Phân độ Forrest ở bệnh nhân loét dạ dày tá tràng và ý nghĩa

Phân độ Forrest là gì?

Hệ thống phân loại Forrest được phát triển từ năm 1974 bởi bác sĩ John A. H. Forrest và các cộng sự, trở thành tiêu chuẩn vàng trong nội soi tiêu hóa đối với bệnh lý loét dạ dày tá tràng có xuất huyết. Khi nội soi dạ dày, bác sĩ sẽ quan sát trực tiếp đáy ổ loét để tìm kiếm các dấu hiệu như máu đang phun, máu rỉ, mạch máu trơ trọi, cục máu đông hoặc cặn đen sắc tố.

Mỗi hình thái tổn thương tương ứng với một mức độ nguy cơ tái xuất huyết và tỷ lệ tử vong khác nhau nếu không được can thiệp thỏa đáng. Thông qua kết quả phân độ Forrest ghi nhận trong phiếu kết quả nội soi, đội ngũ y tế sẽ thiết lập phác đồ điều trị phối hợp chặt chẽ giữa can thiệp thủ thuật tại chỗ và sử dụng thuốc giảm tiết acid nhằm bảo vệ niêm mạc dạ dày tối đa.

Các mức độ cụ thể trong thang điểm Forrest

Thang điểm Forrest được chia thành ba nhóm lớn dựa trên hình ảnh tổn thương đáy ổ loét khi nội soi tiêu hóa trên. Nhóm Forrest I đại diện cho tình trạng xuất huyết đang hoạt động, gồm Forrest Ia là máu phun thành tia từ mạch máu bị tổn thương và Forrest Ib là máu rỉ rả liên tục từ đáy ổ loét. Đây là tình huống cấp cứu tiêu hóa đòi hỏi bác sĩ can thiệp cầm máu tức thì qua ngả nội soi để ổn định huyết động.

Nhóm Forrest II phản ánh các dấu hiệu xuất huyết vừa xảy ra gần đây nhưng tạm thời ngừng chảy tại thời điểm quan sát. Nhóm này bao gồm Forrest IIa với tổn thương lộ mạch máu nhưng chưa chảy máu, Forrest IIb có cục máu đông bám chắc tại đáy ổ loét và Forrest IIc biểu hiện bằng các cặn sắc tố đen phẳng. Cuối cùng, nhóm Forrest III là các ổ loét có đáy sạch, phủ giả mạc trắng ngà và hoàn toàn không có dấu vết chảy máu gần đây.

Tiên lượng nguy cơ tái xuất huyết tiêu hóa

Ý nghĩa lâm sàng lớn nhất của phân độ Forrest nằm ở khả năng dự báo tỷ lệ chảy máu tái phát, từ đó phân nhóm nguy cơ để có chiến lược theo dõi thích hợp. Các tổn thương thuộc nhóm Forrest Ia và Ib có tỷ lệ tái xuất huyết tự nhiên rất cao nếu không được xử trí cầm máu tích cực. Forrest IIa và IIb cũng tiềm ẩn nguy cơ chảy máu lại đáng kể do nút cầm máu tạm thời có thể bong tróc khi dạ dày co bóp hoặc tiếp xúc với acid dịch vị.

Ngược lại, các tổn thương Forrest IIc và Forrest III có tiên lượng rất khả quan, tỷ lệ tái phát chảy máu tự nhiên thấp dưới mười phần trăm. Việc phân tầng chính xác giúp bác sĩ quyết định mức độ chăm sóc, lựa chọn giữ bệnh nhân tại đơn vị hồi sức cấp cứu hay chuyển về khoa nội trú tiêu hóa thông thường, đồng thời ước tính thời gian nằm viện an toàn cho người bệnh.

Định hướng can thiệp nội soi và điều trị nội khoa

Dựa vào phân độ Forrest, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa đưa ra quyết định có cần tiến hành thủ thuật cầm máu qua nội soi hay không. Theo các đồng thuận y khoa, can thiệp nội soi cầm máu được chỉ định bắt buộc cho các tổn thương Forrest Ia, Ib và IIa. Đối với Forrest IIb, bác sĩ có thể cân nhắc bóc tách cục máu đông để bộc lộ tổn thương bên dưới rồi tiến hành cầm máu nếu cần thiết.

Các kỹ thuật can thiệp cầm máu nội soi phổ biến bao gồm tiêm xơ niêm mạc bằng dung dịch epinephrine pha loãng, kẹp clip kim loại cơ học hoặc sử dụng đầu dò nhiệt điện đông. Bên cạnh can thiệp cơ học tại chỗ, phân độ Forrest còn định hướng phác đồ thuốc ức chế bơm proton. Bệnh nhân có nguy cơ cao thường được truyền tĩnh mạch liên tục thuốc ức chế tiết acid liều cao trong bảy mươi hai giờ đầu nhằm duy trì pH dạ dày trên sáu, tạo môi trường thuận lợi để ổn định cục máu đông.

Theo dõi và chăm sóc người bệnh sau can thiệp

Sau giai đoạn can thiệp cấp cứu ban đầu, việc theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn và triệu chứng toàn thân là vô cùng cần thiết. Điều dưỡng và bác sĩ sẽ theo dõi liên tục huyết áp, nhịp tim, số lượng nước tiểu và màu sắc phân của người bệnh. Bệnh nhân cần được xét nghiệm lại chỉ số công thức máu để đánh giá nồng độ huyết sắc tố, đảm bảo không có tình trạng mất máu tiềm ẩn đang tiếp diễn.

Về chế độ nuôi dưỡng, người bệnh xuất huyết tiêu hóa mức độ nặng thường phải nhịn ăn đường miệng trong khoảng thời gian đầu sau can thiệp theo y lệnh. Khi tình trạng ổn định, bệnh nhân sẽ được hướng dẫn bắt đầu uống nước lọc, ăn cháo loãng nguội và chuyển dần sang thức ăn mềm, dễ tiêu. Người bệnh cũng cần tuân thủ tuyệt đối việc kiêng rượu bia, thuốc lá, các món ăn cay nóng và chất kích thích dạ dày.

Lưu ý an toàn

Thông tin về phân độ Forrest chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục y khoa và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa. Khi có dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa như nôn ra máu, đi ngoài phân đen như bã cà phê, hoa mắt, chóng mặt hoặc tụt huyết áp, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa tiêu hóa để được cấp cứu và nội soi kịp thời. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc cầm máu dân gian hoặc tự ngưng thuốc điều trị khi chưa có hướng dẫn y tế.

Tóm tắt

Phân độ Forrest đóng vai trò thiết yếu giúp đánh giá chính xác mức độ tổn thương và nguy cơ tái phát ở bệnh nhân loét dạ dày tá tràng có biến chứng xuất huyết. Việc tuân thủ phác đồ điều trị, phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ nội soi và bác sĩ lâm sàng giúp kiểm soát tốt biến cố, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm và hỗ trợ ổ loét hồi phục thuận lợi.