Phân độ béo phì và các cách phân loại thường dùng hiện nay

Phân độ béo phì là gì?

Phân độ béo phì là hệ thống phân nhóm mức độ tích lũy mỡ thừa trong cơ thể dựa trên các chỉ số nhân trắc học đã được chuẩn hóa. Mục đích chính của việc phân chia này không đơn thuần nhằm phục vụ nhu cầu thẩm mỹ vóc dáng, mà cốt lõi là cung cấp cơ sở định lượng để đánh giá mức độ đe dọa của mỡ thừa đối với hệ thống tim mạch, chuyển hóa và cơ xương khớp.

Một cá nhân được phân vào các cấp độ béo phì cao hơn thường có nguy cơ đối mặt với biến chứng bệnh lý tăng dần theo cấp số nhân. Trong thực hành lâm sàng, việc phân loại còn đóng vai trò kim chỉ nam giúp nhân viên y tế lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp, từ thay đổi lối sống dinh dưỡng, điều trị nội khoa cho tới các can thiệp ngoại khoa chuyên sâu khi cần thiết.

Phân loại béo phì theo chỉ số khối cơ thể của Tổ chức Y tế Thế giới

Tổ chức Y tế Thế giới đưa ra thang đo BMI áp dụng phổ biến trên toàn cầu cho người trưởng thành. Chỉ số này được tính bằng cách lấy cân nặng tính theo kilôgam chia cho bình phương chiều cao tính theo mét.

Dựa trên bảng phân loại chuẩn quốc tế của Tổ chức Y tế Thế giới, một người có BMI từ 25 đến 29,9 được xem là tiền béo phì hoặc thừa cân. Khi BMI chạm ngưỡng từ 30 trở lên, cơ thể chính thức được xếp vào nhóm béo phì. Cụ thể, béo phì độ 1 tương ứng với BMI từ 30 đến 34,9; béo phì độ 2 từ 35 đến 39,9; và béo phì độ 3 khi chỉ số này từ 40 trở lên. Béo phì độ 3 còn thường được gọi là béo phì bệnh lý hay béo phì nghiêm trọng vì nguy cơ biến chứng tim mạch và đái tháo đường tăng vọt.

Thang phân độ béo phì dành riêng cho người trưởng thành châu Á

Nghiên cứu dịch tễ cho thấy đặc điểm nhân trắc học của người châu Á có tỷ lệ mỡ nội tạng cao hơn dù cùng mức chỉ số khối cơ thể so với người da trắng. Do đó, Tổ chức Y tế Thế giới khu vực Tây Thái Bình Dương kết hợp với Hiệp hội Nghiên cứu Béo phì Quốc tế đã đưa ra tiêu chuẩn riêng cho người trưởng thành châu Á.

Theo thang đo này, một người được coi là thừa cân khi BMI từ 23 đến 24,9. Béo phì được chia thành hai mức độ chính: béo phì độ 1 khi BMI dao động từ 25 đến 29,9 và béo phì độ 2 khi BMI từ 30 trở lên. Việc hạ ngưỡng chẩn đoán giúp người dân tại các nước châu Á, trong đó có Việt Nam, nhận biết sớm nguy cơ tích tụ mỡ quá mức để kịp thời điều chỉnh chế độ sinh hoạt trước khi phát sinh biến chứng chuyển hóa nặng.

Đánh giá phân bố mỡ thừa qua chu vi vòng eo và tỷ số eo hông

Bên cạnh chỉ số toàn thân, sự phân bố của mô mỡ đóng vai trò quyết định đến mức độ nguy hiểm đối với sức khỏe. Mỡ tích tụ nhiều ở vùng bụng và quanh các cơ quan nội tạng có hoạt tính sinh học cao, giải phóng nhiều chất gây viêm hơn so với mỡ dưới da vùng đùi hay mông.

Phương pháp đo chu vi vòng eo và tỷ số vòng eo trên vòng hông là cách đánh giá béo bụng đơn giản và hiệu quả. Đối với người châu Á, chu vi vòng eo vượt quá 90 centimet ở nam giới hoặc vượt quá 80 centimet ở nữ giới được coi là béo bụng. Tỷ số vòng eo trên vòng hông lớn hơn 0,9 ở nam hoặc 0,85 ở nữ cũng phản ánh sự tích lũy mỡ trung tâm. Những người có chỉ số vòng eo vượt chuẩn đối mặt với nguy cơ cao mắc bệnh mạch vành, tăng huyết áp, gan nhiễm mỡ và đề kháng insulin.

Phân loại béo phì theo căn nguyên và cơ chế phát sinh

Bên cạnh các chỉ số đo lường hình thể, béo phì còn có thể được phân loại theo căn nguyên khởi phát để hỗ trợ tiếp cận y khoa chuẩn xác hơn. Phần lớn các trường hợp thuộc nhóm béo phì nguyên phát, xảy ra do tình trạng mất cân bằng năng lượng kéo dài, khi lượng calo nạp vào qua đường ăn uống vượt quá năng lượng tiêu hao cho các hoạt động sống.

Nhóm thứ hai là béo phì thứ phát, xuất phát từ các bệnh lý nội tiết tiềm ẩn như suy giáp, hội chứng Cushing, u tuyến yên hoặc hội chứng buồng trứng đa nang. Một số trường hợp tăng cân nhanh có liên quan đến việc sử dụng lâu dài các loại thuốc như corticoid, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc an thần. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp định hướng can thiệp tận gốc thay vì chỉ áp dụng các biện pháp giảm cân đơn thuần.

Lưu ý an toàn

Các bảng phân độ chỉ số khối cơ thể chỉ mang tính chất định hướng và sàng lọc ban đầu, không thể thay thế cho việc thăm khám lâm sàng toàn diện từ bác sĩ chuyên khoa. Người có dấu hiệu tăng cân nhanh đột ngột hoặc thừa cân đi kèm mệt mỏi, khó thở nên đến cơ sở y tế để kiểm tra chức năng nội tiết và chuyển hóa. Tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại thuốc giảm cân trôi nổi, thuốc ức chế thèm ăn không rõ nguồn gốc vì tiềm ẩn nhiều rủi ro tổn thương gan, thận và tim mạch.

Tóm tắt

Phân độ béo phì là công cụ khoa học bước đầu giúp nhận diện mức độ mỡ thừa và các mối nguy sức khỏe tiềm ẩn. Việc kết hợp giữa chỉ số BMI và chu vi vòng eo đem lại cái nhìn toàn diện hơn so với việc chỉ nhìn vào cân nặng. Mỗi người nên chủ động kiểm tra định kỳ và tham khảo chuyên gia y tế để có kế hoạch duy trì vóc dáng, bảo vệ sức khỏe dài lâu.