Ống Wharton là gì và bệnh sỏi gây tắc nghẽn ống dẫn nước bọt

Sỏi ống Wharton là gì?

Ống Wharton có chiều dài khoảng 5 cm, chạy từ phần sâu của tuyến nước bọt dưới hàm dọc theo sàn miệng đến nhú dưới lưỡi. Đây là ống dẫn chính cho tuyến dưới hàm, nơi sản xuất khoảng 60 đến 70 phần trăm lượng nước bọt lúc nghỉ.

Do đặc điểm giải phẫu đường đi dài, hướng chảy ngược chiều trọng lực cùng thành phần nước bọt chứa hàm lượng canxi và chất nhầy cao, ống Wharton là vị trí dễ bị sỏi tắc nghẽn nhất trong hệ thống các tuyến nước bọt. Sỏi ống Wharton có thể có kích thước từ vài milimét đến hơn một centimet. Tình trạng ứ đọng nước bọt kéo dài do sỏi không chỉ gây bất tiện khi ăn uống mà còn tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến viêm tuyến nước bọt dưới hàm cấp tính hoặc mạn tính.

Vị trí và chức năng sinh lý của ống Wharton

Ống Wharton nằm ở vùng sàn miệng dưới lưỡi, kết nối tuyến nước bọt dưới hàm với khoang miệng. Nước bọt sản xuất tại tuyến dưới hàm di chuyển qua ống Wharton để đổ vào miệng ngay phía sau các răng cửa dưới. Chức năng chính của ống Wharton là duy trì lưu thông nước bọt liên tục, giữ cho khoang miệng luôn ẩm ướt, làm mềm thức ăn và tham gia vào quá trình tiêu hóa ban đầu nhờ các enzyme.

Bên cạnh đó, dòng chảy nước bọt qua ống Wharton còn hỗ trợ làm sạch vi khuẩn, mảnh vụn thức ăn và bảo vệ men răng. Khi ống Wharton hoạt động bình thường, quá trình nhai nuốt diễn ra thuận lợi. Bất kỳ sự cản trở nào trên đường đi của ống cũng ảnh hưởng trực tiếp đến việc tiết nước bọt và sức khỏe răng miệng.

Cơ chế hình thành sỏi tắc nghẽn ống Wharton

Sỏi hình thành trong ống Wharton khi các thành phần khoáng chất như canxi photphat và canxi cacbonat kết tụ xung quanh các chất hữu cơ như chất nhầy, tế bào bong tróc hoặc vi khuẩn. Nước bọt do tuyến dưới hàm tiết ra có độ nhớt cao hơn và nồng độ canxi đậm đặc hơn so me với các tuyến nước bọt khác, khiến khả năng kết tinh tạo sỏi diễn ra dễ dàng hơn.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ tắc nghẽn ống Wharton bao gồm tình trạng mất nước kéo dài, giảm tiết nước bọt, hút thuốc lá, sử dụng một số thuốc làm khô miệng hoặc chấn thương nhẹ vùng sàn miệng. Ngoài ra, việc vệ sinh khoang miệng kém hoặc nhiễm trùng tuyến nước bọt tái phát cũng tạo điều kiện thuận lợi cho lắng đọng khoáng chất. Theo thời gian, khối sỏi gia tăng kích thước và lấp kín lòng ống Wharton.

Biểu hiện nhận biết sỏi ứ đọng trong ống Wharton

Dấu hiệu đặc trưng nhất của sỏi tắc nghẽn ống Wharton là hiện tượng sưng đau vùng dưới hàm hoặc dưới lưỡi, bộc phát mạnh mẽ trong hoặc ngay sau bữa ăn. Khi nhìn thấy hoặc nếm thức ăn, tuyến nước bọt tăng cường tiết ra nhưng nước bọt không thể thoát qua ống Wharton bị tắc, gây áp lực tăng cao bên trong tuyến dẫn đến sưng to và đau nhức dữ dội.

Sau khi ăn xong khoảng vài giờ, tình trạng sưng đau có thể tự dịu bớt do nước bọt thoát ra từ từ hoặc tuyến giảm tiết. Người bệnh cũng có thể cảm thấy khô miệng, khó chịu vùng sàn miệng hoặc nhận thấy một khối cứng nhỏ dưới lưỡi. Nếu sỏi gây tắc nghẽn hoàn toàn và kèm theo nhiễm khuẩn, vùng dưới hàm sẽ sưng đỏ, nóng rát, có mủ hôi chảy ra từ lỗ ống Wharton và người bệnh có thể bị sốt.

Phương pháp chẩn đoán và hướng xử trí sỏi ống Wharton

Để xác định tình trạng sỏi tắc nghẽn ống Wharton, bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Răng Hàm Mặt sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng bằng cách sờ nắn vùng sàn miệng và tuyến dưới hàm. Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như siêu âm tuyến nước bọt, X-quang khoang miệng hoặc chụp cắt vi tính CT scan được áp dụng để xác định chính xác vị trí, số lượng và kích thước sỏi.

Tùy thuộc vào kích thước sỏi, bác sĩ sẽ lựa chọn giải pháp phù hợp. Với sỏi nhỏ, người bệnh có thể được hướng dẫn tăng cường uống nước, chườm ấm và dùng chất kích thích tiết nước bọt tự nhiên như chanh để sỏi tự trôi ra ngoài. Khi sỏi kích thước lớn hoặc nằm sâu, các phương pháp can thiệp hiện đại như nội soi ống tuyến nước bọt gắp sỏi hoặc tiểu phẫu rạch mở ống Wharton lấy sỏi sẽ được thực hiện nhằm phục hồi lưu thông nước bọt bình thường.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không nên tự ý dùng tay nặn, chọc hoặc dùng vật nhọn can thiệp vào lỗ mở ống Wharton dưới lưỡi vì dễ gây tổn thương niêm mạc, rách ống dẫn và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng. Nếu xuất hiện triệu chứng sưng nóng, đau dữ dội kèm sốt hoặc chảy mủ trong khoang miệng, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Răng Hàm Mặt để được bác sĩ thăm khám và điều trị đúng kỹ thuật.

Tóm tắt

Ống Wharton đóng vai trò quan trọng trong việc dẫn truyền nước bọt từ tuyến dưới hàm vào khoang miệng. Tình trạng sỏi tắc nghẽn ống Wharton gây nhiều phiền ngoái khi ăn uống và có nguy cơ dẫn tới viêm tuyến nước bọt. Việc chủ động giữ ẩm cơ thể, vệ sinh răng miệng sạch sẽ và thăm khám y tế kịp thời khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo vệ an toàn cho hệ thống tuyến nước bọt.