Phản ứng và tác dụng phụ sau khi tiêm vắc xin HPV: Cách nhận biết và xử trí

Tác dụng phụ sau khi tiêm vắc xin HPV là gì?

Vắc xin phòng HPV được đánh giá cao về mức độ an toàn qua nhiều thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn cũng như dữ liệu giám sát thực tế trên toàn cầu. Tương tự như bất kỳ loại vắc xin sinh học nào khác, vắc xin HPV sau khi đưa vào cơ thể sẽ kích thích hệ thống miễn dịch nhận diện protein kháng nguyên để sản sinh kháng thể đặc hiệu. Quá trình hoạt hóa miễn dịch này có thể đi kèm một số phản ứng không mong muốn thoáng qua.

Phần lớn các tác dụng phụ được ghi nhận đều mang tính chất cục bộ tại vị trí tiêm bắp hoặc là phản ứng toàn thân lành tính, tự giới hạn trong vài ngày. Tỷ lệ xảy ra các biến cố bất lợi nghiêm trọng là rất thấp. Do đó, người tiêm chủng không nên vì quá lo lắng về các phản ứng phụ thông thường mà bỏ lỡ lịch tiêm phòng cần thiết để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Các phản ứng tại chỗ tiêm thường gặp và cách chăm sóc

Sau khi tiêm vắc xin phòng HPV, đa số mọi người chỉ gặp các phản ứng tại chỗ mức độ nhẹ hoặc trung bình. Triệu chứng phổ biến nhất là đau, sưng, đỏ hoặc cảm giác căng cứng nhẹ quanh vị trí tiêm bắp ở cánh tay. Những phản ứng này thường xuất hiện trong vòng 24 giờ đầu sau tiêm và tự giảm dần sau một đến ba ngày mà không cần can thiệp y tế phức tạp.

Để giảm bớt cảm giác khó chịu tại bắp tay, người tiêm có thể chườm mát nhẹ nhàng bằng khăn sạch lên vùng tiêm trong khoảng 10 đến 15 phút. Tuyệt đối không xoa bóp mạnh, không đắp lá cây, chanh hay các chất lạ lên vết tiêm để tránh nguy cơ nhiễm trùng mô mềm. Vận động cánh tay nhẹ nhàng cũng giúp dịch vắc xin phân tán đều và giảm cảm giác đau buốt cơ.

Phản ứng toàn thân thông thường sau tiêm phòng HPV

Một số người có thể gặp các phản ứng toàn thân nhẹ do hệ thống miễn dịch đang tiếp nhận kháng nguyên và tạo kháng thể bảo vệ. Các biểu hiện thường thấy gồm sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu nhẹ, đau mỏi cơ khớp thoáng qua hoặc cảm giác ớn lạnh. Đây là đáp ứng sinh lý bình thường của cơ thể, thường tự biến mất trong vòng 48 giờ.

Khi gặp phản ứng toàn thân nhẹ, người tiêm nên dành thời gian nghỉ ngơi, uống nhiều nước lọc hoặc nước hoa quả tươi, mặc quần áo rộng rãi thoáng mát. Trường hợp sốt nhẹ hoặc đau đầu gây khó chịu, người tiêm có thể trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để sử dụng các biện pháp hạ sốt, giảm đau thông thường theo đúng hướng dẫn. Không tự ý dùng thuốc hạ sốt dự phòng trước khi tiêm khi chưa có chỉ định y khoa.

Hiện tượng choáng ngất do phản xạ tâm lý và cách phòng ngừa

Tình trạng ngất xỉu hoặc choáng váng do phản xạ thần kinh phế vị có thể xảy ra ở thanh thiếu niên và người trẻ sau khi tiêm chủng. Hiện tượng này thường liên quan đến cảm giác lo lắng, hồi hộp, sợ kim tiêm hoặc hạ đường huyết do nhịn đói trước khi tiêm chứ không phải do độc tính của vắc xin. Ngất xỉu có thể dẫn đến nguy cơ té ngã gây chấn thương nếu không được nâng đỡ kịp thời.

Để phòng ngừa, người tiêm cần ăn nhẹ trước buổi tiêm, giữ tinh thần thư giãn và trao đổi với nhân viên y tế nếu có tiền sử sợ kim tiêm. Sau khi tiêm xong, người tiêm cần ngồi hoặc nằm nghỉ tại chỗ ít nhất 15 đến 30 phút tại khu vực theo dõi của cơ sở y tế. Nếu cảm thấy chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi, cần báo ngay cho nhân viên y tế và nằm đầu thấp, kê cao chân để lưu thông máu nhanh chóng hồi phục.

Dấu hiệu cảnh báo phản ứng phản vệ hiếm gặp cần xử trí khẩn cấp

Mặc dù rất hiếm gặp, phản ứng phản vệ là tác dụng phụ nghiêm trọng nhất có thể xảy ra sau khi tiêm vắc xin HPV. Tình trạng này đòi hỏi phải được nhận diện ngay lập tức để nhân viên y tế xử trí cấp cứu theo phác đồ chống sốc phản vệ. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm nổi mề đay toàn thân, ngứa dữ dội, phù nề vùng mặt, môi, mí mắt hoặc cổ họng, cảm giác nghẹn thở, thở khò khè, tím tái, tụt huyết áp và mất ý thức.

Nếu phát hiện bất kỳ triệu chứng nào nghi ngờ phản vệ, dù là nhẹ nhất, người tiêm hoặc người nhà cần gọi hỗ trợ y tế khẩn cấp ngay tại phòng tiêm hoặc đưa đến bệnh viện gần nhất nếu đã rời cơ sở y tế. Việc tuân thủ thời gian theo dõi sát sao 30 phút tại cơ sở tiêm chủng chính là biện pháp an toàn quan trọng nhất để kịp thời can thiệp các biến cố dị ứng cấp tính.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay tư vấn của bác sĩ chuyên khoa. Không tự ý sử dụng các thuốc giảm đau, chống viêm liều cao hoặc áp dụng mẹo dân gian truyền miệng để đắp lên vết tiêm. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, co giật hoặc vết tiêm sưng đau lan rộng, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Phần lớn các phản ứng sau tiêm vắc xin HPV đều ở mức độ nhẹ, thoáng qua và tự thuyên giảm sau vài ngày mà không để lại di chứng. Việc chuẩn bị sức khỏe tốt, tuân thủ hướng dẫn theo dõi tại cơ sở y tế và nhận biết sớm các biểu hiện bất thường sẽ giúp quá trình tiêm chủng diễn ra an toàn, bảo vệ cơ thể tối ưu trước nguy cơ lây nhiễm virus HPV.