Quên tiêm insulin có nguy hiểm không và cách xử trí đúng

Quên tiêm insulin có nguy hiểm không?

Insulin là hormone do tế bào beta của tuyến tụy tiết ra, có nhiệm vụ chuyển hóa glucose từ máu vào trong tế bào để tạo năng lượng. Ở người bệnh đái tháo đường phụ thuộc insulin, cơ thể không tự sản xuất đủ hormone này hoặc tế bào giảm nhạy cảm với insulin. Do đó, tiêm insulin ngoại nhập là giải pháp bắt buộc để giữ cho đường huyết ở mức an toàn. Khi bị quên một liều tiêm, lượng glucose trong máu không được vận chuyển hiệu quả vào tế bào, dẫn đến tích tụ glucose trong máu gây tăng đường huyết. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc lớn vào loại insulin người bệnh đang sử dụng như insulin tác dụng nhanh, insulin tác dụng trung bình hay insulin tác dụng kéo dài, cũng như khoảng thời gian từ lúc quên đến khi phát hiện ra.

Nguy cơ sức khỏe khi quên tiêm insulin

Bỏ lỡ liều tiêm insulin khiến lượng đường trong máu gia tăng đáng kể. Trong ngắn hạn, người bệnh đái tháo đường có thể gặp các triệu chứng của tăng đường huyết như khát nước dữ dội, đi tiểu nhiều lần, mệt mỏi, nhức đầu và mờ mắt. Tình trạng này nếu không được điều chỉnh kịp thời có thể tiến triển thành các biến chứng cấp tính nghiêm trọng.

Đối với người bệnh đái tháo đường tuýp 1, việc thiếu hụt insulin kéo dài dễ dẫn đến nhiễm toan ceton đái tháo đường. Đây là tình trạng cơ thể phải đốt cháy chất béo làm năng lượng do thiếu glucose, sinh ra các thể ceton gây độc cho máu. Trong khi đó, ở người bệnh đái tháo đường tuýp 2, quên tiêm insulin nhiều lần có thể gây hội chứng tăng áp lực thẩm thấu do tăng đường huyết. Ngoài ra, việc quên tiêm lặp đi lặp lại khiến chỉ số đường huyết dao động thất thường, gia tăng rủi ro biến chứng mạn tính trên tim mạch, thần kinh, thận và mắt.

Nguyên tắc xử trí khi quên tiêm insulin theo từng trường hợp

Cách xử lý khi bỏ quên mũi tiêm insulin phụ thuộc vào loại chế phẩm insulin được kê đơn và thời điểm người bệnh phát hiện ra sự cố. Một nguyên tắc cốt lõi là tuyệt đối không tự ý tiêm gấp đôi liều ở lần tiêm kế tiếp để bù cho liều đã quên, vì điều này rất dễ gây ra tình trạng hạ đường huyết đột ngột vô cùng nguy hiểm.

Nếu người bệnh quên tiêm insulin tác dụng nhanh hay insulin bữa ăn và phát hiện ngay trong hoặc ngay sau bữa ăn, có thể bổ sung mũi tiêm theo đúng chỉ định. Tuy nhiên, nếu đã quá xa bữa ăn hoặc gần đến giờ của bữa ăn tiếp theo, người bệnh nên bỏ qua liều đã quên và tiếp tục lịch tiêm bình thường cho bữa ăn sau. Đối với insulin tác dụng kéo dài hay insulin nền, nếu phát hiện muộn vài giờ, người bệnh cần đo lại nồng độ đường huyết và tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên khoa nội tiết để nhận hướng dẫn điều chỉnh cụ thể, tránh việc các liều insulin chồng chéo thời gian tác dụng lên nhau.

Các bước kiểm tra và theo dõi chỉ số đường huyết sau khi quên tiêm

Ngay khi phát hiện bản thân hoặc người thân bị quên một liều insulin, bước đầu tiên cần thực hiện là sử dụng máy đo đường huyết cá nhân để kiểm tra chỉ số đường huyết hiện tại. Việc xác định chính xác nồng độ glucose trong máu giúp người bệnh có căn cứ rõ ràng để đánh giá mức độ ảnh hưởng của việc bỏ liều.

Sau khi đo đường huyết, người bệnh nên ghi chép lại kết quả cùng thời điểm phát hiện quên tiêm. Trong những giờ tiếp theo, cần tăng tần suất theo dõi chỉ số đường huyết để nhận biết kịp thời các dấu hiệu bất thường. Nếu chỉ số đường huyết tăng quá cao so với ngưỡng an toàn được bác sĩ khuyến cáo, hoặc xuất hiện các triệu chứng cảnh báo như buồn nôn, thở nhanh, hơi thở có mùi trái cây, người bệnh tuyệt đối không tự xử trí tại nhà mà cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được hỗ trợ chuyên môn kịp thời.

Biện pháp giúp người bệnh duy trì lịch tiêm insulin đúng giờ

Để hạn chế tối đa việc quên tiêm insulin, người bệnh đái tháo đường nên thiết lập thói quen sinh hoạt khoa học và ứng dụng các công cụ hỗ trợ ghi nhớ hằng ngày. Việc tiêm insulin đúng giờ không chỉ giúp kiểm soát chỉ số đường huyết ổn định mà còn giảm bớt lo âu cho người bệnh trong quá trình điều trị mạn tính.

Người bệnh có thể cài đặt chuông báo thức trên điện thoại thông minh, sử dụng ứng dụng nhắc nhở lịch uống thuốc và tiêm thuốc, hoặc dán lịch theo dõi ở những vị trí dễ quan sát như cửa tủ lạnh hay bàn ăn. Ngoài ra, việc kết hợp thời điểm tiêm insulin với các hoạt động cố định trong ngày như trước bữa ăn hoặc trước khi đi ngủ sẽ giúp hình thành phản xạ tự nhiên. Người thân trong gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nhắc nhở và đồng hành, giúp người bệnh tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục và không thay thế cho sự tư vấn, chẩn đoán hay phác đồ điều trị từ bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Mỗi loại insulin và mỗi người bệnh đái tháo đường có đặc điểm sinh lý riêng biệt. Người bệnh tuyệt đối không tự ý tăng liều, giảm liều hoặc thay đổi thời điểm tiêm insulin mà không có sự chỉ dẫn của bác sĩ. Trong bất kỳ trường hợp nào chỉ số đường huyết tăng quá cao hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Quên tiêm insulin là sự cố có thể xảy ra trong quá trình quản lý bệnh đái tháo đường. Việc giữ bình tĩnh, đo lại chỉ số đường huyết và tuân thủ đúng nguyên tắc xử trí an toàn sẽ giúp người bệnh kiểm soát tốt tình hình. Để bảo vệ sức khỏe lâu dài, người bệnh nên chủ động trao đổi với bác sĩ điều trị để xây dựng phương án dự phòng chi tiết cho các tình huống bỏ lỡ liều tiêm.