Nổi hạch dưới cằm: Nguyên nhân, dấu hiệu cần theo dõi và cách xử trí

Nổi hạch dưới cằm là gì?

Hạch bạch huyết dưới cằm nằm ở khoang giải phẫu ngay dưới bờ xương hàm dưới và sàn miệng, đảm nhận nhiệm vụ tiếp nhận dẫn lưu bạch huyết từ môi dưới, chóp lưỡi, sàn miệng, răng cửa hàm dưới và cằm. Ở trạng thái bình thường, các hạch này có kích thước rất nhỏ chỉ khoảng vài milimet, mềm mại và hầu như không thể sờ thấy qua da.

Khi xuất hiện phản ứng miễn dịch hoặc có hiện tượng tăng sinh tế bào, hạch có thể to lên đạt đường kính trên một centimet và dễ dàng cảm nhận được bằng tay khi chạm vào dưới cằm. Đây là tín hiệu cho thấy hệ thống miễn dịch đang tích cực hoạt động để chống lại các yếu tố xâm nhập. Tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, hạch có thể xuất hiện đơn độc hoặc thành từng cụm, đi kèm cảm giác đau nhức hoặc hoàn toàn không đau.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến nổi hạch dưới cằm

Nguyên nhân thường gặp nhất khiến hạch dưới cằm sưng to là các bệnh lý nhiễm trùng cấp tính tại khu vực đầu mặt cổ. Các vấn đề răng miệng như viêm nha chu, áp xe chân răng, sâu răng ăn sâu vào tủy hoặc viêm lợi là thủ phạm rất điển hình. Khi vi khuẩn tấn công tổ chức quanh răng, phản ứng viêm lập tức kích hoạt chuỗi hạch dưới cằm tương ứng phản ứng sưng to.

Bên cạnh răng miệng, các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên bao gồm viêm họng hạt, viêm amidan mủ, viêm xoang hoặc cảm cúm do virus cũng thường kích thích hạch to lên. Ngoài ra, chấn thương mô mềm tại cằm, mụn nhọt ngoài da nhiễm khuẩn hoặc viêm tắc tuyến nước bọt dưới hàm cũng có thể trực tiếp làm hạch sưng đau. Hiếm gặp hơn, hạch nổi kéo dài có thể bắt nguồn từ bệnh lao hạch, nhiễm trùng mạn tính hoặc một số bệnh lý tự miễn.

Cách phân biệt hạch dưới cằm lành tính và dấu hiệu cảnh báo nguy cơ

Đặc điểm thực thể của hạch là yếu tố quan trọng giúp sơ bộ định hướng tính chất lành tính hay ác tính. Các hạch phản ứng do viêm thường có kích thước nhỏ dưới hai centimet, bờ ranh giới rõ ràng, mật độ mềm hoặc hơi chắc, bề mặt nhẵn và có thể di động dễ dàng dưới da khi dùng tay nắn nhẹ. Khi chạm vào hoặc cử động vùng cổ, người bệnh thường có cảm giác đau tức rõ rệt và hạch sẽ nhỏ dần khi ổ viêm ổn định.

Ngược lại, người bệnh cần thận trọng nếu phát hiện hạch dưới cằm cứng như đá, dính chặt vào mô xung quanh và không di động được khi nắn. Những khối hạch to dần liên tục qua nhiều tuần, kích thước vượt quá hai centimet nhưng không hề có cảm giác đau hay sưng đỏ cũng là tín hiệu nghi ngờ. Sự xuất hiện của các triệu chứng toàn thân đi kèm như sút cân không rõ nguyên nhân, sốt nhẹ về chiều hoặc đổ mồ hôi đêm đòi hỏi phải được đánh giá y khoa toàn diện.

Quy trình thăm khám y khoa đối với hạch vùng dưới cằm

Khi đến cơ sở y tế, bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt hoặc Ung Bướu sẽ tiến hành thăm khám cẩn thận toàn bộ khoang miệng, họng, thanh quản và vùng cổ để xác định nguồn gốc gây sưng hạch. Bác sĩ sẽ đánh giá kỹ lưỡng vị trí, số lượng, kích thước, mật độ và độ di động của khối hạch nhằm phát hiện sớm các tổn thương nguyên phát.

Để có kết luận chính xác, các kỹ thuật cận lâm sàng thường được chỉ định bao gồm siêu âm phần mềm vùng cổ để đánh giá cấu trúc rốn hạch và lưu lượng mạch máu. Bác sĩ có thể yêu cầu chụp X-quang răng, nội soi tai mũi họng hoặc xét nghiệm công thức máu toàn phần. Trong những trường hợp hạch nghi ngờ hoặc kéo dài không rõ căn nguyên, thủ thuật chọc hút tế bào bằng kim nhỏ hoặc sinh thiết trọn hạch sẽ được thực hiện để làm giải phẫu bệnh, giúp đưa ra chẩn đoán chính xác nhất.

Hướng xử trí và chăm sóc an toàn khi bị nổi hạch dưới cằm

Việc can thiệp đối với tình trạng nổi hạch luôn phải tập trung vào nguyên nhân gốc rễ chứ không chỉ tác động vào bản thân khối hạch. Nếu hạch xuất hiện do sâu răng hoặc viêm nướu, người bệnh cần điều trị triệt để tại chuyên khoa Răng Hàm Mặt. Khi ổ nhiễm trùng được kiểm soát, hạch sẽ tự động nhỏ lại và trở về kích thước bình thường sau một vài tuần mà không cần can thiệp trực tiếp lên hạch.

Trong quá trình theo dõi tại nhà, người bệnh có thể áp dụng biện pháp chườm ấm nhẹ nhàng lên vùng cằm để giảm bớt cảm giác căng tức khó chịu. Cần duy trì vệ sinh răng miệng sạch sẽ bằng cách đánh răng đúng kỹ thuật, súc họng bằng nước muối sinh lý ấm và uống đủ nước mỗi ngày. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hay thuốc chống viêm khi chưa có chỉ định từ bác sĩ, bởi việc dùng sai thuốc có thể che lấp triệu chứng hoặc gây ra hiện tượng kháng kháng sinh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý dùng tay bóp mạnh, nắn bóp liên tục hoặc đắp các loại lá cây, cao dán thuốc nam không rõ nguồn gốc lên vùng hạch dưới cằm vì rất dễ gây nhiễm trùng mô mềm lan tỏa. Cần đến bệnh viện kiểm tra ngay nếu hạch sưng to nhanh chóng, gây khó nuốt, khó thở hoặc tồn tại trên bốn tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm.

Tóm tắt

Nổi hạch dưới cằm phần lớn là phản ứng tự nhiên và lành tính của cơ thể trước các ổ viêm nhiễm thường gặp ở vùng tai mũi họng hoặc răng miệng. Việc theo dõi sát sao sự thay đổi về kích thước và tính chất của hạch là hết sức cần thiết. Khi phát hiện các biểu hiện bất thường, việc chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa sẽ giúp xác định đúng căn nguyên và có hướng chăm sóc sức khỏe an toàn nhất.