Những việc không nên làm khi nghi ngờ đột quỵ để bảo vệ thời gian vàng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Đột quỵ hay tai biến mạch máu não là tình trạng cấp cứu y tế khẩn cấp xảy ra khi dòng máu cung cấp cho một phần não bị gián đoạn hoặc giảm mạnh. Trong bối cảnh này, thời gian vàng cấp cứu thường được tính trong khoảng 3 đến 4,5 giờ đầu kể từ khi xuất hiện các biểu hiện ban đầu. Mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào thần kinh có nguy cơ bị tổn thương không thể hồi phục.
Nhiều trường hợp người nhà do hoảng loạn hoặc thiếu thông tin y khoa chuẩn xác đã vô tình thực hiện các thao tác xử trí sai lầm, làm mất đi thời cơ điều trị tối ưu. Việc nhận biết rõ những hành động cần tránh khi nghi ngờ một người gặp phải tình trạng này giúp giảm thiểu rủi ro biến chứng nguy hiểm và gia tăng cơ hội sống sót cho người bệnh.
Những việc không nên làm khi nghi đột quỵ?
Đột quỵ bao gồm hai dạng chính là đột quỵ nhồi máu não do tắc nghẽn mạch máu và đột quỵ xuất huyết brain do vỡ mạch máu. Dù thuộc thể bệnh nào, não bộ cũng rơi vào trạng thái thiếu oxy và dưỡng chất nghiêm trọng. Xử trí đúng cách trong giai đoạn sớm đóng vai trò then chốt giúp các bác sĩ chuyên khoa thần kinh can thiệp kịp thời bằng thuốc tái thông mạch hoặc thủ thuật can thiệp mạch máu. Ngược lại, những hành vi can thiệp sai tại nhà có thể làm gia tăng áp lực nội sọ, gây sặc đường thở hoặc làm biến đổi các chỉ số sinh tồn của người bệnh. Việc nắm vững các nguyên tắc an toàn cơ bản và loại bỏ các thói quen cấp cứu dân gian không có căn cứ khoa học là điều cần thiết đối với mọi gia đình.
Không tự ý cho người bệnh ăn uống hoặc dùng thuốc hạ huyết áp
Khi phát hiện người thân có biểu hiện nghi ngờ đột quỵ như méo miệng, yếu tay chân hoặc nói khó, phản ứng thường gặp của gia đình là cho uống nước ngọt, sữa hoặc dùng các loại thuốc hạ huyết áp, thuốc an cung sẵn có trong nhà. Đây là hành vi hết sức nguy hiểm. Đột quỵ thường kèm theo rối loạn nuốt và giảm phản xạ bảo vệ đường hô hấp. Việc đưa bất kỳ thức ăn, nước uống hay viên thuốc nào vào miệng người bệnh có nguy cơ cao gây sặc, dị vật đường thở hoặc viêm phổi do hít phải. Ngoài ra, tự ý dùng thuốc hạ huyết áp khi chưa có kết quả chụp cắt lớp vi tính脑 có thể khiến áp lực tưới máu脑 giảm đột ngột, làm vùng脑 đang tổn thương trở nên nghiêm trọng hơn. Mọi quyết định dùng thuốc phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định dựa trên hình ảnh học và tình trạng thực tế.
Không áp dụng các biện pháp cạo gió, chích máu ngón tay hoặc bấm huyệt
Nhiều phương pháp dân gian như cạo gió, chích máu đầu ngón tay, trích mép tai hay bấm huyệt mạnh vẫn được truyền miệng như giải pháp chữa trúng gió hoặc cấp cứu tai biến. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định các thao tác này hoàn toàn không có hiệu quả trong việc tái thông mạch máu脑 bị tắc hoặc dừng chảy máu脑. Ngược lại, việc cạo gió làm tổn thương các mạch máu nhỏ dưới da, chích máu gây nguy cơ nhiễm trùng và gây đau đớn dữ dội cho người bệnh. Cảm giác đau có thể kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm tăng huyết áp đột ngột và thúc đẩy nguy cơ vỡ mạch máu脑 nếu bệnh nhân đang bị đột quỵ xuất huyết. Quan trọng hơn, việc thực hiện các thao tác này làm lãng phí những phút giây quý giá của thời gian vàng cấp cứu.
Không để người bệnh tự di chuyển hoặc vận động mạnh
Khi xảy ra sự cố đột ngột, một số người bệnh cố gắng tự đứng dậy, đi lại hoặc người nhà cố di chuyển bệnh nhân bằng xe máy mà không có thiết bị cố định phù hợp. Yếu cơ và mất thăng bằng là triệu chứng đặc trưng của tai biến mạch máu脑, vì vậy việc để người bệnh tự đi lại rất dễ dẫn đến té ngã, gây chấn thương sọ脑 hoặc gãy xương kèm theo. Việc di chuyển rung xóc mạnh hoặc đặt người bệnh ở tư thế không đúng cũng có thể làm tăng nguy cơ nôn trớ và sặc chất trớ vào phổi. Thay vào đó, hãy đặt người bệnh nằm yên trên bề mặt phẳng, kê cao đầu khoảng 30 độ nếu bệnh nhân còn tỉnh, hoặc nằm nghiêng an toàn nếu có dấu hiệu nôn ói hay giảm ý thức, đồng thời nới lỏng quần áo để hỗ trợ hô hấp.
Không trì hoãn gọi cấp cứu 115 hoặc tự chờ đợi người bệnh tự hồi phục
Tâm lý chờ đợi xem người bệnh có tự tỉnh lại hay cải thiện triệu chứng sau khi nghỉ ngơi là nguyên nhân hàng đầu khiến nhiều trường hợp đến viện muộn. Các triệu chứng của cơn thiếu máu脑 thoáng qua có thể tự biến mất sau một thời gian ngắn, nhưng đây thường là dấu hiệu cảnh báo một đợt đột quỵ thực sự sắp xảy ra. Việc chần chừ quan sát tại nhà khiến người bệnh bỏ lỡ cơ hội được can thiệp bằng thuốc tiêu sợi huyết trong 4,5 giờ đầu hoặc lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học trong 6 giờ đầu. Ngay khi nhận thấy một trong các dấu hiệu cảnh báo như lệch mặt, yếu tay, nói ngọng, gia đình cần lập tức liên hệ Trung tâm Cấp cứu 115 hoặc chủ động đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế có năng lực điều trị đột quỵ gần nhất.
Lưu ý an toàn
Mọi thông tin xử trí ban đầu chỉ mang tính chất hỗ trợ bảo vệ đường thở và ngăn ngừa tổn thương thứ phát trong lúc chờ đợi nhân viên y tế. Tuyệt đối không tự thực hiện các thủ thuật xâm lấn hoặc cho người bệnh sử dụng bất kỳ loại thuốc nào khi chưa có sự thăm khám trực tiếp của bác sĩ. Trong trường hợp người bệnh ngưng thở hoặc ngưng tim, người hỗ trợ cần thực hiện hồi sức tim phổi nếu đã qua đào tạo, đồng thời duy trì liên lạc liên tục với tổng đài cấp cứu để nhận chỉ dẫn chuyên môn.
Tóm tắt
Nhận biết đúng và loại bỏ các hành động sai lầm khi nghi ngờ đột quỵ là yếu tố quyết định giúp bảo toàn thời gian vàng cấp cứu. Sự bình tĩnh của người nhà cùng việc liên hệ sớm với cơ sở y tế chuyên khoa thần kinh sẽ mang lại cơ hội phục hồi tốt nhất cho người bệnh.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Thời gian vàng trong cấp cứu đột quỵ được tính như thế nào?
Thời gian vàng cấp cứu đột quỵ thường là trong vòng 3 đến 4,5 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng khởi phát. Trong khoảng thời gian này, các phương pháp điều trị tái thông mạch máu đạt hiệu quả tối ưu và giảm thiểu tổn thương não.
Có nên cho người nghi bị đột quỵ uống nước đường hoặc nước chanh không?
Không nên cho người bệnh uống bất kỳ loại nước nào. Đột quỵ dễ gây suy giảm phản xạ nuốt, việc cho uống nước có thể khiến chất lỏng đi vào đường hô hấp gây ngạt thở hoặc viêm phổi do sặc.
Làm thế nào để phân biệt đột quỵ và trúng gió thông thường?
Đột quỵ thường xuất hiện đột ngột với các triệu chứng đặc trưng như méo miệng, yếu một bên tay chân và nói khó. Khác với hiện tượng mệt mỏi thông thường, đột quỵ là tổn thương thần kinh trung ương đòi hỏi phải cấp cứu y tế ngay.
Nên di chuyển người bệnh đột quỵ bằng phương tiện gì đến bệnh viện?
Phương tiện tốt nhất là xe cấp cứu 115 vì trên xe có trang thiết bị hỗ trợ hô hấp và nhân viên y tế theo dõi sinh tồn. Nếu tự vận chuyển, cần dùng ô tô và giữ người bệnh ở tư thế nằm an toàn.
Cần làm gì khi người nghi bị đột quỵ có dấu hiệu nôn ói?
Khi người bệnh nôn ói, cần nhẹ nhàng xoay toàn bộ thân người và đầu bệnh nhân sang một bên để chất nôn chảy ra ngoài, tránh nguy cơ hít chất nôn vào đường thở gây tắc nghẽn hô hấp.
