Cách điều trị bệnh lao hạch cổ và những lưu ý quan trọng

Điều trị bệnh lao hạch cổ là gì?

Lao hạch cổ là tình trạng viêm mạn tính ở các hạch bạch huyết vùng cổ do vi khuẩn lao gây ra. Vi khuẩn có thể xâm nhập trực tiếp qua niêm mạc hầu họng, amidan hoặc lan truyền theo đường máu và bạch huyết từ các ổ nhiễm lao nguyên phát khác trong cơ thể. Diễn tiến tự nhiên của hạch lao thường trải qua các giai đoạn từ viêm hạch đơn thuần, hạch sưng to dính chùm, đến giai đoạn nhuyễn hóa tạo mủ bã đậu và cuối cùng có thể vỡ ra da tạo thành các lỗ rò mủ kéo dài, để lại vết sẹo co kéo xấu xí. Khác với lao phổi, lao hạch cổ đơn thuần không có nguy cơ lây nhiễm qua đường hô hấp cho người tiếp xúc, trừ trường hợp người bệnh có tổn thương lao phổi phối hợp. Quá trình chẩn đoán xác định thường dựa trên sự kết hợp giữa thăm khám lâm sàng, siêu âm vùng cổ, chọc hút hạch làm tế bào học hoặc sinh thiết hạch để làm xét nghiệm vi sinh và mô bệnh học.

Điều trị nội khoa bằng phác đồ thuốc kháng lao phối hợp

Phương pháp nền tảng và mang tính quyết định trong kiểm soát lao hạch cổ là điều trị nội khoa bằng các thuốc kháng lao thiết yếu. Bác sĩ chuyên khoa lao sẽ xây dựng phác đồ phối hợp nhiều loại thuốc phối hợp như isoniazid, rifampicin, pyrazinamide và ethambutol. Việc kết hợp nhiều loại kháng sinh đặc hiệu nhằm tiêu diệt vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis ở các trạng thái chuyển hóa khác nhau, đồng thời ngăn chặn sự xuất hiện của các chủng vi khuẩn đột biến kháng thuốc.

Liệu trình điều trị chuẩn thường được chia làm hai giai đoạn rõ rệt gồm giai đoạn tấn công và giai đoạn duy trì. Giai đoạn tấn công kéo dài khoảng hai tháng đầu với mục tiêu tiêu diệt nhanh chóng lượng lớn vi khuẩn đang nhân lên, làm giảm nhanh phản ứng viêm tại vùng hạch. Tiếp theo đó, giai đoạn duy trì kéo dài từ bốn đến bảy tháng nhằm triệt tiêu hoàn toàn những vi khuẩn còn sót lại trong các ổ bã đậu hoặc trạng thái ngủ đông. Người bệnh cần uống thuốc đều đặn vào một thời điểm cố định trong ngày, thường là trước bữa ăn sáng hoặc xa bữa ăn theo chỉ dẫn y khoa.

Chỉ định can thiệp ngoại khoa và thủ thuật dẫn lưu hạch

Phẫu thuật hoặc các can thiệp thủ thuật không thể thay thế cho điều trị thuốc kháng lao nhưng đóng vai trò hỗ trợ đắc lực trong một số tình huống cụ thể. Khi hạch cổ tiến triển đến giai đoạn nhuyễn hóa, tạo ổ mủ bùng nhùng đe dọa vỡ ra da, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút mủ bằng kim vô khuẩn qua vùng da lành để giảm áp lực, tránh tạo vết loét lâu liền.

Đối với những trường hợp hạch dính thành chùm lớn gây chèn ép mạch máu hoặc thần kinh vùng cổ, rò mủ kéo dài không đáp ứng với thuốc hoặc cần lấy trọn vẹn hạch làm xét nghiệm giải phẫu bệnh để phân biệt với u lympho hay ung thư di căn, phẫu thuật bóc tách hạch sẽ được xem xét. Tuy nhiên, phẫu thuật chỉ nên tiến hành tại các cơ sở y tế chuyên khoa tai mũi họng hoặc ngoại khoa tổng quát, có sự phối hợp chặt chẽ với chuyên khoa lao để đảm bảo bệnh nhân đã được che chắn bằng thuốc kháng lao, tránh nguy cơ phát tán vi khuẩn trong quá trình can thiệp.

Theo dõi và kiểm soát tác dụng phụ của thuốc kháng lao

Các thuốc điều trị bệnh lao hạch cổ thường chuyển hóa qua gan và đào thải qua thận, do đó người bệnh có thể gặp phải một số tác dụng không mong muốn trong suốt liệu trình. Phổ biến nhất là tình trạng tăng men gan, mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, nổi mề đay hoặc rối loạn cảm giác đầu chi do thiếu hụt vitamin B6 khi dùng isoniazid. Ngoài ra, rifampicin thường làm cho nước tiểu, mồ hôi và nước mắt có màu đỏ cam, đây là hiện tượng lành tính nhưng người bệnh cần được biết trước để tránh hoang mang.

Để kiểm soát an toàn, bác sĩ chuyên khoa thường chỉ định xét nghiệm kiểm tra chức năng gan, thận và công thức máu định kỳ trước và trong quá trình dùng thuốc. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như vàng da, vàng mắt, nôn ói liên tục, sốt phát ban toàn thân hoặc suy giảm thị lực, bệnh nhân cần ngừng thuốc tạm thời và đến ngay cơ sở y tế để được đánh giá và điều chỉnh phác đồ kịp thời.

Chế độ dinh dưỡng và lối sống nâng đỡ thể trạng

Bên cạnh việc dùng thuốc theo đơn, chế độ dinh dưỡng và chăm sóc toàn diện giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phục hồi mô tổn thương và tăng cường hệ miễn dịch. Người mắc bệnh lao thường có thể trạng suy kiệt, sút cân do quá trình viêm mạn tính tiêu hao năng lượng. Do đó, khẩu phần ăn hằng ngày cần được bổ sung đầy đủ chất đạm từ thịt nạc, cá, trứng, sữa và các loại đậu để hỗ trợ quá trình sửa chữa mô hạch.

Đồng thời, bệnh nhân cần bổ sung nhiều rau củ quả tươi giàu vitamin A, C, E và các khoáng chất như kẽm, sắt nhằm nâng cao sức đề kháng tự nhiên. Cần duy trì thói quen nghỉ ngơi hợp lý, tránh thức khuya, không lao động quá sức trong những tháng đầu điều trị. Tuyệt đối kiêng rượu, bia và các chất kích thích vì chúng làm tăng độc tính của thuốc kháng lao lên tế bào gan, gây cản trở nghiêm trọng đến tiến trình hồi phục của cơ thể.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh thông thường, đắp lá thuốc dân gian hoặc tự nặn rạch khối hạch tại nhà vì dễ gây nhiễm trùng lan tỏa và tạo sẹo co kéo. Mọi phác đồ dùng thuốc chống lao phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định; không được tự ý giảm liều hay ngưng thuốc sớm khi thấy hạch xẹp.

Tóm tắt

Quá trình điều trị lao hạch cổ đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh với bác sĩ chuyên khoa lao. Việc dùng thuốc đúng phác đồ, đúng thời gian và tái khám định kỳ là chìa khóa giúp kiểm soát triệt để vi khuẩn, hạn chế biến chứng rò mủ và ngăn ngừa nguy cơ tái phát lâu dài.