Trẻ sơ sinh bị ho, nghẹt mũi: Những việc cha mẹ cần làm và dấu hiệu cần đi khám

Trẻ sơ sinh bị ho nghẹt mũi là gì?

Ho và nghẹt mũi ở trẻ sơ sinh thực chất là các phản xạ sinh lý của cơ thể nhằm bảo vệ và đào thải các tác nhân kích ứng hoặc dịch tiết dư thừa ra khỏi đường dẫn khí. Ở độ tuổi sơ sinh, niêm mạc mũi họng của trẻ rất nhạy cảm và lòng đường thở hẹp, nên khi tiếp xúc với không khí khô, khói bụi hoặc các loại virus thông thường, niêm mạc dễ bị phù nề và tăng tiết chất nhầy. Tình trạng này khiến trẻ phát ra tiếng thở sụt sịt, ngủ không sâu giấc và gặp cản trở lớn trong việc ngậm bắt núm vú khi bú mẹ. Hiểu rõ nguyên nhân và đặc điểm sinh lý này giúp phụ huynh bình tĩnh áp dụng đúng biện pháp chăm sóc tại nhà, tránh hoảng loạn dẫn đến việc dùng thuốc không đúng cách cho trẻ.

Vệ sinh và làm thông thoáng đường thở bằng nước muối sinh lý

Biện pháp đầu tiên và quan trọng nhất khi trẻ sơ sinh bị ngạt mũi là làm loãng dịch nhầy bằng nước muối sinh lý dạng nhỏ giọt. Cha mẹ nên đặt trẻ nằm nghiêng hoặc hơi nâng cao đầu, nhỏ từ một đến hai giọt dung dịch nước muối sinh lý vào từng bên mũi để dịch nhầy mềm ra. Chờ khoảng vài phút, dịch mũi loãng có thể tự chảy ra ngoài hoặc bé hắt hơi đẩy ra, sau đó dùng khăn mềm hoặc tăm bông chuyên dụng lau sạch cửa mũi.

Nếu dịch nhầy đọng sâu làm bé thở khò khè nhiều, phụ huynh có thể dùng dụng cụ hút mũi dạng bóng mềm hoặc ống hút chuyên dụng cho trẻ sơ sinh. Thao tác cần hết sức nhẹ nhàng, bóp bóng trước khi đưa đầu hút mềm vào lỗ mũi bé, không đưa quá sâu và từ từ nhả bóng để hút dịch ra ngoài. Tránh lạm dụng hút mũi liên tục vì lực hút có thể làm tổn thương biểu mô mũi non nớt. Mỗi ngày chỉ nên thực hiện thao tác làm sạch mũi sâu khoảng hai đến ba lần, thích hợp nhất là trước cữ bú hoặc trước giờ ngủ.

Tối ưu hóa môi trường sống và duy trì độ ẩm phòng ngủ

Độ ẩm không khí đóng vai trò thiết yếu đối với niêm mạc đường hô hấp của trẻ sơ sinh. Không khí quá khô do thời tiết hoặc việc bật điều hòa liên tục ở nhiệt độ thấp sẽ làm lớp nhầy trong hốc mũi khô lại, đóng vảy cứng và cản trở luồng khí lưu thông. Đặt một máy tạo độ ẩm phun sương mát trong phòng ngủ của bé là giải pháp hỗ trợ hữu ích giúp niêm mạc giữ được độ ẩm tự nhiên, từ đó giảm ho khan và nghẹt mũi.

Cha mẹ cần giữ phòng ngủ sạch sẽ, thông thoáng, không có khói thuốc lá, phấn hoa hay lông thú cưng. Nhiệt độ phòng ngủ nên duy trì ở mức ổn định dễ chịu, khoảng 25 đến 27 độ C, tránh để luồng gió từ quạt hoặc điều hòa thổi thẳng vào vùng mặt và ngực của bé. Khi trẻ nằm ngủ, có thể kê phần thân trên của bé hơi dốc nhẹ bằng cách chèn gối phía dưới đệm hoặc nôi, giúp hạn chế dịch nhầy chảy ngược xuống cổ họng gây phản xạ ho và sặc ban đêm. Tuyệt đối không chèn gối mềm trực tiếp dưới đầu bé để phòng ngừa hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh.

Điều chỉnh cữ bú và duy trì cung cấp đủ dịch cho bé

Khi bị nghẹt mũi, trẻ sơ sinh gặp khó khăn rất lớn trong lúc bú vì bé chưa biết cách thở bằng miệng đồng thời với việc mút sữa. Hậu quả là trẻ bú ngắt quãng, dễ nuốt phải nhiều hơi dẫn đến đầy bụng, trớ sữa và không nhận đủ dinh dưỡng. Để khắc phục, người mẹ nên chia nhỏ các cữ bú trong ngày, cho bé bú làm nhiều lần với lượng sữa vừa phải thay vì ép bú một cữ quá no.

Trước khi cho bé bú khoảng 10 đến 15 phút, mẹ hãy thực hiện vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý để giải phóng đường thở. Trong khi bú, giữ đầu và thân trẻ nghiêng một góc khoảng 30 đến 45 độ nhằm giảm nguy cơ sữa trào ngược vào tai hoặc đường hô hấp. Sau mỗi lần bú, cha mẹ cần bế vác trẻ áp vào ngực và vỗ ợ hơi nhẹ nhàng cho bé trước khi đặt nằm xuống. Cung cấp đầy đủ lượng sữa mẹ hoặc sữa công thức phù hợp lứa tuổi là chìa khóa duy trì đủ nước cho cơ thể, hỗ trợ làm loãng dịch đờm và tăng cường miễn dịch tự nhiên giúp trẻ nhanh hồi phục.

Theo dõi nhịp thở và nhận diện các dấu hiệu nguy hiểm cần đi khám

Hệ thống hô hấp của trẻ sơ sinh còn rất non nớt và diễn tiến bệnh có thể chuyển biến xấu nhanh chóng. Do đó, việc theo dõi sát sao nhịp thở và các phản ứng toàn thân của bé là nguyên tắc bắt buộc đối với các bậc phụ huynh. Khi đếm nhịp thở, cha mẹ nên vén áo để quan sát sự di động của lồng ngực và bụng trong trọn vẹn một phút khi trẻ đang nằm yên hoặc đang ngủ.

Cha mẹ cần đưa trẻ sơ sinh đến bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa nhi ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm sau đây: trẻ thở nhanh bất thường, có biểu hiện co rút hõm ức hoặc lõm xương sườn khi hít vào, cánh mũi phập phồng, thở rên, da dẻ tái nhợt hoặc tím tái quanh môi và đầu ngón tay. Ngoài ra, tình trạng sốt ở trẻ dưới ba tháng tuổi, bé bỏ bú liên tiếp hai cữ, nôn trớ toàn bộ lượng sữa, li bì khó đánh thức hoặc quấy khóc liên tục không thể dỗ dành cũng là những dấu hiệu khẩn cấp cần được bác sĩ đánh giá và can thiệp y tế ngay lập tức.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý cho trẻ sơ sinh dùng bất kỳ loại thuốc giảm ho, thuốc long đờm, kháng sinh hoặc thuốc xịt mũi co mạch mà không có chỉ định từ bác sĩ nhi khoa. Các loại thuốc này có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng như ức chế trung tâm hô hấp hoặc ngộ độc thuốc. Không sử dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc, không nhỏ nước tỏi, nước lá thảo dược vào mũi bé vì dễ gây bỏng niêm mạc và viêm loét đường thở. Khi vệ sinh mũi, thao tác phải hết sức cẩn thận, không dùng vật sắc nhọn hoặc tăm bông cứng chọc sâu vào hốc mũi trẻ.

Tóm tắt

Ho và nghẹt mũi ở trẻ sơ sinh đa phần bắt nguồn từ những viêm nhiễm hô hấp thông thường nhưng luôn đòi hỏi sự quan sát kỹ lưỡng từ cha mẹ. Giữ sạch đường thở, cung cấp đủ cữ bú và duy trì độ ẩm phòng là các biện pháp nền tảng giúp bé dễ chịu hơn. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc ho hay nhỏ mũi co mạch cho trẻ sơ sinh. Khi nhận thấy bất kỳ thay đổi bất thường nào về nhịp thở, bú kém hoặc sốt, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được khám và hỗ trợ kịp thời.