Những vị trí đau gan mà bạn nên cảnh giác và đi khám sớm

Vị trí đau gan là gì?

Gan là cơ quan nội tạng giữ vai trò trọng yếu trong việc chuyển hóa chất dinh dưỡng, dự trữ năng lượng và thanh lọc các chất độc hại ra khỏi cơ thể. Tuy nhiên, về mặt giải phẫu học, nhu mô gan hoàn toàn không có các sợi thần kinh cảm giác đau. Người bệnh chỉ cảm nhận được cơn đau khi lớp vỏ xơ bọc bên ngoài gan, được gọi là bao Glisson, bị kéo căng do gan sưng phồng to hoặc khi quá trình viêm nhiễm, áp xe, khối u xâm lấn tới lớp phúc mạc thành và cơ hoành bao quanh.

Chính vì đặc điểm sinh học này, cơn đau gan thường không biểu hiện rầm rộ hay nhói buốt như cơn đau sỏi thận hay thủng tạng rỗng. Thay vào đó, cảm giác đau thường mang tính chất tức nặng, âm ỉ và phân tán. Nhận biết các vị trí đau gan điển hình và những hướng lan của cảm giác khó chịu này là cơ sở quan trọng giúp người bệnh phát hiện sớm các bất thường gan mật trước khi tế bào gan bị tổn thương lan rộng.

Vị trí đau hạ sườn phải cảnh báo căng bao gan

Gan là cơ quan nội tạng lớn nhất trong cơ thể, nằm chủ yếu ở góc phần tư phía trên bên phải của ổ bụng, ngay dưới cơ hoành và được bảo vệ bởi lồng ngực dưới. Vị trí đau gan điển hình và thường gặp nhất là vùng hạ sườn phải. Cảm giác đau tại đây thường không dữ dội như đau quặn ruột mà mang tính chất tức nặng, căng tức âm ỉ hoặc nhói nhẹ từng cơn. Người bệnh thường cảm thấy vướng víu khó chịu khi cúi gập người, xoay người mạnh hoặc sau khi ăn no.

Cảm giác đau tức này xuất hiện khi kích thước gan tăng lên làm căng lớp vỏ bao Glisson. Các nguyên nhân phổ biến gây đau ở hạ sườn phải bao gồm viêm gan cấp tính, gan nhiễm mỡ mức độ nặng, áp xe gan hoặc ứ máu tại gan do suy tim. Nếu tình trạng đau tức hạ sườn phải diễn biến liên tục nhiều ngày, người bệnh cần được thăm khám lâm sàng và thực hiện siêu âm ổ bụng để kiểm tra kích thước gan cũng như cấu trúc mô gan.

Vị trí đau vùng thượng vị do tổn thương thùy gan trái

Nhiều người bệnh gặp phải cảm giác đau tức ở vùng thượng vị, tức là khu vực nằm ngay dưới xương ức và phía trên rốn, nên thường nhầm lẫn với bệnh lý dạ dày tá tràng hoặc trào ngược dạ dày thực quản. Trên thực tế, thùy gan trái trải dài qua đường giữa bụng và tiếp giáp trực tiếp với dạ dày. Khi thùy trái của gan bị viêm, sưng phù, xuất hiện nang lớn hoặc khối u, cơn đau sẽ biểu hiện rõ rệt tại vùng thượng vị.

Khác với viêm loét dạ dày thường có cơn đau cồn cào rát bỏng bùng phát khi quá đói hoặc quá no, đau gan thùy trái thường là cảm giác nặng nề, đầy tức liên tục không thuyên giảm sau khi dùng thuốc kháng acid thông thường. Tình trạng này có thể kèm theo cảm giác buồn nôn, chán ăn, ăn mau no và sụt cân không rõ nguyên nhân. Việc phân biệt chính xác tổn thương tại thùy gan trái hay bệnh lý dạ dày cần dựa vào nội soi tiêu hóa kết hợp siêu âm ổ bụng tổng quát.

Đau lan lên vai phải và bả vai do kích thích thần kinh hoành

Hiện tượng đau quy chiếu là một đặc điểm y khoa quan trọng cần lưu ý khi tìm hiểu về các vị trí đau liên quan đến gan. Khi bao gan ở mặt trên hoặc vòm hoành bị kích thích do viêm gan mủ, áp xe gan vỡ dọa vỡ hoặc u gan phát triển sát bề mặt cơ hoành, tín hiệu cảm giác đau sẽ được dẫn truyền qua các nhánh của dây thần kinh hoành. Dây thần kinh này xuất phát từ cùng phân đoạn tủy sống cổ với các dây thần kinh cảm giác ở vai.

Do đó, não bộ có thể diễn giải các kích thích đau từ gan thành cơn đau mỏi, nhức nhối ở vùng bả vai phải và đỉnh vai phải. Cơn đau vai này không liên quan đến chấn thương cơ khớp, không giảm khi xoa bóp và thường tăng lên khi người bệnh hít thở sâu hoặc ho mạnh. Nếu đau vai phải xuất hiện đồng thời với sốt, ớn lạnh hoặc cảm giác tức vùng sườn phải, người bệnh cần nhanh chóng đến bệnh viện để loại trừ áp xe gan hoặc viêm túi mật cấp.

Cảm giác tức mỏi lan ra sau lưng và mạn sườn phải

Vị trí đau gan cũng có thể biểu hiện dưới dạng đau lan ra sau lưng hoặc vùng mạn sườn phải. Mặt sau của thùy gan phải tiếp giáp trực tiếp với khoang sau phúc mạc, tuyến thượng thận phải và cực trên của thận phải. Khi gan phì đại đáng kể hoặc có khối choán chỗ lớn ở các phân thùy sau, áp lực đè ép sẽ tạo ra cơn đau mỏi âm ỉ dọc theo mạn sườn và góc sườn cột sống phía sau lưng.

Cơn đau này rất dễ bị chẩn đoán nhầm thành đau cơ lưng do sai tư thế hoặc sỏi thận tiết niệu. Điểm khác biệt là đau gan lan ra sau lưng thường đi kèm với các dấu hiệu suy giảm chức năng gan như mệt mỏi kéo dài, nước tiểu sẫm màu như nước trà đặc, phân bạc màu hoặc da nổi mẩn ngứa. Việc xác định nguồn gốc cơn đau đòi hỏi bác sĩ chuyên khoa kết hợp xét nghiệm men gan, xét nghiệm chức năng thận và chụp cắt lớp vi tính ổ bụng nếu nghi ngờ tổn thương dạng khối.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm đi kèm cơn đau vùng gan

Cơn đau vùng gan trở nên đặc biệt đáng lo ngại khi đi kèm với các triệu chứng toàn thân phản ánh tình trạng tổn thương tế bào gan tiến triển. Biểu hiện vàng da và vàng củng mạc mắt là dấu hiệu chỉ điểm lượng sắc tố mật bilirubin trong máu tăng cao, thường gặp trong viêm gan virus, tắc nghẽn đường mật hoặc xơ gan mất bù. Đi kèm với đó là tình trạng ngứa ngáy toàn thân dữ dội do muối mật lắng đọng dưới da.

Ngoài ra, người bệnh cần chú ý nếu xuất hiện sốt cao rét run, bụng chướng to dần do tích tụ dịch cổ trướng, phù hai chi dưới hoặc dễ chảy máu chân răng và xuất huyết dưới da. Đây là những biểu hiện cho thấy tổn thương gan đã ở mức độ nghiêm trọng hoặc chuyển sang giai đoạn biến chứng cấp tính. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý trì hoãn việc đi khám khi thấy các dấu hiệu kết hợp này.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục thường thức, không thay thế cho việc thăm khám lâm sàng, chẩn đoán hay chỉ định y khoa. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc giảm đau khi chưa có kết luận của bác sĩ, bởi một số hoạt chất chuyển hóa qua gan có thể làm trầm trọng thêm tình trạng suy gan. Khi có cơn đau dữ dội hạ sườn phải kèm sốt cao, nôn mửa hoặc vàng da, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Cơn đau vùng gan hoặc cảm giác tức nặng hạ sườn phải kéo dài là tín hiệu cảnh báo tổn thương nhu mô gan mà người bệnh không nên xem nhẹ. Việc theo dõi sát các biểu hiện đi kèm và chủ động đi khám chuyên khoa tiêu hoá gan mật sẽ giúp phát hiện sớm nguyên nhân, bảo vệ chức năng gan và ngăn ngừa biến chứng xơ gan hay ung thư gan.