Nổi mề đay quanh mắt có nguy hiểm không và cách xử trí

Nổi mề đay quanh mắt là gì?

Nổi mề đay quanh mắt là biểu hiện cục bộ hoặc một phần của phản ứng mề đay dị ứng toàn thân xuất hiện tại vùng mô quanh hốc mắt và mi mắt. Hiện tượng này đặc trưng bởi sự xuất hiện đột ngột của các mảng phù nề màu hồng hoặc đỏ nhạt, kèm theo cảm giác châm chích, ngứa ngáy hoặc căng tức tại mi mắt trên, mi mắt dưới hoặc khóe mắt. Da mí mắt là vùng da mỏng nhất trên cơ thể với hệ thống mô liên kết lỏng lẻo, tạo điều kiện cho huyết tương dễ dàng thoát mạch và ứ đọng lại khi các tế bào mast giải phóng hoạt chất trung gian hóa học histamine. Tình trạng sưng nề này có thể chỉ xuất hiện ở một bên mắt hoặc lan rộng ra cả hai bên, làm hẹp khe mi và ảnh hưởng tạm thời đến tầm nhìn của người bệnh. Đa phần các đợt mề đay cấp tính quanh mắt sẽ thoái lui trong vòng 24 giờ đến vài ngày nếu được chăm sóc đúng cách và loại bỏ được dị nguyên kích thích.

Nguyên nhân phổ biến dẫn đến nổi mề đay quanh mắt

Nổi mề đay quanh mắt xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các yếu tố kích thích từ môi trường hoặc bên trong cơ thể. Những dị nguyên thường gặp nhất bao gồm mỹ phẩm chăm sóc da, kem chống nắng, phấn trang điểm mắt, nước tẩy trang, mascara hoặc thuốc nhuộm tóc dính vào mi mắt. Bên cạnh đó, các dị nguyên trong không khí như phấn hoa, lông động vật nuôi, bụi mạt nhà và nấm mốc cũng dễ dàng bám dính vào vùng kết mạc và mi mắt.

Ngoài tiếp xúc trực tiếp, phản ứng dị ứng toàn thân do thức ăn nhiều đạm lạ như tôm, cua, mực, đậu phộng hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc kháng sinh, thuốc hạ sốt giảm đau nhóm kháng viêm không steroid cũng có thể biểu hiện sưng ngứa tại mắt. Một số trường hợp mề đay vùng mắt bùng phát do các yếu tố vật lý như thay đổi nhiệt độ đột ngột, gió lạnh, ánh nắng mặt trời gắt hoặc tình trạng căng thẳng thần kinh kéo dài làm giải phóng ồ ạt hoạt chất trung gian histamine dưới lớp biểu bì mi mắt.

Mức độ nguy hiểm và nguy cơ biến chứng phù mạch quanh mắt

Mức độ nguy hiểm của nổi mề đay quanh mắt phụ thuộc vào việc tổn thương chỉ khu trú ở bề mặt da hay đã lan sâu xuống mô dưới da và các cơ quan khác. Da vùng mi mắt có cấu trúc rất mỏng, tổ chức liên kết lỏng lẻo và mạng lưới mao mạch phong phú nên phản ứng viêm thường gây sưng húp rất nhanh, gây cảm giác căng tức khó chịu và che khuất tầm nhìn của người bệnh. Trong đa số trường hợp mề đay thông thường, tình trạng này mang tính chất lành tính, không gây tổn thương thực thể cho nhãn cầu và sẽ thoái lui khi kiểm soát được dị ứng.

Tuy nhiên, nguy cơ đáng ngại nhất là khi nổi mề đay quanh mắt đi kèm với phù mạch mi mắt hoặc phù Quincke. Phù mạch có thể tiến triển nhanh chóng, lan rộng xuống môi, lưỡi, thanh quản và đường hô hấp trên. Khi đường thở bị chít hẹp do niêm mạc phù nề, người bệnh sẽ rơi vào tình trạng suy hô hấp cấp tính, tụt huyết áp và đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời bằng các phác đồ y khoa khẩn cấp. Do đó, việc theo dõi sát sao tiến triển sưng phù quanh mắt là điều vô cùng cần thiết.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đến cơ sở y tế ngay lập tức

Người bệnh cần đặc biệt chú ý phân biệt giữa phản ứng mề đay nhẹ với các biểu hiện cảnh báo nguy hiểm toàn thân. Ngay khi phát hiện các dấu hiệu gợi ý phản vệ, bệnh nhân cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu khẩn cấp. Những biểu hiện đe dọa tính mạng bao gồm cảm giác nghẹn ứ ở cổ họng, khàn tiếng, khó thở, thở rít, thở khò khè hoặc tức nặng ngực liên tục.

Bên cạnh biểu hiện hô hấp, các dấu hiệu tuần hoàn và tiêu hóa đi kèm như hoa mắt, chóng mặt, ngất xỉu, vã mồ hôi lạnh, đau quặn bụng từng cơn, nôn mửa hoặc tiêu chảy cấp tính cũng cảnh báo phản ứng dị ứng nghiêm trọng đang lan rộng toàn thân. Đối với tổn thương tại chỗ, nếu mi mắt sưng căng cứng kèm theo đau nhức dữ dội trong hốc mắt, mắt đỏ ngầu, chảy mủ dịch đục, nhìn đôi hoặc giảm thị lực rõ rệt, người bệnh cần đến khám chuyên khoa mắt ngay lập tức để loại trừ viêm mô tế bào hốc mắt hoặc tổn thương giác mạc nguy hiểm.

Cách xử trí an toàn và hướng điều trị nổi mề đay quanh mắt

Khi bị nổi mề đay quanh mắt, bước đầu tiên là rửa nhẹ vùng da mắt bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý để loại bỏ dị nguyên tồn đọng. Người bệnh tuyệt đối không dụi mắt hoặc gãi mạnh vì ma sát cơ học sẽ kích thích giải phóng thêm histamine và tăng nguy cơ trầy xước nhiễm trùng.

Người bệnh có thể chườm mát bằng khăn sạch để làm dịu cảm giác sưng ngứa, đồng thời ngừng sử dụng mỹ phẩm, kem bôi da và kính áp tròng. Về điều trị thuốc, người bệnh cần thăm khám bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc mắt để được chỉ định thuốc kháng histamine đường uống phù hợp. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc bôi da hay thuốc nhỏ mắt chứa corticoid quanh vùng mắt vì nguy cơ biến chứng teo da, đục thủy tinh thể và tăng nhãn áp.

Biện pháp phòng ngừa nổi mề đay tái phát vùng quanh mắt

Để ngăn ngừa nổi mề đay quanh mắt tái phát, việc chủ động kiểm soát môi trường sống và thói quen sinh hoạt đóng vai trò then chốt. Người có cơ địa dị ứng nên thận trọng khi lựa chọn các sản phẩm chăm sóc da và trang điểm, ưu tiên những dòng sản phẩm lành tính, không chứa hương liệu nhân tạo, chất bảo quản paraben và có nhãn kiểm nghiệm nhãn khoa an toàn. Trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm mới nào lên mặt, nên thử nghiệm một lượng nhỏ ở vùng da mặt trong cẳng tay để theo dõi phản ứng trong vòng 24 đến 48 giờ.

Bên cạnh đó, việc giữ gìn vệ sinh không gian sống sạch sẽ, giặt giũ chăn ga gối đệm định kỳ bằng nước ấm giúp loại bỏ mạt bụi và nấm mốc hiệu quả. Khi ra ngoài trời nhiều gió bụi hoặc ánh nắng gắt, nên đeo kính râm bảo vệ mắt để giảm thiểu sự tiếp xúc trực tiếp của dị nguyên lên mi mắt và kết mạc. Xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh, uống đủ nước, hạn chế căng thẳng và duy trì thời gian ngủ nghỉ hợp lý cũng là yếu tố quan trọng giúp nâng cao sức đề kháng, ổn định hệ thống miễn dịch của cơ thể.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán và phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bôi ngoài da hoặc thuốc nhỏ mắt chứa corticoid quanh vùng mắt mà không có chỉ định chuyên môn, vì điều này có thể gây biến chứng teo da, loét giác mạc và tăng nhãn áp nghiêm trọng. Khi có các dấu hiệu khó thở, tức ngực hoặc sưng nề lan nhanh toàn bộ khuôn mặt, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Nổi mề đay quanh mắt phần lớn có thể kiểm soát tốt nếu phát hiện nguyên nhân và xử trí đúng cách. Người bệnh tuyệt đối không chủ quan khi mí mắt sưng to đột ngột kèm khó thở vì đó có thể là dấu hiệu sốc phản vệ. Việc thăm khám chuyên khoa da liễu hoặc dị ứng miễn dịch lâm sàng giúp xác định căn nguyên chính xác và bảo vệ thị lực an toàn.