Phân loại các cơn động kinh và cách điều trị bệnh động kinh

Phân loại các cơn động kinh là gì?

Động kinh là một rối loạn thần kinh mạn tính đặc trưng bởi sự phóng điện kịch phát, đồng thì và quá mức của một nhóm tế bào thần kinh tại vỏ não, dẫn đến các cơn co giật, rối loạn cảm giác hoặc thay đổi nhận thức lặp đi lặp lại. Cơn động kinh là biểu hiện lâm sàng cụ thể của đợt phóng điện bất thường này, có thể diễn ra trong vài giây đến vài phút tùy theo từng cá thể.

Hội Chống Động kinh Quốc tế đã phân chia các cơn động kinh thành ba nhóm chính gồm cơn khởi phát cục bộ, cơn khởi phát toàn thể và cơn chưa rõ khởi phát. Việc phân nhóm này dựa trên vị trí khởi phát đợt phóng điện bất thường trong bán cầu não và mức độ tỉnh táo của người bệnh. Xác định đúng dạng cơn giúp bác sĩ lựa chọn đúng nhóm thuốc kháng động kinh đặc hiệu, dự đoán tiên lượng bệnh và ngăn chặn nguy cơ tổn thương lan rộng tới cấu trúc não bộ.

Các dạng cơn động kinh cục bộ thường gặp

Cơn động kinh cục bộ bắt nguồn từ sự phóng điện bất thường ở một vùng khu trú trong một bán cầu não. Nhóm này được chia thành hai dạng chính dựa trên mức độ nhận thức của người bệnh trong cơn. Ở cơn cục bộ tỉnh táo, người bệnh vẫn nhận biết được xung quanh nhưng có thể xuất hiện các cử động co giật ở một phần cơ thể, cảm giác tê bì, dị cảm hoặc ảo giác thoáng qua.

Ngược lại, ở cơn cục bộ suy giảm nhận thức, người bệnh thường rơi vào trạng thái mơ màng, mất liên lạc tạm thời với môi trường xung quanh, mắt nhìn vô thần và kèm theo các hành vi tự động như nhai tóp tép, nuốt liên tục, xoa tay hoặc đi lại vô thức. Cơn động kinh cục bộ nếu không được kiểm soát có thể lan tỏa sang toàn bộ hai bán cầu não, tạo thành cơn co cứng co giật toàn thể hóa thứ phát.

Đặc điểm nhận biết các cơn động kinh toàn thể

Cơn động kinh toàn thể xảy ra khi tình trạng phóng điện lan tỏa đồng thời ở cả hai bán cầu đại não ngay từ khi bắt đầu. Biểu hiện điển hình và nguy hiểm nhất là cơn co cứng co giật toàn thể, người bệnh đột ngột mất ý thức, ngã xuống, toàn thân co cứng, sau đó chuyển sang giai đoạn giật cơ liên tục, sùi bọt mép và có thể tiểu tiện không tự chủ.

Bên cạnh đó, cơn vắng ý thức là dạng toàn thể rất phổ biến ở lứa tuổi học đường, biểu hiện qua việc trẻ đột ngột ngưng trệ mọi hoạt động trong vài giây, ánh mắt đờ đẫn rồi hồi phục ngay mà không nhớ chuyện vừa xảy ra. Các dạng khác bao gồm cơn giật cơ với biểu hiện giật nảy đột ngột ở một nhóm cơ, cơn mất trương lực khiến cơ thể mềm nhũn và ngã khuỵu, cùng cơn co cứng làm các cơ gồng cứng đột ngột, tiềm ẩn nhiều nguy cơ chấn thương thể chất nghiêm trọng.

Nguyên tắc điều trị nội khoa bằng thuốc kháng động kinh

Điều trị nội khoa bằng thuốc kháng động kinh là biện pháp nền tảng hàng đầu, mang lại khả năng kiểm soát cơn co giật hiệu quả cho phần lớn bệnh nhân. Bác sĩ chuyên khoa thần kinh sẽ lựa chọn loại thuốc phù hợp dựa trên phân loại chính xác dạng cơn, độ tuổi, giới tính và bệnh lý nền kèm theo của từng trường hợp.

Nguyên tắc quan trọng nhất trong điều trị thuốc là khởi đầu bằng một loại thuốc liều thấp rồi tăng dần đến khi đạt hiệu quả kiểm soát cơn tối ưu với ít tác dụng phụ nhất. Người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ lịch uống thuốc hàng ngày, không được tự ý bỏ liều hoặc ngừng thuốc đột ngột. Việc điều chỉnh liều lượng hoặc phối hợp thêm nhóm thuốc thứ hai chỉ được thực hiện dưới sự theo dõi sát sao của bác sĩ chuyên khoa, kết hợp xét nghiệm chức năng gan, thận và đo nồng độ thuốc định kỳ trong máu.

Phương pháp can thiệp cho trường hợp động kinh kháng thuốc

Đối với những trường hợp động kinh kháng thuốc, khi việc dùng kết hợp hai hay nhiều loại thuốc kháng động kinh phù hợp vẫn không kiểm soát được cơn giật, bác sĩ chuyên khoa thần kinh sẽ đánh giá các phương pháp can thiệp chuyên sâu. Phẫu thuật cắt bỏ vùng não khởi phát ổ động kinh là giải pháp được cân nhắc kỹ lưỡng nếu tổn thương khu trú rõ ràng và không ảnh hưởng đến các chức năng thần kinh thiết yếu như ngôn ngữ hay vận động.

Bên cạnh phẫu thuật, phương pháp kích thích dây thần kinh phế vị bằng thiết bị cấy ghép dưới da giúp gửi các xung điện nhẹ lên não bộ để cắt giảm tần suất và cường độ cơn co giật. Ngoài ra, việc áp dụng chế độ ăn sinh ceton giàu chất béo, ít carbohydrate dưới sự giám sát chặt chẽ của chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ lâm sàng cũng là một liệu pháp hỗ trợ hiệu quả, đặc biệt ở trẻ em mắc động kinh khó kiểm soát.

Cách xử trí an toàn khi gặp người lên cơn co giật

Khi phát hiện người bệnh đang trong cơn co cứng co giật, người xung quanh cần giữ bình tĩnh và đặt bệnh nhân nằm nghiêng sang một bên trên mặt phẳng an toàn để giúp đường thở thông thoáng và đờm dãi dễ dàng thoát ra ngoài. Nhanh chóng di dời các vật sắc nhọn, cứng hoặc nguồn nhiệt xung quanh, đồng thời đặt một vật mềm như gối mỏng hoặc áo cuộn dưới đầu người bệnh để chống va đập.

Người hỗ trợ tuyệt đối không được đè nén, giữ chặt tay chân người bệnh để cố kìm hãm cơn giật, không nhét bất kỳ vật cứng hay ngón tay vào miệng, và không cho uống nước hay thuốc khi chưa tỉnh táo hoàn toàn. Cần theo dõi thời gian diễn ra cơn co giật; nếu cơn kéo dài quá năm phút hoặc các cơn xuất hiện liên tiếp mà người bệnh chưa kịp hồi phục nhận thức, cần gọi cấp cứu y tế ngay lập tức.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe phổ thông, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay chỉ định phác đồ từ bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng động kinh, không tự ý thay đổi liều dùng hoặc ngừng thuốc khi thấy cơn giật thuyên giảm. Mọi dấu hiệu bất thường như cơn co giật kéo dài trên năm phút, xuất hiện liên tiếp hoặc kèm theo sốt cao, khó thở đều cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất để cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Động kinh là một rối loạn thần kinh mạn tính có thể kiểm soát hiệu quả nếu được phân loại chính xác và can thiệp y khoa đúng hướng. Việc tuân thủ phác đồ thuốc, tái khám định kỳ và ghi chép nhật ký cơn co giật giữ vai trò quyết định giúp bảo vệ chức năng não bộ, hạn chế tái phát và cải thiện chất lượng sống lâu dài cho người bệnh.