Rò luân nhĩ ở trẻ em có nguy hiểm không và cách chăm sóc

Rò luân nhĩ ở trẻ em là gì?

Rò luân nhĩ ở trẻ em hình thành do sự kết hợp không hoàn chỉnh của các cung mang thứ nhất và thứ hai trong giai đoạn phát triển phôi thai khoảng tuần thứ sáu của thai kỳ. Khiếm khuyết này để lại một đường rò nhỏ ngoằn ngoèo có miệng mở ra ngay trên bề mặt da phía trước gờ luân nhĩ hoặc rễ vành tai. Bên trong lòng đường rò được lót bởi lớp biểu mô lát tầng có chứa tuyến mồ hôi, nang lông và tuyến bã nhờn, đồng thời có thể bám sâu vào màng sụn vành tai.

Tình trạng này có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai bên tai, xảy ra riêng lẻ do đột biến phôi thai tự nhiên hoặc mang tính chất di truyền trong gia đình. Phần lớn các lỗ rò luân nhĩ ở trẻ nhỏ giữ trạng thái im lặng suốt nhiều năm mà không gây đau nhức hay ảnh hưởng tiêu cực tới cấu trúc tai trong. Rủi ro bệnh lý chỉ bắt đầu xuất hiện khi miệng đường rò bị bít tắc lối thoát dịch, tạo môi trường thuận lợi cho các loại vi khuẩn phát triển và châm ngòi cho ổ viêm sưng tấy tại chỗ.

Mức độ nguy hiểm của dị tật rò luân nhĩ ở trẻ nhỏ

Phần lớn các trường hợp rò luân nhĩ ở trẻ em hoàn toàn lành tính và có thể tồn tại suốt đời mà không cần bất kỳ sự can thiệp y tế xâm lấn nào. Nếu miệng lỗ rò luôn khô ráo, sạch sẽ và không tiết dịch hôi, đường rò không gây ảnh hưởng gì tới sự phát triển thể chất hay khả năng nghe nhận âm thanh của trẻ. Trẻ vẫn học tập, vui chơi và sinh hoạt khỏe mạnh như các bạn cùng trang lứa.

Mối nguy hiểm thực sự chỉ phát sinh khi đường rò bị bội nhiễm vi khuẩn. Do lòng ống rò được lót bởi các tế bào biểu mô liên tục tiết chất bã, nếu miệng rò bị bít tắc, chất dịch sẽ ứ đọng tạo thành khối sưng đỏ, nóng rát và đau nhức. Viêm nhiễm không được xử trí đúng cách sẽ tiến triển thành ổ áp xe mủ dưới da. Đợt áp xe vỡ mủ hoặc phải can thiệp rạch tháo mủ nhiều lần dễ để lại sẹo xơ co kéo gây mất thẩm mỹ trước vành tai, đồng thời làm tăng độ khó cho các can thiệp ngoại khoa về sau.

Dấu hiệu cảnh báo đường rò luân nhĩ bị nhiễm trùng

Cha mẹ cần thường xuyên quan sát vùng trước tai của trẻ để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Ở trạng thái bình thường, miệng rò chỉ là một chấm nhỏ li ti khô ráo và phẳng đều với bề mặt da xung quanh. Khi bắt đầu xuất hiện tình trạng viêm nhiễm, khu vực quanh lỗ rò sẽ ửng đỏ, hơi phù nề và trẻ có biểu hiện khó chịu, quấy khóc hoặc thường xuyên đưa tay lên cọ gãi vành tai do cảm giác ngứa ngáy, đau tức.

Nếu đợt viêm tiến triển nặng hơn, miệng rò có thể rỉ dịch màu trắng đục hoặc vàng nhạt kèm theo mùi hôi khó chịu. Vùng da trước tai sưng to dần tạo thành bọc mủ căng mọng, sờ vào thấy nóng và rất đau, khiến trẻ có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao từng cơn, bỏ bú và biếng ăn. Trong các tình huống nghiêm trọng hơn, phản ứng viêm có thể lan rộng ra mô xung quanh má và mang tai. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện tấy đỏ hay rỉ mủ nào, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa tai mũi họng để được thăm khám kịp thời.

Hướng dẫn chăm sóc và giữ vệ sinh lỗ rò hằng ngày

Việc chăm sóc rò luân nhĩ ở trẻ nhỏ đòi hỏi sự nhẹ nhàng và thận trọng từ phụ huynh trong thói quen sinh hoạt hằng ngày. Khi tắm rửa cho trẻ, cha mẹ chỉ nên dùng khăn xô mềm thấm nước sạch hoặc nước muối sinh lý để lau nhẹ nhàng vùng da quanh miệng lỗ rò. Luôn giữ cho vùng trước vành tai của trẻ khô thoáng, tránh để bọt xà phòng tắm, dầu gội, nước bẩn hay sữa ứ đọng lại ở hốc tai.

Điều tối kỵ cần tránh là không được dùng tay, que tăm hoặc que nặn mụn để chọc ngoáy sâu vào miệng rò với ý định lấy chất bã trắng ra ngoài. Thao tác nặn bóp cơ học này sẽ làm tổn thương lớp niêm mạc mỏng manh, đẩy vi khuẩn từ bề mặt da chui sâu vào đáy đường hầm và châm ngòi cho phản ứng viêm cấp tính. Nếu thấy một ít dịch bã nhờn tự đùn nhẹ ra sát bề mặt, cha mẹ chỉ cần dùng miếng gạc vô khuẩn chấm nhẹ lau sạch mà không day ấn sâu vào mô xung quanh.

Khi nào trẻ có rò luân nhĩ cần thực hiện phẫu thuật

Phẫu thuật cắt bỏ đường rò luân nhĩ không phải là chỉ định áp dụng cho tất cả trẻ em có dị tật này. Đối với những lỗ rò hoàn toàn yên lặng, chưa từng có biểu hiện sưng đỏ, đau đớn hay chảy mủ, bác sĩ chuyên khoa thường khuyên tiếp tục theo dõi và duy trì vệ sinh sạch sẽ tại nhà mà không cần can thiệp ngoại khoa. Phẫu thuật bóc tách đường rò chủ yếu được cân nhắc khi rò luân nhĩ đã trải qua các đợt nhiễm trùng tái phát nhiều lần hoặc từng hình thành bọc áp xe trước tai.

Trước khi tiến hành phẫu thuật, trẻ bắt buộc phải được điều trị dứt điểm tình trạng viêm cấp tính bằng phác đồ phù hợp, chờ cho ổ áp xe lành lặn hoàn toàn và mô da quanh tai trở lại bình thường. Can thiệp bóc tách trọn vẹn toàn bộ đường rò trong giai đoạn không viêm sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ chảy máu, bảo tồn sụn vành tai và hạn chế tối đa tỷ lệ tái phát. Bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng sẽ đánh giá độ tuổi, mức độ hợp tác và đặc điểm cấu trúc đường rò để lựa chọn phương án phẫu thuật tối ưu cho trẻ.

Lưu ý an toàn

Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau hay đắp các loại lá cây, cao dán dân gian lên vùng rò luân nhĩ đang sưng đỏ của trẻ. Các biện pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng y khoa có thể gây bỏng da, dị ứng và làm nhiễm trùng lan rộng nguy hiểm. Mọi phác đồ dùng thuốc hoặc quyết định can thiệp phẫu thuật cắt bỏ đường rò bắt buộc phải do bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng hoặc chuyên khoa nhi thăm khám trực tiếp và chỉ định.

Tóm tắt

Rò luân nhĩ ở trẻ em là dị tật bẩm sinh lành tính và hoàn toàn có thể chung sống hòa bình nếu được chăm sóc đúng cách. Phụ huynh chỉ cần giữ vệ sinh vùng trước tai sạch sẽ, tránh nặn bóp cơ học và theo dõi sát sao biểu hiện tại chỗ. Khi phát hiện dấu hiệu sưng đau, tấy đỏ hoặc rỉ dịch mủ, việc đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa kịp thời là giải pháp tối ưu để bảo vệ sức khỏe và thẩm mỹ cho đôi tai của con.