Phục hồi vận động cổ tay và ngón tay bị yếu sau đột quỵ
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tình trạng suy giảm vận động cổ tay và các ngón tay là vấn đề rất phổ biến ở người bệnh sau đột quỵ brain. Nhiều trường hợp có thể nhấc được toàn bộ cẳng tay nhưng các ngón tay vẫn bị co quắp, cổ tay gập sâu và không thể thực hiện các thao tác cầm nắm cơ bản. Nếu không được can thiệp vận động sớm, hệ thống cơ gân và bao khớp bàn tay có nguy cơ co rút vĩnh viễn.
Việc chủ động tập luyện phục hồi chức năng bàn tay ngay từ giai đoạn sớm giúp kích thích não bộ thiết lập lại các đường truyền tín hiệu thần kinh cơ. Những bài tập vận động thụ động và chủ động đơn giản thực hiện hằng ngày sẽ giúp duy trì tầm vận động của khớp, cải thiện lực cơ và từng bước phục hồi khả năng tự chăm sóc bản thân cho người bệnh.
Phục hồi ngón tay sau đột quỵ là gì?
Đột quỵ gây tổn thương các vùng não điều khiển vận động, dẫn đến tình trạng mất hoặc suy giảm khả năng kiểm soát các nhóm cơ ở chi trên. Trong đó, bàn tay và các ngón tay là khu vực thường phục hồi chậm nhất do đòi hỏi sự điều khiển thần kinh rất tinh tế và phức tạp. Khi tín hiệu thần kinh bị gián đoạn, các cơ gấp bàn tay thường có xu hướng co quắp lại, trong khi các cơ duỗi bị yếu nghiêm trọng. Sự mất cân bằng lực cơ này nếu duy trì lâu ngày mà không có sự vận động can thiệp sẽ dẫn đến hiện tượng dính khớp, co rút gân và làm giảm đáng kể khả năng hồi phục. Do đó, việc duy trì vận động cổ tay và ngón tay đều đặn mỗi ngày có ý nghĩa quyết định đối với tiến trình phục hồi chức năng bàn tay sau tổn thương não.
Nguyên nhân khiến cổ tay và ngón tay chậm hồi phục sau đột quỵ
Sau khi xảy ra đột quỵ não, các tế bào thần kinh vận động bị tổn thương làm gián đoạn dòng tín hiệu truyền từ vỏ脳 xuống các cơ chi trên. Bàn tay và ngón tay sở hữu hệ thống cơ nhỏ với mật độ phân bố dây thần kinh dày đặc để thực hiện các chuyển động tinh vi. Khi thiếu sự điều khiển từ trung khu thần kinh, các nhóm cơ này nhanh chóng rơi vào trạng thái yếu liệt hoặc tăng trương lực cơ gây co cứng. Tình trạng co quắp kéo dài khiến các dải gân, bao khớp và mô liên kết xung quanh khớp cổ tay, khớp ngón tay bị xơ hóa và co rút. Ngoài ra, tâm lý e ngại đau đớn hoặc thói quen chỉ tập trung phục hồi khả năng đi lại mà bỏ qua chi trên cũng làm cho cổ tay và ngón tay mất đi thời gian vàng để cải thiện vận động.
Các bài tập vận động cơ bản cho cổ tay và ngón tay
Quá trình tập luyện phục hồi chức năng bàn tay cần bắt đầu từ những động tác nhẹ nhàng và tăng dần mức độ theo khả năng của người bệnh. Người bệnh có thể thực hiện bài tập gập duỗi ngón tay thụ động bằng cách dùng tay bên lành hoặc nhờ người chăm sóc hỗ trợ duỗi thẳng từng ngón tay, giữ trong vài giây rồi chậm rãi gập lại. Đối với cổ tay, bài tập đặt cẳng tay cố định trên mặt phẳng bàn rồi nâng cổ tay lên xuống hoặc xoay nhẹ theo vòng tròn giúp duy trì linh hoạt tầm vận động khớp. Khi cử động tay đã cải thiện, người bệnh nên tập cầm nắm các vật dụng quen thuộc trong nhà như quả bóng mềm, khăn mặt hoặc chai nước nhỏ. Việc phối hợp các động tác này vào hoạt động thường nhật giúp kích thích não bộ tái tạo phản xạ vận động tự nhiên.
Duy trì tư thế nghỉ đúng cho bàn tay để tránh co rút khớp
Bên cạnh thời gian tập luyện, tư thế của bàn tay trong những lúc nghỉ ngơi cũng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phục hồi. Việc để bàn tay duy trì ở tư thế nắm chặt, cổ tay gập sâu hoặc các ngón tay co quắp trong thời gian dài khi nằm hoặc ngồi sẽ làm tăng nguy cơ co rút gân và gây đau nhói mỗi khi cố gắng duỗi tay. Người chăm sóc cần hỗ trợ đặt cẳng tay, cổ tay và các ngón tay của người bệnh ở tư thế duỗi tự nhiên, có kê đỡ bằng gối mềm hoặc đệm lót phù hợp. Trong những trường hợp trương lực cơ tăng cao gây co cứng nhiều, bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng có thể chỉ định sử dụng nẹp chỉnh hình bàn tay để giữ khớp ở vị trí sinh lý đúng.
Những lưu ý an toàn khi thực hiện bài tập phục hồi bàn tay
Trong suốt quá trình luyện tập, sự an toàn và tính kiên trì phải được đặt lên hàng đầu. Người bệnh tuyệt đối không cố gắng thực hiện các động tác thô bạo, giật mạnh hoặc kéo duỗi quá mức gây đau nhói khớp. Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau kéo dài, sưng khớp hoặc tình trạng co cứng cơ tăng lên đột ngột, cần tạm dừng bài tập và thông báo cho chuyên viên y tế. Việc tập luyện sai kỹ thuật trong thời gian dài không những không đem lại hiệu quả mà còn có thể gây tổn thương dây chằng và biến dạng khớp. Việc duy trì thói quen tập luyện đều đặn hằng ngày với cường độ vừa sức sẽ giúp não bộ dần ghi nhớ và điều khiển lại cử động bàn tay.
Lưu ý an toàn
Thông tin hướng dẫn tập luyện chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho phác đồ điều trị chuyên khoa. Mỗi người bệnh đột quỵ có mức độ tổn thương thần kinh và tình trạng co cứng cơ khác nhau. Người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng các liệu pháp can thiệp thô bạo hoặc dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Trước khi bắt đầu bất kỳ bài tập phục hồi chức năng nào, người bệnh và gia đình nên tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc chuyên viên phục hồi chức năng để được đánh giá và hướng dẫn bài tập phù hợp.
Tóm tắt
Phục hồi chức năng cổ tay và ngón tay sau đột quỵ là một quá trình đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp đúng phương pháp. Việc chủ động tập luyện sớm, duy trì tư thế nghỉ sinh lý và biến các bài tập thành thói quen sinh hoạt hằng ngày sẽ giúp người bệnh từng bước cải thiện sự linh hoạt của bàn tay, nâng cao khả năng tự chủ và chất lượng cuộc sống.
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bệnh sau đột quỵ nên bắt đầu tập cổ tay và ngón tay khi nào?
Người bệnh nên bắt đầu tập luyện phục hồi chức năng cổ tay và ngón tay càng sớm càng tốt ngay khi tình trạng sức khỏe toàn thân đã ổn định và được sự đồng ý của bác sĩ điều trị để ngăn ngừa nguy cơ co rút khớp.
Có nên dùng lực mạnh để ép duỗi các ngón tay đang bị co quắp không?
Tuyệt đối không dùng lực mạnh để ép duỗi ngón tay vì có thể gây tổn thương gân, dây chằng và làm bùng phát phản xạ co cứng cơ. Các động tác kéo duỗi cần được thực hiện rất nhẹ nhàng, chậm rãi và dừng lại nếu người bệnh thấy đau.
Tập luyện cổ tay và ngón tay bao lâu thì thấy có hiệu quả?
Thời gian phục hồi vận động bàn tay phụ thuộc vào mức độ tổn thương brain và tính đều đặn khi luyện tập của từng người bệnh. Quá trình này thường kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm, đòi hỏi sự kiên trì thực hiện hằng ngày.
Nẹp bàn tay có tác dụng gì trong quá trình phục hồi sau đột quỵ?
Nẹp bàn tay giúp giữ cổ tay và các ngón tay ở tư thế sinh lý đúng trong lúc nghỉ ngơi, ngăn ngừa tình trạng cơ gân bị co rút ngắn lại và giảm bớt tình trạng gập khớp cổ tay do tăng trương lực cơ.
Người chăm sóc cần hỗ trợ người bệnh tập luyện bàn tay như thế nào?
Người chăm sóc nên kiên nhẫn hỗ trợ người bệnh thực hiện các động tác gập duỗi thụ động, nhắc nhở duy trì tư thế tay đúng và khuyến khích người bệnh tự dùng tay bệnh tham gia vào các hoạt động sinh hoạt nhẹ nhàng hằng ngày.
