Cách điều trị gãy xương thuyền cổ tay và các lưu ý phục hồi

Điều trị gãy xương thuyền là gì?

Xương thuyền là một trong tám xương nhỏ tạo nên khối xương cổ tay, đóng vai trò như cầu nối cơ học quan trọng giữa hàng xương trên và hàng xương dưới. Đặc điểm giải phẫu đặc biệt của xương thuyền là phần lớn bề mặt được bao phủ bởi sụn khớp, trong khi hệ thống mạch máu nuôi dưỡng lại đi từ cực xa ngược về cực gần. Chính nguồn cấp máu dễ bị tổn thương này khiến các tổn thương gãy xương thuyền rất dễ gặp tình trạng chậm liền xương hoặc hoại tử nếu không được xử trí đúng cách. Quá trình điều trị luôn hướng đến hai mục tiêu cốt lõi: nắn chỉnh mặt gãy về đúng vị trí giải phẫu tự nhiên và duy trì sự bất động vững chắc cho đến khi có bằng chứng liền xương rõ ràng trên phim chụp chẩn đoán hình ảnh.

Điều trị bảo tồn bằng nẹp hoặc bó bột cố định cổ tay

Điều trị bảo tồn bằng nẹp hoặc bó bột thường được ưu tiên cho các trường hợp gãy xương thuyền không di lệch và đường gãy nằm ở vị trí có cấp máu tương đối thuận lợi. Bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình sẽ sử dụng bột ôm lấy cẳng tay, cổ tay và thường cố định thêm ngón tay cái nhằm triệt tiêu tối đa các cử động xoay vặn gây ảnh hưởng đến ổ gãy.

Thời gian bất động thường kéo dài từ sáu đến mười hai tuần, thậm chí lâu hơn đối với các vị trí khó lành. Trong suốt thời gian mang bột, người bệnh cần giữ bột khô ráo, không tự ý chèn vật lạ vào bên trong và phải chụp phim X-quang định kỳ để bác sĩ đánh giá tiến trình tạo can xương trước khi ra quyết định tháo bột.

Phẫu thuật nắn chỉnh và kết hợp xương bằng vít chuyên dụng

Can thiệp phẫu thuật được chỉ định khi ổ gãy xương thuyền bị di lệch từ một milimet trở lên, gãy nhiều mảnh, gãy kèm theo trật khớp quanh nguyệt hoặc đường gãy nằm sát cực gần của xương. Vùng cực gần vốn nhận rất ít mạch máu nuôi dưỡng nên nếu chỉ bó bột đơn thuần, nguy cơ không liền xương là rất cao.

Phương pháp phẫu thuật phổ biến hiện nay là bắt vít nén xốp không đầu qua da hoặc mổ mở để nắn chỉnh ổ gãy về vị trí giải phẫu chính xác. Việc cố định vững chắc bằng vít chuyên dụng giúp tạo lực ép ép hai mặt gãy sát vào nhau, kích thích quá trình liền xương và cho phép người bệnh bắt đầu vận động sớm hơn so với việc bó bột kéo dài nhiều tháng.

Tập phục hồi chức năng và vật lý trị liệu sau bất động

Sau giai đoạn bất động hoặc phẫu thuật, khớp cổ tay và các ngón tay thường bị cứng khớp, teo cơ nhẹ do giảm vận động trong thời gian dài. Phục hồi chức năng là bước bắt buộc để người bệnh lấy lại tầm vận động gập duỗi, nghiêng trụ, nghiêng quay và lực nắm của bàn tay.

Chương trình tập luyện cần được hướng dẫn bởi chuyên viên vật lý trị liệu, bắt đầu từ các bài tập vận động thụ động nhẹ nhàng, xoa bóp giảm phù nề, sau đó nâng dần lên các bài tập chủ động có kháng lực. Người bệnh tuyệt đối không nắn bóp thô bạo hoặc mang vác vật nặng quá sớm khi can xương chưa đủ độ vững chắc trên chẩn đoán hình ảnh.

Theo dõi tiến trình liền xương và xử trí các biến chứng

Do đặc điểm giải phẫu mạch máu nuôi xương thuyền đi từ cực xa ngược về cực gần, gãy xương thuyền có tỷ lệ biến chứng cao hơn nhiều so với các xương khác vùng cổ tay. Hai biến chứng thường gặp nhất là khớp giả do không liền xương và hoại tử vô mạch cực gần.

Nếu phát hiện xương chậm liền hoặc không liền qua các lần tái khám, bác sĩ có thể cần cân nhắc phẫu thuật ghép xương xốp tự thân kết hợp cố định lại. Việc theo dõi chặt chẽ và không bỏ lỡ các mốc tái khám giúp phát hiện sớm thoái hóa khớp cổ tay thứ phát, từ đó có biện pháp can thiệp bảo tồn chức năng vận động kịp thời.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá thuốc, dầu nóng hoặc nhờ thầy lang bẻ nắn cổ tay khi nghi ngờ chấn thương xương thuyền. Các can thiệp không có căn cứ y khoa này dễ làm di lệch thêm ổ gãy và làm tổn thương nguồn mạch máu nuôi vốn đã rất mong manh. Mọi quyết định thay đổi nẹp, cắt bột hoặc tập vận động nặng đều phải dựa trên kết luận lâm sàng và hình ảnh X-quang của bác sĩ.

Tóm tắt

Thời gian hồi phục gãy xương thuyền phụ thuộc lớn vào việc phát hiện sớm, tuân thủ bất động và tái khám đúng hẹn. Người bệnh không nên chủ quan trước những cơn đau cổ tay sau ngã nhằm tránh biến chứng khớp mạn tính về sau.