Phân độ sốt xuất huyết Dengue và các dấu hiệu cảnh báo cần theo dõi

Các mức độ sốt xuất huyết là gì?

Sốt xuất huyết Dengue diễn tiến qua ba giai đoạn liên tiếp gồm giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục. Trong những ngày đầu, triệu chứng thường tương tự các đợt sốt virus thông thường khiến người bệnh dễ lơ là. Tuy nhiên, tính chất phức tạp của virus Dengue nằm ở hiện tượng tăng tính thấm thành mạch và giảm tiểu cầu, thường bùng phát rõ nét nhất từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy.

Tùy theo mức độ thoát huyết tương, rối loạn đông máu và mức độ tổn thương các cơ quan nội tạng, tình trạng bệnh được chia thành các cấp độ từ nhẹ đến nguy kịch. Việc phân cấp này không cố định mà có thể thay đổi nhanh chóng chỉ sau vài giờ. Do đó, việc theo dõi sát sao biểu hiện lâm sàng hàng ngày cùng với việc thực hiện xét nghiệm công thức máu đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ an toàn cho người bệnh.

Mức độ sốt xuất huyết Dengue thông thường

Ở mức độ đầu tiên, người bệnh thường khởi phát đột ngột với triệu chứng sốt cao liên tục từ 39 đến 40 độ C, kéo dài từ hai đến bảy ngày và rất khó hạ sốt bằng các thuốc thông thường. Cơn sốt đi kèm với cảm giác nhức đầu dữ dội, đau hốc mắt, đau mỏi cơ khớp toàn thân, chán ăn và buồn nôn.

Bên cạnh đó, người bệnh có thể xuất hiện các chấm xuất huyết li ti dưới da, chảy máu chân răng nhẹ hoặc chảy máu cam thoáng qua. Ở cấp độ này, phần lớn bệnh nhân được bác sĩ chỉ định theo dõi ngoại trú tại nhà nếu đáp ứng tốt, có người thân chăm sóc và không thuộc nhóm cơ địa đặc biệt nguy cơ cao. Chăm sóc chủ yếu bao gồm nghỉ ngơi tại giường, bù nước bằng dung dịch oresol đúng tỷ lệ pha và hạ sốt an toàn theo hướng dẫn y tế. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần được tái khám và lấy máu xét nghiệm định kỳ mỗi ngày theo hẹn của bác sĩ để kịp thời phát hiện biến động tiểu cầu và dung tích hồng cầu hematocrit.

Mức độ sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo

Mức độ có dấu hiệu cảnh báo thường xuất hiện khi người bệnh bắt đầu hạ sốt, phổ biến nhất vào khoảng ngày thứ ba đến ngày thứ bảy của bệnh. Đây là thời điểm lượng huyết tương có thể thoát khỏi lòng mạch máu, dẫn đến tình trạng cô đặc máu và giảm tiểu cầu nhanh chóng.

Các biểu hiện cảnh báo lâm sàng bao gồm mệt lả bất thường, li bì hoặc bứt rứt, đau bụng nhiều đặc biệt ở vùng hạ sườn phải, nôn ói liên tục trên ba lần trong vài giờ. Người bệnh cũng có thể bị xuất huyết niêm mạc rõ rệt như chảy máu mũi ồ ạt, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc phụ nữ xuất huyết âm đạo bất thường ngoài chu kỳ kinh nguyệt. Trên cận lâm sàng, xét nghiệm máu thường cho thấy dung tích hồng cầu hematocrit tăng cao kèm số lượng tiểu cầu giảm sâu. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào trong nhóm này, người bệnh cần được nhập viện ngay lập tức để bác sĩ theo dõi sát sao mạch, huyết áp và có kế hoạch truyền dịch kịp thời, ngăn chặn bệnh tiến triển sang giai đoạn sốc.

Mức độ sốt xuất huyết Dengue nặng

Sốt xuất huyết Dengue nặng là cấp độ nguy hiểm nhất, đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được cấp cứu hồi sức tích cực. Tình trạng này được đặc trưng bởi ba biến chứng chính gồm sốc do thoát huyết tương nặng, xuất huyết nghiêm trọng và suy giảm chức năng đa cơ quan.

Hội chứng sốc Dengue xảy ra khi huyết tương thoát ra ngoài ồ ạt làm thể tích tuần hoàn sụt giảm nghiêm trọng. Người bệnh có biểu hiện lạnh đầu chi, da ẩm nhớp tái, mạch đập nhanh nhỏ khó bắt, huyết áp tụt kẹp hoặc huyết áp không đo được kèm theo vật vã, bồn chồn. Xuất huyết nặng có thể diễn ra trong đường tiêu hóa, phổi hoặc nội sọ. Ngoài ra, virus và phản ứng viêm có thể dẫn đến tổn thương gan cấp tính với men gan tăng vọt, viêm cơ tim, suy thận cấp hoặc tổn thương hệ thần kinh trung ương gây suy giảm tri giác. Bệnh nhân ở mức độ này bắt buộc phải được điều trị hồi sức cấp cứu tại các khoa hồi sức tích cực với các can thiệp chuyên sâu như truyền dịch chống sốc, hỗ trợ hô hấp và truyền chế phẩm máu khi có chỉ định chặt chẽ từ bác sĩ.

Các nhóm đối tượng có nguy cơ chuyển nặng cao

Mặc dù sốt xuất huyết Dengue có thể diễn tiến nặng ở bất kỳ ai, một số nhóm người bệnh có nguy cơ tổn thương nghiêm trọng cao hơn bình thường và cần được nhân viên y tế theo dõi đặc biệt sát sao ngay từ giai đoạn đầu. Nhóm này bao gồm trẻ nhũ nhi, người cao tuổi trên sáu mươi lăm tuổi và phụ nữ đang mang thai.

Ngoài ra, người có sẵn các bệnh lý mạn tính nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, hen phế quản, xơ gan, suy thận mạn hoặc bệnh lý huyết học cũng dễ gặp biến chứng khó lường. Người có tình trạng thừa cân béo phì thường có nguy cơ sốc khó nhận diện và việc tính toán dịch truyền hồi sức phức tạp hơn. Người sống một mình hoặc ở xa cơ sở y tế cũng cần được cân nhắc cho nhập viện theo dõi sớm để đề phòng tình huống bệnh trở nặng đột ngột vào ban đêm mà không kịp tiếp cận hỗ trợ y tế.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc hạ sốt giảm đau thuộc nhóm kháng viêm không steroid như aspirin hoặc ibuprofen vì chúng gây ức chế ngưng tập tiểu cầu và kích ứng dạ dày, làm tăng nghiêm trọng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa khó cầm. Không tự ý truyền dịch hay truyền đạm tại nhà mà không có y lệnh và sự giám sát của bác sĩ, bởi nguy cơ quá tải dịch có thể dẫn tới phù phổi cấp và suy tim. Khi có sốt cao bất thường, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán phân biệt và hướng dẫn điều trị an toàn.

Tóm tắt

Sốt xuất huyết Dengue có diễn tiến nhanh và khó lường, đặc biệt là giai đoạn nguy hiểm khi người bệnh vừa hạ cơn sốt cao. Nhận biết chính xác từng mức độ bệnh và các dấu hiệu cảnh báo sớm giúp gia đình chủ động đưa người bệnh đến bệnh viện kịp thời, tránh biến chứng sốc và suy đa tạng nguy hiểm.