PFO là gì? Nguyên nhân, biến chứng và phương pháp chẩn đoán

PFO là gì?

PFO hay tồn tại lỗ bầu dục là hiện tượng vách ngăn giữa tâm nhĩ phải và tâm nhĩ trái của tim còn tồn tại một khe hở nhỏ sau giai đoạn sơ sinh. Trong thời kỳ phôi thai, lỗ bầu dục là một cấu trúc thiết yếu cho phép máu lưu thông trực tiếp từ tim phải sang tim trái, bỏ qua tuần hoàn phổi chưa hoạt động của thai nhi. Sau khi chào đời, sự thay đổi áp lực tuần hoàn thường khiến lỗ này tự động đóng kín và hình thành vách liên nhĩ hoàn chỉnh. Khi quá trình hợp nhất này không diễn ra trọn vẹn, khe hở còn sót lại được gọi là PFO. Về bản chất giải phẫu, PFO khác với thông liên nhĩ vì không có sự thiếu hụt mô vách tim mà chỉ là sự dính không hoàn toàn giữa hai nắp vách ngăn.

Nguyên nhân và cơ chế hình thành PFO

Lỗ bầu dục là một lỗ mở tự nhiên trên vách liên nhĩ trong thời kỳ bào thai, cho phép máu giàu oxy từ bánh nhau đi thẳng từ tâm nhĩ phải sang tâm nhĩ trái để nuôi dưỡng cơ thể mà không cần qua phổi. Sau khi em bé chào đời và cất tiếng khóc đầu tiên, áp lực buồng tim thay đổi khiến vách nguyên phát và vách thứ phát ép sát vào nhau, dần dần dính liền và đóng kín lỗ này.

Quá trình đóng kín thường hoàn tất trong năm đầu đời. Tuy nhiên, ở khoảng một phần tư dân số trưởng thành, hai lá vách này không dính chặt hoàn toàn, tạo thành một khe hở giống như một chiếc van một chiều gọi là PFO. Hiện tượng này thường là biến thể giải phẫu bẩm sinh hơn là dị tật tim cấu trúc nặng, và đa số người mang PFO không hề hay biết do tim vẫn hoạt động hiệu quả.

Các nguy cơ biến chứng tim mạch và thần kinh liên quan đến PFO

Ở trạng thái sinh lý bình thường, áp lực trong tâm nhĩ trái cao hơn tâm nhĩ phải, giúp giữ cho nắp lỗ bầu dục luôn đóng chặt nên máu không bị rò rỉ. Dù vậy, khi có các hoạt động làm tăng áp lực đột ngột trong lồng ngực và nhĩ phải như ho mạnh, rặn đại tiện, nâng vật nặng hoặc nín thở gắng sức, nắp van có thể hé mở tạm thời.

Biến chứng đáng lo ngại nhất của PFO là hiện tượng thuyên tắc mạch nghịch thường. Một cục máu đông nhỏ hình thành từ các tĩnh mạch sâu ở chân hoặc vùng chậu có thể di chuyển về tim phải, lọt qua PFO sang tim trái rồi theo động mạch chủ lên não, gây ra tai biến mạch máu não hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua. Ngoài ra, PFO còn liên quan đến chứng đau nửa đầu Migraine có tiền triệu và bệnh giảm áp ở thợ lặn biển sâu.

Các phương pháp chẩn đoán PFO trong y khoa

Để phát hiện PFO, bác sĩ chuyên khoa tim mạch thường chỉ định các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu. Siêu âm tim qua thành ngực thông thường có thể gợi ý nhưng thường khó quan sát rõ cấu trúc này do kích thước khe hở nhỏ.

Kỹ thuật tiêu chuẩn để chẩn đoán xác định là siêu âm tim qua thực quản kết hợp nghiệm pháp tiêm nước muối sinh lý lắc tạo bọt khí. Khi bệnh nhân thực hiện động tác rặn tăng áp lực lồng ngực, nếu có bọt khí xuất hiện nhanh chóng ở buồng tim trái thì khẳng định có luồng thông qua PFO. Siêu âm Doppler xuyên sọ với bọt khí cũng là một công cụ tầm soát không xâm lấn hữu ích để phát hiện các vi bọt khí đi lên tuần hoàn não.

Phương hướng theo dõi và xử trí PFO

Với đại đa số người tình cờ phát hiện PFO và không có tiền sử thuyên tắc mạch, việc điều trị can thiệp là không cần thiết mà chỉ cần theo dõi định kỳ. Việc can thiệp chỉ được đặt ra khi người bệnh có biến cố đột quỵ não không giải thích được căn nguyên nào khác.

Chiến lược can thiệp hiện nay bao gồm điều trị nội khoa bằng thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc chống đông máu theo chỉ định của bác sĩ để ngăn ngừa hình thành huyết khối. Trong các trường hợp nguy cơ cao hoặc tái phát, thủ thuật bít PFO bằng dụng cụ qua da qua đường ống thông tĩnh mạch đùi là một biện pháp xâm lấn tối thiểu hiệu quả, giúp khép kín lỗ thông và giảm thiểu nguy cơ đột quỵ tái diễn.

Lưu ý an toàn

Thông tin về PFO trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên nghiệp. Người có triệu chứng đau đầu dữ dội đột ngột, yếu liệt chi, méo miệng hoặc khó nói cần đến ngay cơ sở y tế có cấp cứu đột quỵ. Mọi quyết định sử dụng thuốc hay can thiệp bít dù PFO cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tim mạch.

Tóm tắt

PFO phần lớn là một cấu trúc bẩm sinh lành tính và không gây nguy hiểm trực tiếp cho phần lớn người mang cấu trúc này. Tuy nhiên, việc nhận biết và đánh giá PFO là rất quan trọng đối với những người từng bị đột quỵ không rõ căn nguyên hoặc có biểu hiện thần kinh bất thường. Người bệnh nên chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa tim mạch để có kế hoạch theo dõi sức khỏe an toàn và phù hợp.