Phân loại chất thải y tế và quy định thu gom

Chất thải y tế là gì?

Chất thải y tế là toàn bộ vật chất ở dạng rắn, lỏng hoặc khí được xả thải từ quá trình hoạt động của các cơ sở y tế, viện nghiên cứu y dược hoặc trung tâm chăm sóc sức khỏe. Khác với rác thải thông thường trong sinh hoạt hàng ngày, rác thải y tế có thể chứa các vi sinh vật gây bệnh truyền nhiễm, mẫu bệnh phẩm, hóa chất độc hại, dược phẩm tồn dư hoặc các dụng cụ sắc nhọn như kim tiêm và dao mổ.

Nếu không được xử lý theo đúng quy trình y tế, các yếu tố nguy hại này có thể phát tán ra không khí, nguồn nước hoặc đất, tạo điều kiện cho vi khuẩn và vi rút lây lan. Do đó, việc hiểu rõ bản chất và nguyên tắc quản lý chất thải trong y tế là nghĩa vụ và trách nhiệm hàng đầu của các cơ sở y tế nhằm đảm bảo an toàn sinh học toàn diện.

Nhóm chất thải y tế nguy hại lây nhiễm và không lây nhiễm

Chất thải nguy hại trong y tế được chia thành hai nhóm chính là chất thải lây nhiễm và chất thải nguy hại không lây nhiễm. Nhóm chất thải lây nhiễm bao gồm các dụng cụ sắc nhọn như kim tiêm, dao mổ, lưỡi trích dính máu; chất thải không sắc nhọn như bông, băng, gạc, găng tay dính dịch sinh học; mẫu bệnh phẩm chứa vi sinh vật gây bệnh từ phòng xét nghiệm; cùng mô, bộ phận cơ thể người phát sinh từ quá trình phẫu thuật. Đây là nhóm có khả năng truyền nhiễm cao, dễ gây tổn thương da và lây truyền các bệnh nguy hại như vi rút viêm gan B, viêm gan C hoặc virus HIV nếu va chạm trực tiếp.

Trong khi đó, nhóm chất thải nguy hại không lây nhiễm gồm các loại hóa chất thải bỏ, dược phẩm quá hạn hoặc dược phẩm độc tế bào, chai lọ dính chất độc hại, dung dịch rửa phim X-quang, thiết bị hỏng chứa thủy ngân, cadimi hoặc pin ắc quy. Những vật liệu này dù không mang tác nhân vi sinh nhưng lại chứa độc tính hóa học cao, đòi hỏi quy trình thu gom và tiêu hủy riêng biệt để tránh rò rỉ ra môi trường.

Nhóm chất thải rắn thông thường, chất thải lỏng và khí thải y tế

Bên cạnh chất thải nguy hại, các cơ sở y tế còn phát sinh lượng lớn chất thải rắn thông thường, chất thải lỏng và khí thải y tế trong quá trình vận hành. Chất thải rắn thông thường bao gồm rác sinh hoạt từ nhân viên y tế, bệnh nhân và người nhà; vỏ hộp giấy, bao bì nhựa, chai lọ không chứa hóa chất nguy hại; vỏ lọ vắc xin không nhiễm khuẩn; và các loại rác lây nhiễm đã qua xử lý khử khuẩn đạt tiêu chuẩn môi trường. Nhóm chất thải này có thể được thu gom phục vụ mục đích tái chế hoặc xử lý như rác thải sinh hoạt đô thị.

Đối với khí thải y tế, nguồn phát sinh chủ yếu từ các phòng xét nghiệm an toàn sinh học hoặc khu vực nghiên cứu tác nhân gây bệnh truyền nhiễm, đòi hỏi hệ thống lọc khí chuyên dụng để không phát tán mầm bệnh ra ngoài. Trong khi đó, chất thải lỏng không nguy hại bao gồm các dung dịch thuốc hoặc hóa chất không độc. Riêng nước thải y tế phát sinh từ quá trình rửa dụng cụ, vệ sinh phòng bệnh phải được đưa qua hệ thống xử lý nước thải tập trung trước khi xả ra môi trường.

Quy định phân màu dụng cụ đựng chất thải y tế

Để phân loại chính xác các loại chất thải ngay tại nguồn phát sinh, các cơ sở y tế áp dụng quy chuẩn mã màu thống nhất cho bao bì và thùng chứa rác. Túi hoặc thùng màu vàng được sử dụng riêng để đựng chất thải lây nhiễm. Đối với các loại dụng cụ sắc nhọn như kim tiêm hay lưỡi dao mổ dính máu, quy định bắt buộc phải đựng trong hộp chuyên dụng màu vàng có khả năng chống đâm xuyên và va đập để bảo vệ người thu gom.

Túi hoặc thùng màu đen dùng để thu gom chất thải nguy hại không lây nhiễm như hóa chất thải bỏ, dược phẩm quá hạn hoặc thiết bị chứa kim loại nặng. Túi hoặc thùng màu trắng dùng riêng cho các chất thải rắn có khả năng tái chế không bị nhiễm khuẩn. Cuối cùng, túi hoặc thùng màu xanh được bố trí để chứa rác thải sinh hoạt thông thường. Việc tuân thủ đúng quy định mã màu giúp tối ưu hóa quá trình xử lý và hạn chế tối đa rủi ro phơi nhiễm.

Lưu ý an toàn

Người bệnh và người nhà khi thăm khám tại các cơ sở y tế tuyệt đối không tự ý vứt bỏ bông gạc dính máu, kim tiêm hoặc chất thải điều trị vào thùng rác sinh hoạt thông thường. Trong trường hợp chăm sóc người bệnh tại nhà, các vật dụng y tế sắc nhọn hoặc băng gạc dính dịch tiết cần được bọc kín cẩn thận trước khi bỏ đi nhằm tránh nguy cơ đâm xuyên gây chấn thương hoặc lây nhiễm ngoài cộng đồng. Khi phát sinh sự cố tiếp xúc với rác thải lây nhiễm, cần rửa sạch ngay dưới nước chảy và liên hệ y tế.

Tóm tắt

Phân loại chất thải y tế đúng quy chuẩn là hoạt động thiết yếu tại mọi cơ sở y tế nhằm ngăn ngừa nguy cơ phơi nhiễm vi sinh vật gây bệnh và ô nhiễm môi trường. Việc nhận biết các mã màu thùng chứa và nhóm chất thải giúp cả nhân viên y tế lẫn người dân chủ động bảo vệ an toàn cho bản thân và cộng đồng.