Phù phổi do độ cao: Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí ban đầu

Phù phổi do độ cao là gì?

Phù phổi do độ cao là một dạng phù phổi không do tim, thường xuất hiện khi di chuyển lên độ cao trên hai nghìn năm trăm mét so với mực nước biển mà không có quá trình thích nghi thích hợp. Sự thiếu hụt oxy nghiêm trọng trong không khí kích thích các mạch máu trong phổi co thắt không đều, làm gia tăng áp lực mạch máu phổi và đẩy dịch tràn vào túi phổi. Tình trạng này có thể tiến triển rất nhanh trong vòng 24 đến 96 giờ sau khi lên cao. Nếu không được phát hiện và xử trí nhanh chóng bằng cách hạ độ cao kết hợp trợ thở oxy, bệnh có thể dẫn đến suy hô hấp cấp tính và tử vong. Việc hiểu rõ bản chất của hiện tượng này giúp người di chuyển vùng cao chủ động bảo vệ bản thân.

Nguyên nhân và yếu tố gia tăng nguy cơ phù phổi do độ cao

Cơ chế chính dẫn đến phù phổi do độ cao là hiện tượng đáp ứng co thắt mạch máu phổi do thiếu oxy. Khi áp suất khí quyển giảm xuống ở độ cao lớn, lượng oxy hít vào mỗi nhịp thở giảm đáng kể. Sự thiếu hụt này khiến các động mạch phổi co lại để cố gắng phân phối lại dòng máu. Tuy nhiên, sự co thắt diễn ra không đồng đều gây ra tình trạng tăng áp lực tại một số khu vực mạch máu nhỏ, làm tổn thương màng mao mạch và khiến dịch tràn vào phế nang.

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gặp phải tình trạng này bao gồm tốc độ di chuyển lên cao quá nhanh, leo núi với cường độ vận động thể lực mạnh mà không có thời gian nghỉ ngơi thích nghi. Ngoài ra, những người từng có tiền sử bị phù phổi do độ cao, người có cơ địa đáp ứng mạch máu phổi nhạy cảm với thiếu oxy, hoặc người đang bị nhiễm trùng đường hô hấp trên cũng có rủi ro cao hơn bình thường.

Dấu hiệu nhận biết phù phổi do độ cao

Các biểu hiện của phù phổi do độ cao thường bắt đầu xuất hiện trong khoảng hai đến bốn ngày sau khi tiếp xúc với độ cao mới. Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi bất thường, giảm khả năng vận động, khó thở nhẹ khi gắng sức và ho khô kéo dài. Nhịp tim và nhịp thở có xu hướng tăng nhanh hơn so với trạng thái nghỉ ngơi bình thường.

Khi tình trạng tiến triển nghiêm trọng hơn, khó thở sẽ xuất hiện ngay cả khi đang nghỉ ngơi hoàn toàn. Người bệnh có thể gặp tình trạng ho ra đờm có bọt hồng hoặc lẫn máu, ngực bị tức nặng, da môi và móng tay tím tái do thiếu oxy máu nặng. Bên cạnh đó, các dấu hiệu như thở khò khè, tiếng rít ở phổi, kiệt sức, lú lẫn hoặc mất định hướng cũng có thể xuất hiện. Khi nhận thấy các dấu hiệu nguy hiểm này, người bệnh cần được hỗ trợ y tế ngay lập tức.

Xử trí và nguyên tắc điều trị phù phổi do độ cao

Biện pháp quan trọng nhất và mang tính quyết định trong xử trí phù phổi do độ cao là nhanh chóng di chuyển người bệnh xuống độ cao thấp hơn. Việc giảm độ cao từ 500 đến 1000 mét có thể giúp cải thiện đáng kể các triệu chứng và giảm áp lực lên hệ hô hấp. Trong suốt quá trình di chuyển, người bệnh cần giữ ấm cơ thể và hạn chế tối đa các hoạt động thể lực gắng sức.

Bên cạnh việc hạ độ cao, việc cung cấp oxy bổ sung thông qua bình oxy cá nhân hoặc thiết bị y tế chuyên dụng giúp cải thiện nhanh chóng độ bão hòa oxy trong máu. Trong trường hợp không thể hạ độ cao ngay lập tức do điều kiện thời tiết hoặc địa hình, việc sử dụng túi áp suất cao di động có thể tạo ra môi trường giả lập độ cao thấp hơn tạm thời. Nhân viên y tế cũng có thể cân nhắc sử dụng một số thuốc can thiệp mạch máu phổi theo chỉ định chuyên môn để hỗ trợ kiểm soát tình trạng bệnh.

Biện pháp phòng ngừa phù phổi khi di chuyển lên vùng cao

Phòng ngừa phù phổi do độ cao hiệu quả nhất dựa trên nguyên tắc leo cao từ từ để cơ thể có đủ thời gian thích nghi với môi trường thiếu oxy. Khi vượt qua mốc độ cao ba nghìn mét, khuyến cáo chung là chỉ nên tăng độ cao ngủ đêm từ 300 đến 500 mét mỗi ngày và nên dành một ngày nghỉ ngơi sau mỗi hai đến ba ngày leo liên tục.

Ngoài ra, việc duy trì chế độ dinh dưỡng giàu carbohydrate, uống đủ nước và tránh tuyệt đối đồ uống có cồn cũng như thuốc an thần giúp cơ thể duy trì trạng thái trao đổi chất tối ưu. Người có kế hoạch leo núi cao hoặc đi du lịch vùng cao nên thực hiện kiểm tra sức khỏe tổng quát trước chuyến đi. Trong một số trường hợp rủi ro cao, bác sĩ có thể tư vấn sử dụng các thuốc hỗ trợ thích nghi độ cao dự phòng trước khi xuất phát.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo thông tin y khoa tổng quan và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Mỗi cá nhân có mức độ thích nghi độ cao và tình trạng sức khỏe hoàn toàn khác nhau. Nếu bạn có tiền sử bệnh lý tim mạch, hô hấp hoặc từng bị phản ứng bất thường ở vùng cao, hãy tham khảo ý kiến của nhân viên y tế trước khi thực hiện các chuyến đi. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ phù phổi do độ cao, cần ưu tiên hạ độ cao an toàn và liên hệ cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Phù phổi do độ cao là một biến chứng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa và xử trí hiệu quả nếu có sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Việc trang bị kiến thức về lộ trình thích nghi độ cao, nhận biết sớm các triệu chứng cảnh báo và tuân thủ các nguyên tắc an toàn sẽ giúp chuyến đi vùng cao diễn ra an toàn và trọn vẹn.