Quá tải tuần hoàn liên quan truyền máu và thông tin cần biết

Quá tải tuần hoàn liên quan truyền máu là gì?

Quá tải tuần hoàn liên quan truyền máu là một phản ứng bất lợi cấp tính xảy ra trong hoặc vòng vài giờ sau khi truyền máu và các sản phẩm từ máu. Khi một lượng thể tích dịch lớn được đưa vào lòng mạch nhanh chóng áp lực thủy tĩnh trong các mạch máu tăng cao đẩy dịch thoát ra ngoài khoảng kẽ và phế nang gây phù phổi cấp. Người bệnh thường xuất hiện các biểu hiện như khó thở cấp tính ho huyết áp tăng cao nhịp tim nhanh và giảm oxy máu.

Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các biến chứng nguy hiểm liên quan đến truyền máu nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời. Tình trạng này có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng tần suất xuất hiện cao hơn ở những người có sẵn bệnh lý tim mạch suy thận hoặc người cao tuổi. Việc giám sát chặt chẽ tốc độ truyền và thể tích dịch truyền đóng vai trò cốt lõi trong công tác quản lý an toàn truyền máu.

Những đối tượng có nguy cơ cao gặp quá tải tuần hoàn khi truyền máu

Quá tải tuần hoàn có thể xảy ra ở bất kỳ ai tiếp nhận chế phẩm máu nhưng một số nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao hơn do khả năng bù trừ của hệ tuần hoàn bị suy giảm. Bệnh nhân có tiền sử suy tim, bệnh cơ tim hoặc hẹp van tim là những đối tượng dễ tổn thương nhất do cơ tim không đủ khả năng co bóp để tống xuất lượng thể tích tăng đột ngột. Ngoài ra người mắc bệnh thận mạn tính cũng chịu rủi ro cao vì khả năng đào thải nước của cơ thể bị hạn chế. Người lớn tuổi và trẻ nhỏ cũng là hai nhóm tuổi cần đặc biệt lưu ý do dung tích mạch máu nhỏ hoặc chức năng tim thận đã giảm theo thời gian. Bệnh nhân cần truyền lượng lớn máu trong thời gian ngắn cũng làm tăng đáng kể nguy cơ này.

Nguyên nhân gây ra hiện tượng quá tải thể tích trong quá trình truyền máu

Cơ chế chính dẫn đến quá tải tuần hoàn liên quan truyền máu là sự mất cân bằng giữa lượng thể tích dịch đưa vào lòng mạch và khả năng thích ứng của hệ tuần hoàn. Việc truyền máu với tốc độ quá nhanh hoặc tổng thể tích máu truyền vượt quá ngưỡng chịu đựng của cơ thể là nguyên nhân trực tiếp nhất. Khi máu được đưa vào tĩnh mạch quá tải áp lực trong hệ thống tĩnh mạch và mao mạch phổi tăng nhanh khiến dịch bị đẩy từ lòng mạch vào phế nang cản trở quá trình trao đổi khí. Việc không đánh giá chính xác tình trạng thể tích nền của bệnh nhân trước khi truyền máu cũng là một yếu tố nguy cơ khiến cơ thể dễ rơi vào trạng thái quá tải thể tích.

Dấu hiệu nhận biết tình trạng quá tải tuần hoàn trong và sau truyền máu

Các triệu chứng của quá tải tuần hoàn liên quan truyền máu thường xuất hiện đột ngột trong khi đang truyền hoặc trong vòng 6 giờ sau khi kết thúc đợt truyền. Biểu hiện khởi phát phổ biến nhất là tình trạng khó thở tiến triển nhanh, thở gấp, người bệnh cảm thấy ngột ngạt và phải ngồi dậy để thở. Khác với một số phản ứng truyền máu khác tình trạng này thường kèm theo sự gia tăng huyết áp rõ rệt. Bệnh nhân có thể bị ho kèm theo tĩnh mạch cổ nổi rõ khi ở tư thế ngồi. Khi lắng hệ thống hô hấp, bác sĩ có thể ghi nhận tiếng rale ẩm hai bên đáy phổi. Một số trường hợp có thể kèm theo cảm giác nhức đầu lo âu nhịp tim nhanh và giảm độ bão hòa oxy máu.

Các biện pháp dự phòng quá tải tuần hoàn trong thực hành lâm sàng

Dự phòng quá tải tuần hoàn là chiến lược quan trọng để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân cần truyền máu. Trước khi tiến hành truyền bác sĩ sẽ đánh giá cẩn thận tiền sử bệnh lý tim mạch, thận và trạng thái thể tích hiện tại của người bệnh. Với những đối tượng có nguy cơ cao tốc độ truyền máu sẽ được điều chỉnh chậm lại duy trì ở mức tối thiểu cho phép. Trong một số trường hợp bác sĩ có thể cân nhắc chia nhỏ thể tích máu truyền thành các đơn vị ít hơn hoặc chỉ định sử dụng thuốc lợi tiểu trước và trong quá trình truyền để thúc đẩy đào thải dịch thừa. Việc theo dõi sát sao các chỉ số sinh tồn trong và sau khi truyền giúp phát hiện sớm các bất thường.

Lưu ý an toàn

Truyền máu là một thủ thuật y tế chuyên khoa chỉ được thực hiện tại các cơ sở y tế dưới sự chỉ định và giám sát trực tiếp của bác sĩ. Bệnh nhân và người nhà không được tự ý yêu cầu truyền máu hoặc tự điều chỉnh tốc độ dây truyền tại phòng bệnh. Khi đang truyền máu hoặc sau khi hoàn thành đợt truyền nếu nhận thấy bất kỳ biểu hiện bất thường nào như khó thở tức ngực ho hoặc mệt mỏi đột ngột cần báo ngay cho nhân viên y tế trực để được kiểm tra can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Quá tải tuần hoàn liên quan truyền máu là một biến chứng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát tốt nếu được đánh giá đúng nguy cơ và theo dõi chặt chẽ. Sự phối hợp cẩn trọng của đội ngũ y tế cùng sự hợp tác của người bệnh trong việc theo dõi triệu chứng là yếu tố quan trọng đảm bảo cho quá trình truyền máu diễn ra an toàn.