Quy trình hiến máu và những lưu ý cần biết trước khi tham gia
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hiến máu tình nguyện là hành động nhân văn góp phần cứu sống nhiều người bệnh đang cần truyền máu cấp cứu và điều trị. Việc tìm hiểu rõ quy trình hiến máu giúp người tham gia chủ động sắp xếp thời gian, chuẩn bị sức khỏe chu đáo và loại bỏ tâm lý lo lắng trước khi thực hiện.
Quy trình hiến máu tại các cơ sở y tế và điểm lưu động luôn tuân thủ các quy định sàng lọc nghiêm ngặt nhằm bảo đảm an toàn sức khỏe cho người trao tặng cũng như chất lượng nguồn máu cho người tiếp nhận. Người tham gia chỉ cần thực hiện tuần tự các bước hướng dẫn từ đăng ký, thăm khám sơ bộ, xét nghiệm nhanh đến khâu chăm sóc hồi phục sau lấy máu.
Quy trình hiến máu là gì?
Hiến máu là quá trình lấy một thể tích máu nhất định từ cơ thể người hiến tình nguyện khỏe mạnh nhằm mục đích phục vụ công tác điều trị, cấp cứu, hoặc điều chế các chế phẩm sinh học phục vụ y học. Hiện nay, hai hình thức phổ biến nhất là hiến máu toàn phần và hiến thành phần máu thông qua kỹ thuật gạn tách tiểu cầu hoặc huyết tương. Một người trưởng thành khỏe mạnh có khoảng 4 đến 5 lít máu, và lượng máu lấy đi mỗi lần thường chỉ chiếm dưới một phần mười tổng thể tích tuần hoàn. Nhờ khả năng bù trừ tự nhiên, tủy xương sẽ nhanh chóng sinh các tế bào máu mới để bù lại lượng đã mất, do đó quy trình này hoàn toàn không làm suy giảm sức đề kháng nếu người tham gia đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn sàng lọc y tế.
Điều kiện cơ bản để tham gia hiến máu tình nguyện
Để bảo đảm an toàn cho cả người cho lẫn người nhận, người tham gia hiến máu cần đáp ứng các tiêu chuẩn sức khỏe tổng quát. Độ tuổi thường được tiếp nhận là từ 18 đến 60 tuổi, cân nặng tối thiểu từ 42 kg đối với nữ và 45 kg đối với nam khi hiến máu toàn phần. Người hiến máu cần có huyết áp ổn định, không mắc các bệnh lý mạn tính nghiêm trọng về tim mạch, gan, thận hoặc hô hấp. Nồng độ huyết sắc tố hemoglobin phải đạt mức quy định để hạn chế nguy cơ thiếu máu thứ phát. Những trường hợp đang trong thời gian mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính, mới xăm mình dưới 6 tháng, hoặc vừa trải qua phẫu thuật lớn sẽ được hẹn lùi thời gian hiến máu thích hợp.
Các bước trong quy trình hiến máu tiêu chuẩn
Quy trình hiến máu chuẩn y khoa gồm nhiều bước liên hoàn nhằm kiểm soát tối đa các rủi ro. Đầu tiên, người tham gia điền phiếu đăng ký và trả lời trung thực bảng câu hỏi tiền sử dịch tễ, sức khỏe. Tiếp theo, bác sĩ thăm khám lâm sàng sơ bộ gồm đo mạch, đo huyết áp và kiểm tra thể trạng. Kỹ thuật viên sẽ lấy một giọt máu nhỏ để xét nghiệm nhanh nồng độ huyết sắc tố và kiểm tra viêm gan B. Sau khi đạt yêu cầu, người hiến máu được chuyển vào khu vực lấy máu vô trùng với thể tích lấy thường từ 250 ml, 350 ml đến 450 ml tùy theo thể trọng. Toàn bộ kim tiêm và túi chứa đều dùng một lần rồi tiêu hủy an toàn.
Những việc cần chuẩn bị trước thời điểm lấy máu
Chuẩn bị tốt trước ngày hiến máu giúp giảm nguy cơ tụt huyết áp và mệt mỏi. Đêm trước ngày lấy máu, người tham gia cần ngủ đủ giấc ít nhất 6 tiếng, tránh thức khuya hoặc căng thẳng. Chế độ ăn uống giữ vai trò quyết định, tuyệt đối không uống rượu, bia hoặc chất kích thích trong vòng 24 giờ trước thời điểm hiến máu. Trước khi vào bàn lấy máu, người hiến nên ăn nhẹ các món thanh đạm, ít chất béo, tránh nhịn đói hoàn toàn. Uống khoảng 300 đến 500 ml nước lọc hoặc trà đường nhẹ giúp tuần hoàn lưu thông thuận lợi, tạo điều kiện cho việc định vị tĩnh mạch và lấy máu diễn ra êm ái.
Cách chăm sóc cơ thể và theo dõi sau khi hiến máu
Sau khi rút kim, người hiến máu cần ấn chặt miếng bông gòn lên vị trí chọc tĩnh mạch trong khoảng 10 phút và nghỉ ngơi tại chỗ ít nhất 15 đến 20 phút. Việc uống thêm nước đường hoặc ăn bánh ngọt tại điểm tiếp nhận giúp bù lượng đường huyết và ổn định huyết áp tạm thời. Trong 24 giờ đầu, cánh tay lấy máu cần tránh mang vác vật nặng, không vận động thể thao cường độ mạnh. Nếu vị trí tiêm xuất hiện vết bầm tím, người hiến máu có thể chườm lạnh trong ngày đầu và chườm ấm những ngày sau đó. Bổ sung các thực phẩm giàu chất sắt như thịt đỏ, các loại đậu và rau xanh đậm hỗ trợ tủy xương tạo hồng cầu mới.
Khoảng cách an toàn giữa các lần hiến máu liên tiếp
Thời gian hồi phục tế bào máu đòi hỏi một khoảng nghỉ tối thiểu giữa hai lần hiến liên tiếp. Đối với hình thức hiến máu toàn phần, khoảng cách an toàn được khuyến cáo thông thường là ít nhất 12 tuần (khoảng 3 tháng) giữa hai lần hiến nhằm cho phép nồng độ sắt và huyết sắc tố trong cơ thể phục hồi hoàn toàn về mức bình thường. Trường hợp tham gia hiến các thành phần máu chọn lọc như hiến tiểu cầu hoặc huyết tương qua máy gạn tách, thời gian giữa các đợt có thể ngắn hơn, khoảng từ 2 đến 3 tuần theo chỉ định chuyên môn. Tuân thủ giãn cách giúp người hiến bảo vệ lượng dự trữ sắt trong cơ thể và duy trì sức khỏe bền vững.
Lưu ý an toàn
Mặc dù quy trình lấy máu rất an toàn, người tham gia không nên cố gắng hiến máu khi cảm thấy trong người mệt mỏi, sốt, mất ngủ hoặc đang điều trị bệnh lý cấp tính. Mọi thông tin về tiền sử bệnh tật và sử dụng thuốc cần được chia sẻ trung thực với bác sĩ khám sàng lọc. Trong trường hợp có biểu hiện chóng mặt nhiều, buồn nôn hoặc chảy máu tái phát tại vết chích sau khi về nhà, người hiến máu cần ngồi nghỉ ngay và liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn xử trí an toàn.
Tóm tắt
Hiến máu tình nguyện là nghĩa cử cao đẹp mang lại cơ hội sống cho nhiều người bệnh cần truyền máu. Việc nắm vững quy trình các bước giúp người tham gia chủ động giữ gìn thể trạng, an tâm tâm lý và phục hồi năng lượng nhanh chóng sau khi hiến máu. Nếu có bất kỳ băn khoăn nào về tình trạng sức khỏe cá nhân, người hiến máu nên tham khảo ý kiến của nhân viên y tế để được hướng dẫn cụ thể.
Nguồn tham khảo
- Indonesian Journal of Blood And Transfusion: Measuring the impact of blood donation: differences in hemoglobin (Hb) levels before (Pre) and after (Post) donation at Blood Donation Unit (BDU) Indonesian Red Cross (IRC) North Aceh
- Standard Operating Procedures and Regulatory Guidelines: Blood Banking: Post-donation Care
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có cần nhịn ăn sáng trước khi tham gia hiến máu không?
Người hiến máu không nên nhịn đói mà cần ăn nhẹ trước khi lấy máu, tránh các món ăn nhiều chất béo hoặc dầu mỡ và uống đủ nước lọc để giữ thể tích tuần hoàn ổn định.
Mất bao lâu để cơ thể tái tạo lại lượng máu đã hiến?
Cơ thể có thể tái tạo lượng huyết tương đã mất trong vòng 24 đến 48 giờ. Tuy nhiên, các tế bào hồng cầu cần khoảng vài tuần để bù đắp hoàn toàn, vì vậy người hiến máu cần nghỉ ngơi và ăn uống đủ chất.
Cảm giác chóng mặt nhẹ sau khi hiến máu có nguy hiểm không?
Cảm giác hơi choáng váng có thể xảy ra do thay đổi thể tích tuần hoàn tạm thời. Khi xuất hiện dấu hiệu này, người hiến máu nên nằm nghỉ kê cao chân, uống nước ấm và thông báo ngay cho nhân viên y tế.
Sau khi hiến máu có thể tập thể dục thể thao ngay không?
Trong ngày đầu tiên sau khi hiến máu, người tham gia nên tránh mang vác vật nặng, tập gym cường độ cao hoặc chơi các môn thể thao gắng sức để phòng ngừa bầm tím hoặc tụt huyết áp.
Phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ có được hiến máu không?
Phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú không thuộc đối tượng chỉ định hiến máu nhằm đảm bảo đầy đủ dưỡng chất và lượng máu nuôi dưỡng thai nhi cũng như trẻ nhỏ.
