Nổi mề đay có lây không và cách phòng ngừa tái phát

Nổi mề đay có lây không là gì?

Nổi mề đay, hay còn gọi là mày đay, là một phản ứng mạch máu tại lớp trung bì của da xảy ra khi cơ thể tiếp xúc với các yếu tố lạ hoặc chịu kích thích từ môi trường. Cơ chế bệnh sinh bắt đầu khi các tế bào mast trong mô liên kết bị hoạt hóa, dẫn đến quá trình giải phóng hàng loạt hoạt chất trung gian, nổi bật nhất là histamine. Sự gia tăng nồng độ histamine đột ngột sẽ khiến các mao mạch nhỏ tại chỗ giãn nở nhanh chóng và gia tăng tính thấm của thành mạch, làm huyết tương thoát ra ngoài mô kẽ và tích tụ lại, hình thành các ban sẩn phù nổi gồ rõ rệt trên bề mặt da. Tổn thương do mề đay thường có ranh giới rõ ràng, thay đổi vị trí liên tục và gây cảm giác ngứa ngáy từ râm ran đến khó chịu dữ dội. Trong lâm sàng, mề đay thường được phân loại thành thể cấp tính khi triệu chứng kéo dài và biến mất trong vòng dưới sáu tuần, hoặc thể mạn tính khi các đợt phát ban tái diễn dai dẳng trên sáu tuần.

Bản chất phản ứng miễn dịch giải thích vì sao mề đay không lây

Nguyên nhân cốt lõi khiến nổi mề đay không có khả năng lây lan bắt nguồn từ chính cơ chế bệnh sinh của phản ứng dị ứng. Các bệnh da liễu có tính truyền nhiễm thường do vi khuẩn, virus, nấm hoặc ký sinh trùng xâm nhập và nhân lên trên bề mặt hoặc bên trong cấu trúc da, từ đó phát tán sang người lành qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung vật dụng cá nhân.

Ngược lại hoàn toàn, tổn thương dạng sẩn phù trong mề đay xuất phát từ phản ứng tự thân của hệ miễn dịch bên trong cơ thể người bệnh. Khi hệ thống phòng vệ nhận diện nhầm một tác nhân thông thường thành mối đe dọa, chuỗi phản ứng sinh học sẽ kích hoạt tế bào mast giải phóng histamine cục bộ. Do dịch tiết hay vùng da nổi mẩn không chứa bất kỳ mầm bệnh ngoại lai nào có khả năng sinh sôi độc lập, người xung quanh dù chạm vào vết sẩn ngứa cũng không thể bị lây nhiễm tình trạng này. Hiện tượng nổi mề đay chỉ có thể xảy ra ở người khác nếu chính cơ thể họ cũng có cơ địa dị ứng và tiếp xúc với dị nguyên tương tự.

Các tác nhân phổ biến kích hoạt cơn nổi mề đay bùng phát

Mặc dù không có tính chất lây nhiễm, nổi mề đay lại rất dễ bùng phát nhiều lần nếu cơ thể tiếp xúc với các yếu tố kích ứng đặc hiệu. Các tác nhân khởi phát phản ứng quá mẫn rất đa dạng, bao gồm cả nguyên nhân dị ứng thực sự lẫn những kích thích vật lý trực tiếp từ môi trường sống.

Về nhóm dị nguyên, thực phẩm là nguồn kích ứng thường gặp nhất, đặc biệt là các loại thủy hải sản giáp xác, trứng, sữa tươi và đậu phộng. Tiếp theo là các loại hóa chất, mỹ phẩm tiếp xúc trên bề mặt da, phấn hoa, mạt bụi nhà, lông vật nuôi hoặc nọc độc từ vết cắn côn trùng. Ngoài ra, việc dùng một số loại thuốc giảm đau, kháng sinh hoặc chất cản quang y tế cũng có thể gây mề đay cấp tính.

Về nhóm tác nhân vật lý, sự thay đổi nhiệt độ đột ngột như thời tiết quá lạnh hoặc quá nóng, ánh nắng mặt trời chiếu gắt, mồ hôi tiết ra nhiều sau vận động, ma sát mạnh từ trang phục bó sát và tình trạng căng thẳng tâm lý kéo dài đều có thể kích thích tế bào mast giải phóng hóa chất trung gian gây ngứa ngáy.

Biện pháp phòng ngừa và kiểm soát nguy cơ tái phát mề đay

Để kiểm soát và giảm thiểu tần suất bùng phát các đợt mề đay phiền toái, nguyên tắc quan trọng hàng đầu là phát hiện và chủ động cách ly với những yếu tố kích ứng đã biết. Người có cơ địa nhạy cảm nên duy trì thói quen ghi chép nhật ký ăn uống cùng các hoạt động tiếp xúc trước mỗi lần bùng phát ngứa ngáy nhằm hỗ trợ bác sĩ khoanh vùng dị nguyên chuẩn xác.

Trong sinh hoạt gia đình, cần giữ môi trường sống luôn thông thoáng, sạch sẽ, giặt giũ định kỳ chăn ga gối đệm để loại bỏ mạt bụi và nấm mốc ẩn nấp. Về trang phục, nên ưu tiên các loại quần áo may từ chất liệu sợi tự nhiên như cotton, kiểu dáng rộng rãi, mềm mại nhằm giảm thiểu tối đa ma sát lên da.

Bên cạnh đó, việc bảo vệ cơ thể khi chuyển mùa là rất cần thiết; tránh tắm bằng nước quá nóng vì nhiệt độ cao dễ làm mất lớp màng ẩm tự nhiên bảo vệ da. Một chế độ ăn uống cân bằng giàu vitamin, uống đủ nước mỗi ngày cùng việc điều tiết căng thẳng tinh thần sẽ giúp hệ thống miễn dịch hoạt động ổn định, hạn chế đáng kể nguy cơ tái phát sẩn mề đay.

Lưu ý an toàn

Mề đay thông thường phần lớn lành tính và có thể tự thoái lui sau vài giờ đến vài ngày, tuy nhiên người bệnh cần tuyệt đối tránh cào gãi mạnh để không làm rách da dẫn đến nhiễm trùng thứ phát. Nếu tình trạng sẩn ngứa đi kèm các dấu hiệu phù mặt, sưng môi, nghẹn họng, khó thở hoặc choáng váng, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất vì đây là biểu hiện của phản vệ nguy hiểm. Mọi việc sử dụng thuốc chống dị ứng cần tuân theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa da liễu.

Tóm tắt

Tóm lại, nổi mề đay là phản ứng quá mẫn mang tính cơ địa và hoàn toàn không có tính chất lây truyền từ người sang người. Việc chủ động nhận biết, theo dõi và loại trừ các yếu tố kích ứng từ môi trường, thực phẩm cùng chế độ sinh hoạt sẽ giúp phòng ngừa các đợt phát ban tái diễn một cách hiệu quả. Khi triệu chứng kéo dài hoặc diễn tiến phức tạp, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn điều trị an toàn.