Nứt hậu môn sau sinh: Nguyên nhân và cách xử lý an toàn cho mẹ bỉm

Nứt hậu môn sau sinh là gì?

Nứt hậu môn sau sinh là hiện tượng lớp niêm mạc lót ở phần dưới ống hậu môn bị nứt hoặc rách, làm lộ các sợi cơ của cơ thắt hậu môn bên dưới. Khi tiếp xúc với phân hoặc co bóp trong quá trình đại tiện, vết rách này sẽ gây co thắt cơ thắt dữ dội, dẫn đến những cơn đau buốt kéo dài nhiều giờ sau đó.

Tình trạng này rất dễ gặp trong những tuần đầu sau khi vượt cạn, đặc biệt ở những sản phụ sinh thường có can thiệp rạch tầng sinh môn hoặc những người bị trĩ và táo bón từ giai đoạn mang thai. Do tâm lý ngại ngùng và sợ ảnh hưởng đến việc cho con bú, nhiều phụ nữ âm thầm chịu đựng khiến vết nứt cấp tính chuyển thành mạn tính với mép xơ chai khó lành. Việc can thiệp sớm bằng lối sống lành mạnh và chăm sóc đúng cách đóng vai trò quyết định trong việc phục hồi hoàn toàn tổn thương.

Các nguyên nhân chính dẫn đến nứt hậu môn ở phụ nữ sau sinh

Táo bón kéo dài là nguyên nhân hàng đầu khiến niêm mạc hậu môn bị tổn thương. Sau khi sinh, sự suy giảm nồng độ progesterone cùng với chế độ ăn kiêng khem quá mức, ít rau xanh và uống thiếu nước khiến phân trở nên khô cứng. Khi người mẹ phải rặn mạnh, khối phân to cứng sẽ tạo áp lực xé rách lớp biểu mô nhạy cảm ở ống hậu môn.

Bên cạnh đó, quá trình chuyển dạ sinh thường kéo dài đòi hỏi lực rặn lớn từ khung chậu, dễ làm căng giãn và rách các mô xung quanh tầng sinh môn và hậu môn. Vết rạch hoặc rách tầng sinh môn nằm sát cơ vòng hậu môn nếu bị phù nề hoặc co thắt quá mức cũng làm giảm lượng máu nuôi dưỡng, khiến niêm mạc dễ bị tổn thương thứ phát.

Thói quen nhịn đi vệ sinh vì sợ đau vết khâu tầng sinh môn, tâm lý căng thẳng, mệt mỏi sau sinh và việc ít vận động do phải nằm nhiều cũng làm chậm nhu động ruột, tạo vòng lặp luẩn quẩn khiến táo bón và nứt hậu môn ngày càng nghiêm trọng.

Biện pháp làm mềm phân và cải thiện thói quen đi tiêu hằng ngày

Để vết nứt có điều kiện hồi phục tự nhiên, việc đầu tiên và quan trọng nhất là làm mềm phân để quá trình bài xuất diễn ra nhẹ nhàng, không gây thêm áp lực lên vùng tổn thương.

Chế độ dinh dưỡng cần ưu tiên bổ sung đa dạng chất xơ hòa tan và không hòa tan từ các loại rau mồng tơi, rau lang, đu đủ chín, chuối tiêu, khoai lang và bột yến mạch. Phụ nữ sau sinh đang cho con bú cần bổ sung lượng nước dồi dào, khoảng 2 đến 2,5 lít nước mỗi ngày bao gồm nước ấm, nước canh và nước ép hoa quả tươi.

Hình thành thói quen đi vệ sinh vào một khung giờ cố định trong ngày, không nhịn đại tiện khi cơ thể có nhu cầu. Trong lúc đi vệ sinh, nên kê thêm một chiếc ghế nhỏ dưới chân để nâng cao đầu gối, tạo tư thế ngồi xổm tự nhiên giúp mở góc trực tràng, từ đó tống phân ra ngoài dễ dàng hơn mà không cần dùng sức rặn.

Chăm sóc vệ sinh và làm dịu đau rát tại chỗ an toàn

Vệ sinh và chăm sóc tại chỗ đúng cách đóng vai trò then chốt giúp giảm triệu chứng đau rát và ngăn ngừa nguy cơ nhiễm trùng tại ổ nứt.

Sản phụ nên thực hiện ngâm hậu môn trong chậu nước ấm sạch từ 10 đến 15 phút, khoảng 2 đến 3 lần mỗi ngày hoặc ngay sau mỗi lần đi đại tiện. Nhiệt độ ấm vừa phải giúp thư giãn cơ thắt trong hậu môn, giảm hiện tượng co thắt gây đau thắt quặn và kích thích tuần hoàn máu nuôi dưỡng mô tổn thương.

Sau khi đi vệ sinh, tránh tuyệt đối việc dùng giấy vệ sinh khô ráp để chà xát. Thay vào đó, hãy rửa nhẹ nhàng bằng vòi sen nước ấm hoặc dùng khăn bông mềm thấm khô nhẹ tay. Mẹ bỉm nên mặc trang phục rộng rãi, thoáng mát, làm từ chất liệu cotton mềm để hạn chế cọ xát và giữ cho khu vực đáy chậu luôn khô ráo.

Hỗ trợ y khoa và các lưu ý an toàn cho mẹ đang nuôi con bú

Khi các biện pháp điều chỉnh lối sống không mang lại hiệu quả rõ rệt, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc chỉ định một số sản phẩm hỗ trợ phù hợp cho phụ nữ đang cho con bú.

Các thuốc làm mềm phân hoặc nhuận tràng thẩm thấu có thể được kê đơn ngắn hạn để bảo đảm phân luôn mềm xốp, tránh làm rách thêm vết nứt cũ. Thuốc mỡ bôi tại chỗ có tác dụng giảm đau, kháng viêm hoặc các loại kem làm giãn cơ vòng hậu môn có thể được áp dụng dưới sự giám sát chặt chẽ của nhân viên y tế để không ảnh hưởng đến nguồn sữa mẹ.

Việc vận động nhẹ nhàng mỗi ngày như đi bộ chậm quanh phòng hoặc tập các bài tập hít thở đáy chậu cũng góp phần kích thích nhu động đại tràng hoạt động nhịp nhàng, giảm ứ trệ tuần hoàn và đẩy nhanh tốc độ lành vết thương.

Lưu ý an toàn

Phụ nữ đang cho con bú tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bôi trĩ, thuốc co mạch, thuốc kháng sinh hoặc viên đặt hậu môn khi chưa có hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa. Không áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như đắp lá cây, ngâm nước muối quá đặc hay bôi tinh dầu vào vết rách vì rất dễ gây kích ứng, bỏng rát niêm mạc và nhiễm trùng lan rộng. Mọi loại thuốc điều trị cần được bác sĩ cân nhắc kỹ về tính an toàn qua sữa mẹ.

Tóm tắt

Nứt hậu môn sau sinh là tình trạng tương đối phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và hồi phục nếu được chăm sóc đúng cách từ sớm. Việc kiên trì cải thiện độ mềm của phân, vệ sinh nhẹ nhàng và giữ tinh thần thoải mái sẽ giúp niêm mạc nhanh lành. Khi các biện pháp thông thường không mang lại hiệu quả hoặc cơn đau kéo dài, sản phụ nên chủ động thăm khám chuyên khoa để nhận chỉ định điều trị an toàn và phù hợp nhất.