Quan hệ với người nhiễm HIV bao lâu thì bị nhiễm bệnh và cách xử trí

Quan hệ với người nhiễm HIV là gì?

HIV là virus gây hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người, lây truyền chủ yếu qua đường máu, quan hệ tình dục không an toàn và từ mẹ sang con. Khi quan hệ tình dục với người nhiễm HIV mà không sử dụng biện pháp bảo vệ, người tiếp xúc được xếp vào nhóm có nguy cơ phơi nhiễm qua đường tình dục. Thời gian từ lúc tiếp xúc mầm bệnh đến khi virus bắt đầu xâm nhập sâu vào cơ thể kéo dài trong khoảng 72 giờ đầu. Nếu nhận biết kịp thời và can thiệp điều trị dự phòng sau phơi nhiễm trong khung giờ này, khả năng ngăn chặn virus nhân lên thành công là rất cao, giúp người tiếp xúc tránh được nguy cơ nhiễm trùng vĩnh viễn.

Cơ chế xâm nhập của virus HIV sau khi quan hệ tình dục

Khi có quan hệ tình dục không an toàn, virus HIV từ dịch sinh dục hoặc máu của người nhiễm có thể xâm nhập qua các vết trầy xước vi thể ở niêm mạc âm đạo, hậu môn hoặc dương vật. Quá trình xâm nhập này không diễn ra tức thì trong vài giây mà virus cần thời gian để bám dính vào các tế bào miễn dịch, nhân lên tại chỗ rồi mới di chuyển vào hệ thống hạch bạch huyết và vòng tuần hoàn máu.

Khoảng thời gian từ lúc phơi nhiễm đến khi virus lây lan toàn thân thường kéo dài từ 48 đến 72 giờ. Đây chính là khoảng thời gian bản lề mang tính quyết định. Nếu can thiệp kịp thời bằng các biện pháp ức chế virus trong khoảng thời gian này, khả năng ngăn chặn sự thiết lập trạng thái nhiễm trùng mạn tính là rất cao. Sau mốc 72 giờ, virus đã có thể xâm nhập sâu vào các hạch bạch huyết, khiến hiệu quả ngăn ngừa suy giảm đáng kể.

Những yếu tố quyết định khả năng lây nhiễm HIV

Việc người phơi nhiễm có bị lây truyền HIV hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố thực tế chứ không phải mọi lần tiếp xúc đều dẫn đến nhiễm bệnh. Yếu tố quan trọng hàng đầu là tải lượng virus trong máu và dịch sinh dục của bạn tình. Người nhiễm HIV đang điều trị thuốc kháng virus ARV đều đặn và đạt tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện sẽ không làm lây truyền HIV qua đường tình dục, tuân theo nguyên lý không phát hiện bằng không lây truyền.

Ngược lại, nguy cơ lây truyền sẽ tăng cao nếu bạn tình đang ở giai đoạn nhiễm trùng cấp hoặc giai đoạn tiến triển chưa điều trị, khi tải lượng virus rất cao. Hành vi quan hệ qua đường hậu môn có nguy cơ cao hơn quan hệ qua đường âm đạo do niêm mạc trực tràng mỏng và dễ tổn thương. Ngoài ra, sự hiện diện của các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như lậu, giang mai, sùi mào gà hoặc vết trầy xước niêm mạc cũng làm tăng đáng kể nguy cơ xâm nhập của virus.

Các bước xử trí khẩn cấp khi biết bạn tình nhiễm HIV

Ngay sau khi quan hệ tình dục và nghi ngờ phơi nhiễm, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và thực hiện các bước vệ sinh ban đầu đúng cách. Hãy rửa nhẹ nhàng vùng sinh dục bằng nước sạch và xà phòng dịu nhẹ. Tuyệt đối không dùng chất tẩy rửa mạnh, cồn sát khuẩn hoặc thụt rửa sâu vào âm đạo, trực tràng vì việc này có thể gây bỏng rát, làm rách thêm niêm mạc và khiến virus dễ xâm nhập hơn.

Bước tiếp theo mang tính cấp thiết là đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa truyền nhiễm, trung tâm y tế dự phòng hoặc phòng khám sức khỏe tình dục trong vòng 72 giờ đầu để được bác sĩ đánh giá nguy cơ và chỉ định điều trị dự phòng sau phơi nhiễm PEP. Phác đồ PEP sử dụng các thuốc kháng virus ARV uống liên tục trong 28 ngày, mang lại hiệu quả bảo vệ rất cao nếu được dùng càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là trong vòng 24 giờ đầu sau phơi nhiễm.

Lịch xét nghiệm và theo dõi sức khỏe sau phơi nhiễm

Sau khi phơi nhiễm, cơ thể cần thời gian để tạo ra kháng thể hoặc để virus nhân bản đạt mức máy xét nghiệm phát hiện được, khoảng thời gian này gọi là giai đoạn cửa sổ. Do đó, việc làm xét nghiệm ngay sau một hoặc hai ngày quan hệ chỉ có giá trị xác định tình trạng huyết thanh của bạn trước thời điểm phơi nhiễm, chứ chưa thể phản ánh nguy cơ của lần quan hệ vừa diễn ra.

Người phơi nhiễm thường được chỉ định xét nghiệm HIV ban đầu ngay khi bắt đầu điều trị PEP để làm mốc đối chứng. Sau đó, các xét nghiệm theo dõi tiếp theo sẽ được thực hiện vào các mốc thời gian sau khi kết thúc đợt thuốc, thông thường là sau 1 tháng và xét nghiệm lại ở mốc 3 tháng bằng các kỹ thuật như xét nghiệm kháng nguyên kháng thể kết hợp hoặc xét nghiệm kháng thể. Việc tuân thủ đầy đủ các mốc hẹn xét nghiệm giúp đánh giá chính xác hiệu quả điều trị dự phòng và khẳng định tình trạng an toàn.

Duy trì quan hệ an toàn khi bạn tình có HIV

Nếu bạn tình được xác định nhiễm HIV, việc duy trì một mối quan hệ an toàn, lành mạnh và tôn trọng lẫn nhau là hoàn toàn khả thi nhờ vào sự tiến bộ của y học hiện đại. Điều cốt lõi là người có HIV cần được kết nối điều trị thuốc kháng virus ARV sớm và tuân thủ điều trị nghiêm ngặt để đưa tải lượng virus về mức dưới ngưỡng phát hiện, giúp bảo vệ sức khỏe bản thân và ngăn ngừa lây truyền cho bạn tình.

Đối với người chưa nhiễm HIV trong mối quan hệ dị nhiễm, bên cạnh việc sử dụng bao cao su đúng cách trong mỗi lần quan hệ, việc thăm khám để được tư vấn sử dụng thuốc dự phòng trước phơi nhiễm PrEP hàng ngày là giải pháp y khoa chủ động. Cả hai nên cởi mở chia sẻ, tham vấn định kỳ tại các phòng khám chuyên khoa để cùng xây dựng kế hoạch chăm sóc sức khỏe phù hợp, bền vững và giảm thiểu căng thẳng tâm lý.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Người có nghi ngờ phơi nhiễm HIV cần đến ngay cơ sở y tế hoặc trung tâm phòng chống HIV/AIDS gần nhất trong vòng 72 giờ để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, tư vấn chỉ định thuốc dự phòng và hướng dẫn xét nghiệm phù hợp. Tuyệt đối không tự ý tìm mua hay sử dụng thuốc kháng virus khi chưa có hướng dẫn y tế.

Tóm tắt

Phơi nhiễm HIV sau khi quan hệ tình dục là tình huống cần được can thiệp khẩn cấp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu xử trí đúng cách trong thời gian vàng. Việc giữ bình tĩnh, tiếp cận điều trị dự phòng sau phơi nhiễm sớm và tuân thủ xét nghiệm định kỳ là biện pháp bảo vệ sức khỏe bản thân hiệu quả.