Phân biệt bệnh trĩ nội và bệnh trĩ ngoại theo từng cấp độ tiến triển

Phân biệt trĩ nội và trĩ ngoại theo cấp độ là gì?

Bệnh trĩ là bệnh lý lành tính phổ biến tại khu vực hậu môn trực tràng, xuất hiện khi các cấu trúc đệm mạch máu bị suy yếu, áp lực tĩnh mạch gia tăng dẫn đến ứ máu và phình to. Dựa vào ranh giới giải phẫu là đường lược, bệnh được phân thành trĩ nội, trĩ ngoại và trĩ hỗn hợp. Trĩ nội nằm sâu bên trong niêm mạc trực tràng, phân chia thành 4 cấp độ từ nhẹ đến nặng theo khả năng tự co hay sa ra ngoài của búi trĩ. Trong khi đó, trĩ ngoại xuất hiện ngay dưới lớp da quanh lỗ hậu môn, không chia cấp độ 1 đến 4 mà phân biệt qua kích thước, tình trạng viêm cộm hoặc biến chứng tạo cục máu đông. Việc hiểu rõ cơ chế và hình thái của từng dạng trĩ giúp người bệnh phát hiện sớm bất thường, tránh nhầm lẫn giữa các giai đoạn bệnh lý.

Phân biệt vị trí giải phẫu giữa bệnh trĩ nội và bệnh trĩ ngoại

Bệnh trĩ hình thành do sự giãn nở quá mức của các đám rối tĩnh mạch trĩ trong mô liên kết quanh ống hậu môn. Vị trí giải phẫu so với đường lược là căn cứ quan trọng nhất để phân chia bệnh trĩ thành hai dạng chính.

Bệnh trĩ nội xuất phát từ đám rối tĩnh mạch trĩ trên, nằm phía trên đường lược và được bao bọc bởi lớp niêm mạc đại trực tràng. Vùng này không có sợi thần kinh cảm giác đau thân thể, nên ở giai đoạn đầu, búi trĩ nội thường phát triển âm thầm, triệu chứng chủ yếu là chảy máu đỏ tươi khi đại tiện mà không gây đau buốt.

Ngược lại, bệnh trĩ ngoại bắt nguồn từ đám rối tĩnh mạch trĩ dưới, nằm bên dưới đường lược và được bao bọc bởi lớp da nhạy cảm quanh rìa hậu môn. Do có nhiều thụ thể cảm giác, búi trĩ ngoại thường gây khó chịu, đau rát, vướng víu hoặc sưng nề rõ rệt, đặc biệt khi người bệnh ngồi lâu, vận động mạnh hoặc xuất hiện cục máu đông trong lòng tĩnh mạch.

Đặc điểm nhận diện bệnh trĩ nội ở cấp độ 1 và cấp độ 2

Trĩ nội tiến triển qua 4 mức độ dựa trên mức độ sa của búi trĩ ra khỏi lỗ hậu môn khi đại tiện hoặc rặn mạnh.

Ở độ 1, búi trĩ hoàn toàn nằm trong ống hậu môn, chưa bị sa ra ngoài. Dấu hiệu phổ biến nhất là máu tươi dính trên giấy vệ sinh hoặc lẫn ngoài bề mặt phân. Niêm mạc búi trĩ lúc này chỉ hơi phồng nhẹ khi quan sát qua ngắm nội soi hậu môn trực tràng.

Sang độ 2, búi trĩ phồng to hơn và sa ra ngoài ống hậu môn mỗi khi người bệnh rặn đại tiện. Khi ngừng rặn hoặc đứng dậy, búi trĩ có khả năng tự co thụt trở lại vào trong ống hậu môn mà không cần can thiệp trợ giúp. Người bệnh có thể cảm thấy cộm nhẹ vùng hậu môn sau mỗi lần đi vệ sinh.

Đặc điểm nhận diện bệnh trĩ nội ở cấp độ 3 và cấp độ 4

Khi bệnh trĩ nội chuyển sang các giai đoạn nặng hơn, mức độ sa giáng của búi trĩ tăng lên rõ rệt và gây ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hàng ngày.

Ở độ 3, búi trĩ sa ra ngoài hậu môn khi đi cầu hoặc khi vận động nặng, ngồi xổm, ho mạnh. Điểm đặc trưng là búi trĩ không thể tự co lên được nữa, người bệnh phải dùng tay đẩy nhẹ thì búi trĩ mới thụt vào trong ống hậu môn.

Đến độ 4, búi trĩ sa thường trực bên ngoài rìa hậu môn, mềm hoặc sưng phồng, dùng tay đẩy vào cũng không thể giữ lại được hoặc tụt ra ngoài ngay lập tức. Giai đoạn này rất dễ gặp biến chứng tắc mạch, viêm loét niêm mạc, hoại tử hoặc sa nghẹt búi trĩ gây đau đớn dữ dội, đòi hỏi phải được nhân viên y tế can thiệp xử trí sớm.

Hình thái lâm sàng và các giai đoạn tiến triển của bệnh trĩ ngoại

Khác với trĩ nội, y văn không chia bệnh trĩ ngoại thành 4 cấp độ sa giáng cơ học mà thường đánh giá theo mức độ phì đại, vị trí tổn thương và các biến chứng đi kèm tại nếp gấp da rìa hậu môn.

Hình thái trĩ ngoại thường biểu hiện dưới dạng các khối phồng mềm quanh lỗ hậu môn, có màu sắc tương đồng với màu da hoặc sẫm màu hơn, người bệnh có thể dễ dàng sờ thấy khi vệ sinh cá nhân. Khi tĩnh mạch trĩ ngoại bị viêm, vùng rìa hậu môn sưng đỏ, nóng rát và căng tức.

Biến chứng hay gặp là trĩ ngoại tắc mạch, hình thành khi dòng máu ứ trệ tạo thành huyết khối bên trong tĩnh mạch. Búi trĩ lúc này biến thành khối tròn nhỏ, màu tím thẫm hoặc xanh tím, sờ vào rất cứng và gây đau nhức nhối liên tục, khiến người bệnh khó ngồi hoặc đi lại bình thường. Khi huyết khối thoái lui, vùng da có thể để lại nếp da thừa chùng nhão quanh hậu môn.

Biện pháp chăm sóc hỗ trợ và ngăn ngừa tiến triển bệnh trĩ

Để hỗ trợ cải thiện tình trạng sưng giãn tĩnh mạch trĩ và ngăn ngừa bệnh tiến triển sang giai đoạn nặng hơn, người bệnh cần thực hiện các biện pháp chăm sóc tổng thể kết hợp theo dõi y tế.

Chế độ dinh dưỡng nên ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ hòa tan và không hòa tan như rau xanh, củ quả, yến mạch, các loại đậu, đồng thời uống đủ lượng nước mỗi ngày để phân mềm xốp, giảm áp lực rặn khi đi vệ sinh. Người bệnh cần tránh thực phẩm cay nóng, rượu bia và chất kích thích làm tăng sung huyết vùng chậu.

Thói quen sinh hoạt đóng vai trò thiết yếu. Không nên ngồi bồn cầu quá lâu, hạn chế vừa đi vệ sinh vừa xem điện thoại. Tránh ngồi một chỗ liên tục nhiều giờ; sau mỗi 45 đến 60 phút nên đứng lên đi lại nhẹ nhàng. Vệ sinh hậu môn bằng nước sạch, lau khô bằng khăn mềm thay vì dùng giấy khô ráp để tránh trầy xước búi trĩ. Khi có chỉ định, bác sĩ có thể hướng dẫn ngâm hậu môn bằng nước ấm để giảm co thắt cơ vòng.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin mô tả cấp độ bệnh trĩ chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán chuyên khoa. Người bệnh không được tự ý mua thuốc bôi, thuốc uống, thuốc đặt hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng để đắp lên búi trĩ vì rất dễ gây hoại tử và nhiễm trùng. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường, việc thăm khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa hậu môn trực tràng là điều cần thiết để có phác đồ can thiệp an toàn.

Tóm tắt

Nhận biết đặc điểm bệnh trĩ nội và bệnh trĩ ngoại theo từng giai đoạn giúp người bệnh chủ động theo dõi và đi khám sớm. Khi có dấu hiệu đau rát, chảy máu hay sa búi trĩ, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hóa hoặc hậu môn trực tràng để được bác sĩ thăm khám và tư vấn giải pháp can thiệp thích hợp.