Cách phân biệt bệnh chàm eczema và hắc lào qua biểu hiện ngoài da

Phân biệt eczema và hắc lào là gì?

• Eczema, hay bệnh chàm, là thuật ngữ chỉ tình trạng viêm nông của da với đặc trưng là ngứa, đỏ, nổi mụn nước và có xu hướng tiến triển mạn tính, hay tái phát. Bệnh phát sinh từ sự tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền, suy giảm hàng rào thượng bì và rối loạn miễn dịch dị ứng.
• Trong khi đó, hắc lào, còn được gọi là bệnh lác đồng tiền hay nấm da thân, là bệnh nhiễm nấm ngoại hoại tử lớp sừng do các chủng vi nấm sợi gây ra. Bệnh đặc trưng bởi các tổn thương hình tròn hoặc đa cung, có bờ viền nổi rõ và lây lan dễ dàng qua tiếp xúc. Việc hiểu rõ bản chất của từng bệnh là cơ sở nền tảng giúp người bệnh tránh những sai lầm trong việc lựa chọn biện pháp chăm sóc tại nhà.

Căn nguyên gây bệnh và tính chất lây nhiễm

• Nguyên nhân gây bệnh là yếu tố then chốt tạo nên sự khác biệt giữa hai tình trạng này. Hắc lào, còn gọi là bệnh lác đồng tiền hay nấm da thân, do các chủng vi nấm sợi thuộc nhóm dermatophytes tấn công vào lớp sừng của da. Vi nấm này phát triển mạnh trong môi trường nóng ẩm, có khả năng lây lan qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung vật dụng cá nhân.
• Trái lại, eczema hay viêm da cơ địa là một bệnh viêm da mạn tính không do vi nấm hay vi khuẩn gây ra. Căn nguyên của bệnh liên quan chặt chẽ đến sự suy giảm hàng rào bảo vệ tự nhiên của da, rối loạn điều hòa miễn dịch và yếu tố cơ địa dị ứng. Bệnh thường bùng phát khi tiếp xúc với các dị nguyên như xà phòng, hóa chất, thời tiết hanh khô hoặc căng thẳng tâm lý, hoàn toàn không có tính chất lây nhiễm.

Hình dạng và đặc điểm bờ viền tổn thương

• Hình thái và ranh giới tổn thương là dấu hiệu trực quan giúp nhận diện hai bệnh. Tổn thương hắc lào điển hình có dạng hình tròn hoặc bầu dục giống hình đồng tiền, ranh giới giữa vùng da bệnh và da lành rất sắc nét. Bờ viền của vết hắc lào thường gồ cao hơn bề mặt da, có màu đỏ nổi bật và tập trung nhiều mụn nước nhỏ li ti đang hoạt động. Vùng trung tâm của tổn thương thường có xu hướng lành dần, nhạt màu và ít đỏ hơn rìa ngoài.
• Ngược lại, vùng da bị eczema thường không có hình dạng cố định và ranh giới với vùng da lành rất mờ nhạt, không rõ ràng. Tổn thương eczema biểu hiện bằng mảng hồng ban kèm theo vô số mụn nước rải rác. Khi mụn nước vỡ ra sẽ tạo thành bề mặt rỉ dịch, đóng mài vàng rồi dần dần khô ráp, bong tróc vảy và dày sừng nếu bệnh kéo dài.

Vị trí xuất hiện và diễn tiến theo thời gian

• Vị trí phân bố trên cơ thể cũng cung cấp nhiều manh mối hữu ích để phân biệt. Hắc lào thường xuất hiện ở những vùng da có nếp gấp, nhiều mồ hôi và ẩm ướt như vùng bẹn, mông, kẽ đùi, nách hoặc thân mình. Bệnh có thể khởi đầu bằng một hoặc vài đốm tròn rồi dần dần lan rộng ra các khu vực xung quanh theo hình ly tâm.
• Trong khi đó, eczema lại có xu hướng xuất hiện đối xứng ở hai bên cơ thể. Các vị trí điển hình bao gồm các nếp gấp khuỷu tay, khoeo chân phía sau đầu gối, cổ tay, mu bàn tay, cổ hoặc trên mặt. Tình trạng ngứa ngáy do eczema thường dữ dội và dai dẳng hơn, đặc biệt gia tăng nhiều về đêm, khiến người bệnh có phản xạ cào gãi liên tục làm da bị trầy xước và dày cộm thành từng mảng.

Sự khác biệt trong nguyên tắc can thiệp y tế

• Phương pháp can thiệp y khoa cho hai bệnh hoàn toàn trái ngược nhau, do đó việc chẩn đoán đúng đóng vai trò quyết định. Đối với hắc lào, nguyên tắc cốt lõi là tiêu diệt nấm sợi gây bệnh bằng các loại thuốc kháng nấm bôi tại chỗ hoặc thuốc kháng nấm đường uống khi tổn thương lan rộng, theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Đối với eczema, mục tiêu hàng đầu là kiểm soát phản ứng viêm, làm dịu cơn ngứa và phục hồi hàng rào bảo vệ da. Các biện pháp bao gồm bôi kem dưỡng ẩm thường xuyên, sử dụng thuốc kháng viêm hoặc điều hòa miễn dịch tại chỗ trong giai đoạn bùng phát cấp tính. Việc nhầm lẫn eczema thành hắc lào hoặc ngược lại sẽ dẫn đến sử dụng sai loại thuốc, làm tổn thương da bùng phát nặng nề hơn.

Lưu ý an toàn

Thông tin phân biệt hai bệnh lý trên chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và bôi các loại thuốc chứa thành phần corticoid mạnh hoặc truyền miệng các bài thuốc lá cây dân gian chưa qua kiểm chứng lên tổn thương da. Việc tự điều trị sai cách có thể làm che lấp triệu chứng bệnh, gây nhiễm trùng thứ phát hoặc khiến vi nấm bùng phát dữ dội. Khi có dấu hiệu ngứa ngáy hoặc nổi ban đỏ bất thường, hãy đến các cơ sở y tế có chuyên khoa da liễu để được thăm khám cẩn thận.

Tóm tắt

Việc phân biệt đúng giữa eczema và hắc lào là bước đầu tiên để chăm sóc làn da an toàn và hiệu quả. Mỗi bệnh lý đòi hỏi nguyên tắc xử trí hoàn toàn khác nhau, do đó người bệnh không nên tự ý chẩn đoán hay dùng thuốc khi chưa có chỉ định. Hãy chủ động thăm khám chuyên khoa da liễu để được bác sĩ đánh giá chính xác, giúp tổn thương phục hồi nhanh và phòng tránh biến chứng.