Phân biệt hắc lào và tổ đỉa qua triệu chứng cùng cách xử trí

Phân biệt hắc lào và tổ đỉa là gì?

Hắc lào, hay còn gọi là bệnh lác đồng tiền trong dân gian, là bệnh viêm da do các loại vi nấm thuộc nhóm Dermatophytes như Trichophyton hoặc Microsporum gây nên. Bệnh lý này có thể xuất hiện ở hầu hết mọi vùng da trên cơ thể, đặc biệt là những khu vực nếp gấp thường xuyên ẩm ướt, nhiều mồ hôi như bẹn, mông, nách hay thân mình. Ngược lại, tổ đỉa là một thể viêm da mụn nước mạn tính thuộc nhóm chàm, có tên y khoa là Pompholyx hoặc Dyshidrotic eczema. Điểm đặc trưng nhất của tổ đỉa là các tổn thương chỉ khu trú cục bộ ở lòng bàn tay, lòng bàn chân và các cạnh ngón tay, ngón chân. Hiểu rõ sự khác biệt giữa một bệnh do nhiễm trùng vi nấm và một bệnh viêm da cơ địa không nhiễm trùng là bước nền tảng để người bệnh có định hướng thăm khám bác sĩ chuyên khoa da liễu kịp thời, tránh tình trạng tự ý mua thuốc chứa corticoid bôi tràn lan khiến da bị tổn thương nặng nề hơn.

Bản chất và căn nguyên gây bệnh

Bản chất sinh bệnh học của hắc lào và tổ đỉa hoàn toàn trái ngược nhau. Hắc lào bắt nguồn từ sự xâm nhập và phát triển của các sợi nấm nông trên lớp sừng của da. Vi nấm này phát triển mạnh mẽ trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, môi trường sống kém vệ sinh, thói quen mặc quần áo chật chội hoặc tiếp xúc gần gũi với vật nuôi, nguồn nước nhiễm mầm bệnh. Do có căn nguyên là vi sinh vật, hắc lào rất dễ lây truyền từ vùng da này sang vùng da khác trên cùng một cơ thể và lây sang những người xung quanh qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung khăn tắm, quần áo.

Trong khi đó, tổ đỉa không do bất kỳ loại vi khuẩn hay vi nấm nào gây ra mà là phản ứng viêm da có liên quan mật thiết đến yếu tố cơ địa dị ứng, rối loạn điều hòa thần kinh giao cảm gây tăng tiết mồ hôi và căng thẳng tâm lý kéo dài. Bệnh cũng thường bùng phát dữ dội khi da tiếp xúc với hóa chất tẩy rửa công nghiệp, xà phòng, kim loại như niken, coban hoặc do thời tiết thay đổi đột ngột. Vì vậy, tổ đỉa không thể lây truyền từ người bệnh sang người khỏe mạnh dưới bất kỳ hình thức tiếp xúc nào.

Đặc điểm tổn thương da và vị trí khởi phát

Quan sát kỹ hình thái tổn thương giúp người bệnh dễ dàng nhận thấy sự khác nhau rõ rệt giữa hai tình trạng này. Vết thương do hắc lào thường có hình tròn hoặc bầu dục tương tự như đồng tiền cổ với ranh giới bờ viền rất rõ ràng so với vùng da lành xung quanh. Bờ viền của đốm hắc lào hơi gồ cao lên, màu đỏ tươi hoặc hồng đậm, trên bờ viền có nhiều mụn nước nhỏ li ti xếp san sát nhau. Khi vết hắc lào lan rộng dần ra ngoại vi, phần da ở trung tâm thường có xu hướng lành lại, nhạt màu hơn và bong vảy mịn. Hắc lào có thể xuất hiện rải rác ở khắp cơ thể như ngực, lưng, bụng, nếp bẹn và mông.

Trái lại, mụn nước của bệnh tổ đỉa lại nằm sâu ẩn dưới lớp biểu bì da dày, trông như những hạt ngọc chìm dưới da và sờ vào thấy rất chắc chắn, khó vỡ tự nhiên. Các mụn nước này mọc thành từng chùm rải rác hoặc dày đặc, kích thước khoảng một đến vài milimet. Tổ đỉa chỉ xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân và các cạnh ngón, tuyệt đối không bao giờ vượt qua khỏi cổ tay hay cổ chân để lan lên cánh tay, đùi hay thân mình như hắc lào. Khi mụn nước xẹp đi, vùng da đó sẽ khô ráp, nứt nẻ và bong tróc từng mảng lớn gây đau rát.

Nguyên tắc xử trí và chăm sóc y khoa an toàn

Do cơ chế bệnh sinh khác biệt, phương pháp can thiệp cho hắc lào và tổ đỉa đòi hỏi những chiến lược điều trị chuyên biệt theo chỉ định của bác sĩ da liễu. Đối với hắc lào, mục tiêu cốt lõi là tiêu diệt triệt để vi nấm gây bệnh bằng các hoạt chất kháng nấm bôi tại chỗ như Clotrimazole, Terbinafine hoặc Ketoconazole. Trường hợp tổn thương lan rộng khắp người, bác sĩ có thể chỉ định thêm thuốc kháng nấm đường uống. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý thoa thuốc bôi chứa Corticoid vì hoạt chất này làm suy giảm miễn dịch tại chỗ, tạo cơ hội cho vi nấm bùng phát dữ dội và biến dạng hình thái lâm sàng.

Đối với bệnh tổ đỉa, hướng xử trí tập trung vào việc giảm viêm, làm dịu cảm giác ngứa ngáy và phục hồi hàng rào bảo vệ da. Các loại thuốc mỡ hoặc kem bôi chứa Corticoid thường được bác sĩ cân nhắc chỉ định trong đợt cấp để kiểm soát nhanh phản ứng viêm, kết hợp với kem dưỡng ẩm phục hồi da chứa Ceramide hoặc Urea để hạn chế nứt nẻ bong tróc. Người bệnh cũng cần chủ động cách ly làn da khỏi các hóa chất tẩy rửa mạnh, hạn chế ngâm nước kéo dài và mang găng tay bảo hộ khi làm việc nhà.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không được cào gãi, chà xát mạnh hay tự ý chích vỡ các mụn nước vì hành động này dễ làm rách da, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm mô tế bào hoặc nhiễm trùng mủ nghiêm trọng. Không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bôi trôi nổi không rõ nguồn gốc hoặc lạm dụng thuốc chứa corticoid kéo dài gây teo da, rạn da và giãn mạch. Khi da xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sưng nóng, đỏ đau nhiều, chảy dịch vàng hoặc kèm theo sốt, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa da liễu để được bác sĩ thăm khám và chẩn đoán chính xác.

Tóm tắt

Hắc lào và tổ đỉa là hai vấn đề da liễu tuy cùng biểu hiện ngứa ngáy nhưng khác biệt hoàn toàn về nguyên nhân, khả năng lây nhiễm và cách thức xử trí. Việc nhận biết sớm và chính xác đặc điểm của từng tình trạng giúp người bệnh có hướng chăm sóc da phù hợp, tránh tâm lý hoang mang và ngăn ngừa biến chứng bội nhiễm nguy hiểm. Hãy chủ động tham vấn ý kiến bác sĩ chuyên khoa da liễu để nhận được phác đồ chăm sóc an toàn và hiệu quả nhất.