Nóng trong người gây chảy máu cam: Nguyên nhân, cách xử trí và phòng ngừa

Nóng trong chảy máu cam là gì?

Chảy máu cam xảy ra khi một hoặc vài mạch máu nhỏ trong niêm mạc mũi bị vỡ. Vùng phía trước vách ngăn mũi — nơi tập trung nhiều mạch máu li ti gọi là đám rối Kiesselbach — là điểm hay chảy máu nhất. Niêm mạc mũi vốn mỏng và giàu mạch máu nên rất nhạy cảm với các yếu tố làm khô hoặc kích ứng. Khi cơ thể thiếu nước, ăn nhiều thực phẩm cay nóng hoặc sinh hoạt trong không khí hanh khô, niêm mạc mũi dễ nứt nẻ và mạch máu dưới lớp niêm mạc đó dễ vỡ hơn. Đây là lý do tại sao chảy máu cam thường xuất hiện kèm với cảm giác nóng trong người, môi khô, cổ họng rát hoặc táo bón nhẹ. Phần lớn các trường hợp chảy máu cam thông thường có thể tự xử trí tại nhà bằng các bước cầm máu đúng cách và không để lại biến chứng.

Tại sao nóng trong người lại gây chảy máu cam

Cụm từ “nóng trong” trong dân gian mô tả một nhóm triệu chứng liên quan đến mất cân bằng độ ẩm trong cơ thể và niêm mạc, thường gặp khi uống không đủ nước, ăn nhiều thực phẩm cay, chiên xào hoặc khi thời tiết hanh khô. Về mặt sinh lý, trạng thái này ảnh hưởng trực tiếp đến lớp niêm mạc mũi theo hai cách.

Thứ nhất, thiếu nước và không khí khô làm lớp màng nhầy bảo vệ bề mặt niêm mạc mũi mỏng đi và dễ nứt nẻ. Thứ hai, các thực phẩm gây kích thích tuần hoàn cục bộ có thể làm giãn các mạch máu nhỏ ở vùng vách ngăn mũi, đặc biệt là đám rối Kiesselbach, khiến chúng dễ vỡ hơn khi có tác động nhẹ như xì mũi, hắt hơi hoặc thậm chí thay đổi tư thế đột ngột.

Ngoài ra, thói quen ăn ít rau xanh và trái cây trong thời gian dài có thể dẫn đến thiếu hụt vitamin C và vitamin K — hai dưỡng chất giúp duy trì độ bền của thành mạch máu và hỗ trợ quá trình đông máu. Sự thiếu hụt này góp phần làm tăng nguy cơ chảy máu cam tái phát, dù không phải nguyên nhân trực tiếp duy nhất.

Các yếu tố khác dễ gây chảy máu cam

Bên cạnh trạng thái nóng trong người, nhiều yếu tố khác cũng làm niêm mạc mũi dễ chảy máu hơn. Thói quen ngoáy mũi — đặc biệt phổ biến ở trẻ em — trực tiếp làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở vùng trước vách ngăn. Việc xì mũi quá mạnh tạo áp lực đột ngột lên niêm mạc cũng là nguyên nhân thường gặp.

Sử dụng kéo dài một số loại thuốc xịt mũi có corticosteroid hoặc thuốc kháng histamine dạng uống cũng có thể làm khô niêm mạc, dẫn đến tình trạng dễ chảy máu. Tương tự, thuốc kháng đông máu hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu mà bệnh nhân tim mạch thường dùng có thể khiến chảy máu cam kéo dài hơn bình thường và khó cầm hơn.

Thời tiết là một yếu tố quan trọng khác. Mùa khô hanh, đặc biệt khi sử dụng điều hòa nhiệt độ liên tục trong phòng kín, làm độ ẩm không khí giảm thấp và niêm mạc mũi mất nước nhanh hơn. Đây là lý do nhiều người bị chảy máu cam nhiều hơn vào mùa hè hoặc mùa đông lạnh khô.

Cách cầm máu mũi đúng kỹ thuật tại nhà

Khi bị chảy máu cam, phần lớn mọi người phản xạ ngửa đầu ra sau — nhưng đây là điều không nên làm vì máu sẽ chảy ngược xuống họng, có thể gây buồn nôn, sặc hoặc nuốt lượng máu lớn vào dạ dày.

Cách xử trí đúng là ngồi thẳng hoặc hơi cúi đầu ra phía trước, dùng ngón cái và ngón trỏ bóp chặt hai cánh mũi ở vùng mềm phía dưới sống mũi — không phải vùng xương cứng phía trên. Giữ nguyên áp lực liên tục trong khoảng mười đến mười lăm phút mà không nhả ra để kiểm tra giữa chừng. Thở bằng miệng trong thời gian này.

Sau khi máu ngừng chảy, tránh xì mũi, ngoáy mũi hay cúi đầu mạnh trong vài giờ tiếp theo để không làm vỡ lại cục máu đông mới hình thành. Có thể dùng gạc hoặc khăn sạch để thấm máu bên ngoài, không nhét giấy hoặc bông không vô khuẩn sâu vào trong lỗ mũi vì có thể gây nhiễm khuẩn hoặc làm tổn thương thêm.

Phòng ngừa chảy máu cam do nóng trong tái phát

Phòng ngừa chảy máu cam liên quan đến nóng trong chủ yếu xoay quanh việc duy trì độ ẩm cho niêm mạc mũi và cân bằng chế độ ăn uống hằng ngày.

Uống đủ nước mỗi ngày là biện pháp đơn giản nhất. Lượng nước cần thiết thay đổi tùy theo trọng lượng cơ thể, mức độ hoạt động và thời tiết, nên tham khảo ý kiến bác sĩ nếu có bệnh nền ảnh hưởng đến thận hoặc tim mạch. Bổ sung rau xanh, trái cây tươi giàu vitamin C như ổi, cam, đu đủ giúp tăng độ bền thành mạch. Hạn chế thực phẩm cay nóng, đồ chiên xào nhiều dầu mỡ và đồ uống có cồn trong những giai đoạn thời tiết hanh khô.

Tại nơi ở hoặc nơi làm việc có sử dụng điều hòa liên tục, đặt máy tạo độ ẩm hoặc đặt một chậu nước nhỏ trong phòng có thể giúp duy trì độ ẩm không khí ở mức hợp lý. Nhỏ nước muối sinh lý vào mũi hằng ngày cũng là biện pháp giữ ẩm niêm mạc mũi được nhiều bác sĩ tai mũi họng khuyến nghị, đặc biệt cho những người hay bị khô mũi hoặc chảy máu cam tái phát.

Tránh thói quen ngoáy mũi và xì mũi quá mạnh, đặc biệt vào buổi sáng khi niêm mạc mũi chưa được làm ẩm đủ sau một đêm ngủ trong phòng điều hòa.

Khi nào chảy máu cam cần đến gặp bác sĩ

Mặc dù đa số trường hợp chảy máu cam là lành tính, có một số dấu hiệu cho thấy cần được đánh giá y tế.

Cần đến cơ sở y tế nếu máu chảy không cầm sau hai mươi phút bóp mũi liên tục đúng cách, hoặc lượng máu chảy nhiều khiến người bệnh cảm thấy chóng mặt, hoa mắt. Chảy máu cam xuất hiện sau một chấn thương vùng đầu mặt cũng cần được bác sĩ khám để loại trừ tổn thương nghiêm trọng hơn.

Nếu chảy máu cam tái phát nhiều lần trong một tháng mà không rõ nguyên nhân rõ ràng, bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng có thể đánh giá để tìm các nguyên nhân tiềm ẩn như dị hình vách ngăn mũi, polyp mũi, rối loạn đông máu hoặc tăng huyết áp. Trẻ em bị chảy máu cam một bên liên tục cũng cần khám để loại trừ dị vật trong mũi.

Người đang dùng thuốc kháng đông máu như warfarin hoặc các thuốc chống kết tập tiểu cầu nên thông báo với bác sĩ điều trị nếu có tình trạng chảy máu cam mới xuất hiện hoặc tần suất tăng lên.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài chỉ mang tính giáo dục sức khỏe phổ thông, không thay thế việc thăm khám và tư vấn của bác sĩ. Không tự ý dùng thuốc cầm máu hoặc thay đổi liều thuốc đang dùng khi bị chảy máu cam. Trẻ nhỏ và người cao tuổi bị chảy máu cam nhiều lần nên được bác sĩ đánh giá để loại trừ các nguyên nhân y khoa cần điều trị cụ thể.

Tóm tắt

Chảy máu cam liên quan đến nóng trong người thường là phản ứng của niêm mạc mũi trước tình trạng khô và thiếu độ ẩm. Xử trí đúng kỹ thuật tại nhà và duy trì thói quen uống đủ nước, bổ sung rau quả là những bước phòng ngừa thiết thực. Khi chảy máu tái phát hoặc khó cầm, nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng để được đánh giá phù hợp.