Phải làm gì khi bị bong gân giãn dây chằng để nhanh hồi phục?

Bong gân giãn dây chằng là gì?

Bong gân là thuật ngữ y khoa mô tả tổn thương ở hệ thống dây chằng, vốn là các dải sợi collagen bền chắc kết nối các đầu xương với nhau nhằm giữ vững ổ khớp. Khi khớp bị vặn xoắn đột ngột vượt quá biên độ sinh lý bình thường, các sợi dây chằng sẽ bị kéo giãn ra, dẫn đến hiện tượng giãn dây chằng đơn thuần hoặc rách một phần cấu trúc.

Tổn thương này thường gặp nhất ở khớp cổ chân, khớp gối, cổ tay và các khớp ngón tay. Tùy theo mức độ vi tổn thương, người bệnh có thể cảm thấy đau nhói tức thì, vùng quanh khớp nhanh chóng sưng phồng do phản ứng viêm và xuất hiện các mảng bầm tím dưới da do các vi mạch bị đứt gãy. Việc phân biệt mức độ tổn thương và can thiệp bảo tồn sớm là nền tảng cốt lõi để bảo vệ chức năng vận động lâu dài của khớp.

Nguyên tắc RICE trong xử trí ban đầu chấn thương dây chằng

Nguyên tắc RICE bao gồm bốn bước nền tảng là nghỉ ngơi, chườm lạnh, băng ép và kê cao chi bị thương. Ngay khi xảy ra chấn thương, người bệnh cần dừng mọi hoạt động thể lực để khớp được nghỉ ngơi hoàn toàn, hạn chế tối đa việc chịu trọng lực của cơ thể.

Chườm lạnh là bước can thiệp then chốt trong bốn mươi tám giờ đầu tiên. Nhiệt độ thấp giúp các mạch máu co lại, từ đó giảm đáng kể hiện tượng phù nề, chảy máu vi thể trong mô và xoa dịu cảm giác đau buốt cục bộ. Người bệnh nên dùng túi gel lạnh hoặc bọc đá viên trong khăn vải mềm áp lên vị trí đau khoảng mười lăm đến hai mươi phút mỗi lần.

Băng ép bằng băng thun y tế với lực vừa phải giúp ổn định cấu trúc khớp và ngăn tụ dịch mô kẽ. Cần chú ý quấn từ dưới lên trên và không siết quá chặt làm cản trở tuần hoàn ngoại vi. Cuối cùng, việc kê cao chi tổn thương cao hơn mức tim khi nằm nghỉ sẽ trợ lực cho dòng máu tĩnh mạch trở về, giảm áp lực thủy tĩnh và tiêu sưng nhanh chóng.

Những sai lầm nguy hại cần tránh khi bị bong gân

Nhiều quan niệm dân gian sai lầm trong chăm sóc chấn thương có thể khiến tổn thương dây chằng trở nên trầm trọng hơn. Sai lầm phổ biến nhất là chườm nóng, bôi cồn xoa bóp, dầu gió hoặc các loại rượu thuốc không rõ nguồn gốc trực tiếp lên vùng khớp đang sưng đau.

Hơi nóng và các chất kích thích mạch làm tăng giãn mạch ồ ạt, khiến hiện tượng xuất huyết và phù nề lan rộng, thậm chí gây xơ dính bao khớp. Ngoài ra, việc cố gắng đi lại, chạy nhảy thử xem khớp còn đau hay không cũng làm tăng nguy cơ kéo rách thêm các bó sợi dây chằng đang suy yếu.

Một thói quen nguy hại khác là nắn bóp khớp thô bạo hoặc giật mạnh các ngón tay, ngón chân bị trật. Hành động này rất dễ biến một tổn thương giãn dây chằng đơn thuần thành rách đứt hoàn toàn, rách sụn khớp hoặc làm lệch các mảnh gãy xương nhỏ kèm theo mà mắt thường không thể quan sát được.

Phục hồi chức năng và tập vận động sớm đúng cách

Sau giai đoạn cấp tính kéo dài từ ba đến năm ngày, khi hiện tượng sưng nề và đau nhức thuyên giảm, khớp cần bước vào giai đoạn phục hồi chức năng để tái tạo độ dẻo dai. Việc bất động khớp quá lâu mà không có chỉ định y khoa có thể dẫn đến teo cơ, cứng khớp và làm giảm khả năng cảm thụ bản thể.

Người bệnh nên bắt đầu bằng các cử động nhẹ nhàng trong biên độ không đau, chẳng hạn như xoay nhẹ cổ chân, co duỗi ngón chân hoặc gập nhẹ khớp gối. Các bài tập gồng cơ tĩnh không làm dịch chuyển khớp cũng giúp duy trì trương lực cơ quanh vùng chấn thương.

Khi dây chằng dần ổn định, các bài tập thăng bằng và tăng cường sức mạnh nhóm cơ bổ trợ sẽ được đưa vào lộ trình tập luyện. Người bệnh cần lắng nghe cơ thể, nếu xuất hiện cảm giác đau nhói hoặc sưng tái phát thì cần dừng lại ngay và tham vấn ý kiến chuyên gia vật lý trị liệu để điều chỉnh bài tập phù hợp.

Các dấu hiệu cảnh báo cần đi khám bác sĩ ngay

Bong gân giãn dây chằng cần được đánh giá tại cơ sở y tế nếu xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo tổn thương nghiêm trọng. Người bệnh không nên tự theo dõi tại nhà nếu hoàn toàn không thể chịu lực hoặc không thể bước đi vài bước ngay sau chấn thương.

Cảm giác khớp bị lỏng lẻo bất thường, biến dạng rõ rệt so với bên đối diện hoặc phát ra tiếng rắc lớn lúc xảy ra tai nạn thường báo hiệu tình trạng đứt hoàn toàn dây chằng hoặc gãy xương kèm theo. Tình trạng tê bì, mất cảm giác, da đầu chi tím tái hoặc lạnh buốt là dấu hiệu chèn ép thần kinh mạch máu cần cấp cứu can thiệp y tế ngay lập tức.

Ngoài ra, nếu sau ba ngày thực hiện đúng các bước sơ cứu mà vết sưng bầm tím tiếp tục lan rộng, cơn đau không giảm hoặc có biểu hiện sốt cục bộ, người bệnh cần đến chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được chụp X-quang hoặc cộng hưởng từ đánh giá toàn diện.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và hướng dẫn sơ cứu ban đầu cơ bản, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc kháng viêm giảm đau liều cao hoặc đắp các loại lá thuốc dân gian lên vết thương hở. Khi nghi ngờ có gãy xương hoặc đứt hoàn toàn dây chằng, việc thăm khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp là điều bắt buộc.

Tóm tắt

Bong gân giãn dây chằng là chấn thương phổ biến có thể phục hồi tốt nếu người bệnh biết cách xử trí ban đầu đúng khoa học và kiên trì nghỉ ngơi. Việc tuân thủ nguyên tắc RICE, tránh các phương pháp xoa bóp nóng phản khoa học và chủ động thăm khám y tế khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo vệ khớp, ngăn ngừa biến chứng lỏng khớp mạn tính về sau.