Phương pháp hạn chế suy dinh dưỡng ở trẻ bại não

Suy dinh dưỡng ở trẻ bại não là gì?

Bại não là nhóm rối loạn vận động và tư thế phát sinh do tổn thương não bộ trong giai đoạn chưa trưởng thành. Bên cạnh những khó khăn trong cử động tay chân, trẻ bại não thường đối mặt với tình trạng suy dinh dưỡng thể nhẹ cân, thấp còi hoặc teo cơ tiến triển. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ việc phối hợp cơ miệng lưỡi kém, chứng khó nuốt, trương lực cơ bất thường làm tiêu hao nhiều calo và thời gian ăn uống kéo dài gây mệt mỏi. Suy dinh dưỡng khiến trương lực cơ suy giảm hơn, tăng nguy cơ loét tì đè, nhiễm trùng đường hô hấp và làm giảm hiệu quả của các bài tập vận động trị liệu. Do đó, kiểm soát dinh dưỡng được xem là một trụ cột thiết yếu bên cạnh can thiệp y tế và phục hồi chức năng cho trẻ.

Điều chỉnh kết cấu và độ đặc của thức ăn

Rối loạn vận động vùng miệng lưỡi và chứng khó nuốt là rào cản lớn nhất khiến trẻ bại não không nhận đủ lượng thực phẩm cần thiết mỗi ngày. Do các cơ nhai và cơ nuốt phối hợp kém, trẻ rất dễ bị sặc, nghẹn khi dùng thức ăn dạng lỏng hoàn toàn hoặc dạng hạt thô cứng.

Để khắc phục, người chăm sóc cần điều chỉnh độ đặc của cháo, súp hoặc sữa ở mức sánh vừa phải, có thể sử dụng các chất làm đặc thực phẩm chuyên dụng theo hướng dẫn của chuyên gia y tế. Thức ăn nên được xay mịn, lọc bỏ xơ cứng và giữ độ ẩm đồng đều. Việc điều chỉnh kết cấu phù hợp không chỉ giúp giảm bớt công sức khi nhai mà còn ngăn ngừa nguy cơ thức ăn rơi vào đường thở gây viêm phổi hít nguy hiểm.

Hỗ trợ tư thế ngồi an toàn trong bữa ăn

Tư thế cơ thể khi ăn đóng vai trò quyết định đến khả năng nuốt an toàn của trẻ mắc bệnh bại não. Khi trẻ ngồi ngửa cổ ra sau hoặc nằm ăn, nắp thanh môn khó đóng kín, làm tăng đáng kể nguy cơ hít sặc thức ăn vào phổi.

Trẻ cần được hỗ trợ ngồi thẳng lưng, đầu hơi cúi nhẹ về phía trước, cằm hướng xuống ngực để tạo đường nuốt thuận lợi nhất. Với những trẻ bị co cứng cơ nặng hoặc giảm trương lực cơ không thể tự ngồi vững, gia đình nên sử dụng ghế ăn chuyên dụng có đai đỡ thân mình, đệm chèn hông và điểm tựa chân chắc chắn. Đặt trẻ ở tư thế đối diện người cho ăn giúp trẻ tập trung hơn và tạo cảm giác an toàn trong suốt bữa ăn.

Tăng cường đậm độ năng lượng trong từng bữa ăn

Do thời gian ăn uống bị giới hạn và lượng thức ăn mỗi lần đưa vào miệng không nhiều, khẩu phần của trẻ bại não cần được làm giàu dưỡng chất trong một thể tích nhỏ. Nếu chỉ tăng khối lượng thức ăn loãng, trẻ sẽ nhanh no giả tạo mà vẫn thiếu hụt calo trầm trọng.

Người chăm sóc có thể tăng đậm độ năng lượng bằng cách thêm một lượng vừa đủ dầu thực vật nguyên chất, bơ đậu phộng mịn hoặc sữa bột giàu năng lượng vào cháo, súp của trẻ. Chế độ ăn cần cân đối giữa chất đạm từ thịt nạc xay, cá, trứng với các nhóm vitamin, khoáng chất như canxi, sắt, kẽm và vitamin D để hỗ trợ mật độ xương và hệ miễn dịch. Toàn bộ việc bổ sung đậm độ calo cần được tính toán theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng.

Chia nhỏ bữa ăn và sử dụng dụng cụ hỗ trợ

Thời gian cho một bữa ăn của trẻ bại não không nên kéo dài quá bốn mươi lăm phút vì sẽ khiến trẻ kiệt sức, giảm phản xạ nhai nuốt và tăng tiêu hao năng lượng. Thay vì ép trẻ ăn ba bữa lớn, gia đình nên chia nhỏ thành năm đến sáu bữa ăn phụ xen kẽ trong ngày để hệ tiêu hóa hấp thu dần dần.

Bên cạnh đó, việc sử dụng các dụng cụ hỗ trợ như thìa lòng nông bọc silicone mềm giúp tránh chấn thương nướu khi trẻ có phản xạ cắn bất thường. Cốc có rãnh khoét mũi hoặc cốc có vòi hỗ trợ uống nước mà không cần ngửa cổ. Khi trẻ lớn hơn và có khả năng điều khiển bàn tay, người chăm sóc nên khuyến khích trẻ tự cầm nắm thức ăn mềm hoặc sử dụng thìa cán to có dây cố định để rèn luyện kỹ năng tự lập.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo phổ quát và không thay thế cho phác đồ điều trị cá thể hóa từ nhân viên y tế. Tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng các loại thuốc kích thích ăn ngon, thực phẩm chức năng hoặc sữa công thức chuyên biệt khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Không được ép trẻ ăn khi trẻ đang quấy khóc, ho sặc hoặc buồn ngủ vì có thể gây ngạt thở nguy hiểm đến tính mạng.

Tóm tắt

Hạn chế suy dinh dưỡng ở trẻ bại não là một quá trình kiên trì và cần có sự phối hợp đa chuyên khoa giữa bác sĩ nhi khoa, chuyên gia dinh dưỡng và kỹ thuật viên phục hồi chức năng. Cha mẹ không nên tự ý áp dụng các biện pháp truyền miệng mà cần dựa trên đánh giá cụ thể từ nhân viên y tế để xây dựng chế độ chăm sóc an toàn và hiệu quả nhất cho từng trẻ.