Một số phẫu thuật điều trị co thắt tâm vị phổ biến hiện nay
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Co thắt tâm vị là bệnh lý vận động cơ trơn thực quản khiến thức ăn và nước uống bị ứ đọng, không thể trôi xuống dạ dày bình thường. Khi các triệu chứng nuốt nghẹn và trớ thức ăn tiến triển kéo dài, phẫu thuật điều trị co thắt tâm vị trở thành lựa chọn can thiệp quan trọng giúp tái lập lưu thông đường tiêu hóa.
Hiện nay có nhiều phương pháp ngoại khoa và can thiệp nội soi hiện đại được áp dụng tùy theo mức độ tổn thương, giai đoạn bệnh và tình trạng sức khỏe cụ thể của mỗi người bệnh. Việc nắm rõ đặc điểm của từng kỹ thuật sẽ giúp người bệnh an tâm và chủ động hơn trong quá trình điều trị.
Phẫu thuật điều trị co thắt tâm vị là gì?
Co thắt tâm vị là tình trạng cơ vòng thực quản dưới không thể tự giãn mở hoàn toàn trong quá trình nuốt, kết hợp với sự suy giảm hoặc biến mất hoàn toàn của các sóng nhu động tại thân thực quản. Hệ quả là thức ăn bị tắc nghẽn lại ở phần ngực, gây ra cảm giác nuốt nghẹn từ từ tăng dần từ thức ăn đặc sang thức ăn lỏng, kèm theo đau tức ngực sau xương ức, trớ ngược thức ăn chưa tiêu hóa và sụt cân mạn tính. Các phương pháp phẫu thuật và can thiệp ngoại khoa đóng vai trò giải phẫu lớp cơ thắt bị co cứng, làm giảm áp lực cản trở tại vùng nối thực quản dạ dày, từ đó tạo điều kiện thuận lợi nhất để phục hồi chức năng dung nạp thức ăn bằng đường miệng.
Chỉ định can thiệp phẫu thuật trong bệnh co thắt tâm vị
Co thắt tâm vị là bệnh lý rối loạn vận động thực quản đặc trưng bởi sự mất hoàn toàn nhu động thân thực quản và cơ thắt dưới thực quản không mở hoàn toàn khi nuốt. Khi các biện pháp nội khoa bằng thuốc giãn cơ không đem lại hiệu quả bền vững hoặc triệu chứng nuốt nghẹn, trớ thức ăn và sụt cân kéo dài gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thể trạng, chỉ định ngoại khoa sẽ được cân nhắc. Phẫu thuật nhằm mục đích cắt đứt các sợi cơ vòng tại vùng nối thực quản dạ dày, giúp hạ áp lực lòng ống và tạo điều kiện cho thức ăn đi xuống dạ dày thuận lợi hơn nhờ trọng lực. Việc đánh giá chỉ định đòi hỏi người bệnh phải thực hiện đầy đủ các khảo sát như đo áp lực thực quản độ phân giải cao, chụp X-quang thực quản dạ dày có cản quang và nội soi đường tiêu hóa trên để loại trừ các tổn thương ác tính giả co thắt.
Phẫu thuật Heller nội soi ổ bụng kết hợp chống trào ngược
Phẫu thuật cắt mở cơ thực quản dạ dày Heller qua ngả nội soi ổ bụng kết hợp tạo nếp gấp đáy vị chống trào ngược được xem là phương pháp phẫu thuật kinh điển và có độ an toàn cao. Trong quy trình này, phẫu thuật viên rạch mở lớp cơ vòng và cơ dọc ở đoạn dưới thực quản kéo dài xuống phần tâm vị dạ dày vài centimet nhưng bảo tồn nguyên vẹn lớp niêm mạc bên trong. Do việc cắt cơ làm mất hàng rào ngăn acid tự nhiên, bác sĩ thường phối hợp tạo hình đáy vị theo phương pháp Dor hoặc Toupet để phủ lên vùng cơ đã cắt, vừa bảo vệ niêm mạc vừa ngăn ngừa hiện tượng trào ngược dạ dày thực quản sau mổ. Phương pháp nội soi ổ bụng giúp giảm đau sau mổ, rút ngắn thời gian nằm viện và đem lại tỷ lệ thành công lâu dài rất khả quan cho phần lớn bệnh nhân.
Can thiệp nội soi cắt cơ thực quản qua đường miệng POEM
Cắt cơ thắt dưới thực quản qua nội soi đường miệng, hay còn gọi là kỹ thuật POEM, là bước tiến vượt bậc của can thiệp nội soi ít xâm lấn. Thay vì rạch các vết mổ qua thành bụng hay lồng ngực, bác sĩ đưa ống nội soi mềm qua đường miệng, tạo một đường hầm dưới lớp niêm mạc thực quản để tiếp cận và cắt chọn lọc lớp cơ vòng bị co thắt chặt. Kỹ thuật này không để lại vết mổ trên da, hạn chế tối đa cảm giác đau sau can thiệp và giúp người bệnh nhanh chóng phục hồi sinh hoạt. POEM đặc biệt hiệu quả ở các thể co thắt tâm vị có đoạn cơ co thắt kéo dài hoặc những trường hợp co thắt tâm vị type III. Tuy nhiên, do không thể phối hợp tạo van chống trào ngược cơ học trong lòng ống soi, tỷ lệ người bệnh bị trào ngược dịch vị sau thủ thuật thường cao hơn so với mổ Heller, đòi hỏi việc theo dõi và kiểm soát acid cẩn thận.
Phẫu thuật cắt thực quản trong các trường hợp giai đoạn cuối
Đối với một số bệnh nhân phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn, thực quản bị giãn rộng quá mức, mất hoàn toàn trương lực và biến dạng ngoằn ngoèo hình bít tất hoặc hình chữ S hay còn gọi là megaesophagus, các biện pháp cắt cơ thông thường có thể không còn mang lại hiệu quả tống xuất thức ăn. Trong tình huống này, tình trạng ứ đọng dịch và bã thức ăn kéo dài có thể dẫn đến viêm loét thực quản mạn tính nặng nề hoặc nguy cơ viêm phổi hít tái diễn nhiều lần. Phẫu thuật cắt đoạn thực quản và tái tạo đường tiêu hóa bằng dạ dày hoặc đoạn đại tràng có thể là giải pháp ngoại khoa triệt để cuối cùng được xem xét. Đây là một đại phẫu phức tạp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến chứng nên chỉ được áp dụng khi các biện pháp can thiệp bảo tồn thực quản trước đó thất bại và sau khi hội đồng chuyên môn đã hội chẩn kỹ lưỡng.
Chăm sóc dinh dưỡng và theo dõi sau phẫu thuật co thắt tâm vị
Sau khi trải qua can thiệp phẫu thuật hoặc nội soi cắt cơ, người bệnh cần tuân thủ chế độ chăm sóc dinh dưỡng từng bước để bảo vệ vị trí can thiệp. Trong những ngày đầu, chế độ ăn thường bắt đầu từ dịch trong, sau đó tiến triển dần sang thức ăn xay lỏng, thức ăn mềm và chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Khi ăn, người bệnh nên ngồi thẳng lưng, nhai thật kỹ và uống kèm từng ngụm nước nhỏ để hỗ trợ thức ăn di chuyển xuống dạ dày. Cần tránh các loại thực phẩm quá khô cứng, cay nóng, nhiều dầu mỡ cũng như các đồ uống có gas hoặc chất kích thích. Việc tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa giúp kiểm tra vết mổ, phát hiện sớm biến chứng trào ngược acid hoặc tái hẹp để có hướng xử trí dùng thuốc bảo vệ niêm mạc kịp thời.
Lưu ý an toàn
Mọi phương pháp can thiệp phẫu thuật điều trị co thắt tâm vị đều phải do bác sĩ chuyên khoa ngoại tiêu hóa chỉ định sau khi hoàn thành các xét nghiệm chẩn đoán chức năng chuyên sâu. Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa, không thể thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hay phác đồ điều trị trực tiếp từ nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng các biện pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng.
Tóm tắt
Phẫu thuật và can thiệp mở cơ là bước ngoặt quan trọng giúp giải phóng tình trạng ứ đọng thức ăn do co thắt tâm vị. Người bệnh cần thăm khám kỹ lưỡng tại các cơ sở ngoại khoa tiêu hóa uy tín để lựa chọn phương pháp phù hợp nhất với giai đoạn bệnh và tình trạng thể lực cá nhân.
Nguồn tham khảo
- Surgical Laparoscopy, Endoscopy & Percutaneous Techniques: Outcome of Peroral Endoscopic Myotomy (POEM) for Treating Achalasia Compared With Laparoscopic Heller Myotomy (LHM)
- An Internist’s Illustrated Guide to Gastrointestinal Surgery: Esophagectomy for Achalasia: Laparoscopic Heller Myotomy and Dor Fundoplication
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Phẫu thuật có chữa khỏi hoàn toàn bệnh co thắt tâm vị không?
Phẫu thuật giúp cắt mở lớp cơ bị co thắt để cải thiện khả năng lưu thông thức ăn, nhưng không phục hồi được nhu động tự nhiên của thực quản. Do đó triệu chứng giảm đáng kể nhưng người bệnh vẫn cần duy trì thói quen ăn chậm và nhai kỹ.
Nên chọn phẫu thuật Heller hay can thiệp nội soi POEM?
Cả hai kỹ thuật đều mang lại hiệu quả giải tỏa nghẹn tốt. Phẫu thuật Heller mổ nội soi có ưu điểm kết hợp tạo van chống trào ngược, trong khi POEM không để lại sẹo ngoài da nhưng tỷ lệ trào ngược sau can thiệp có thể cao hơn. Bác sĩ sẽ tư vấn theo từng trường hợp.
Sau phẫu thuật co thắt tâm vị bao lâu thì được ăn uống bình thường?
Sau phẫu thuật khoảng một đến hai ngày, người bệnh thường bắt đầu uống nước lọc, sau đó chuyển dần sang súp loãng, cháo loãng rồi mới đến thức ăn đặc mềm tùy theo chỉ định hồi phục cụ thể của bác sĩ điều trị.
Triệu chứng nuốt nghẹn có thể tái phát sau phẫu thuật không?
Một tỷ lệ nhất định người bệnh có thể tái phát tình trạng nuốt nghẹn sau nhiều năm do quá trình xơ dính hoặc co thắt tiếp diễn. Khi đó bác sĩ sẽ đánh giá lại bằng chụp cản quang hoặc đo áp lực thực quản để xử trí bổ sung.
Những rủi ro hoặc biến chứng nào có thể gặp sau mổ co thắt tâm vị?
Trào ngược dạ dày thực quản là biến chứng thường gặp nhất do cơ thắt đã bị cắt mở. Ngoài ra có thể gặp viêm phổi hít, rách niêm mạc hoặc chảy máu, cần tuân thủ theo dõi chặt chẽ tại bệnh viện.
