Những thực phẩm nên tránh khi bị cảm lạnh vào mùa đông

Thực phẩm nên tránh khi bị cảm lạnh là gì?

Cảm lạnh mùa đông thường bùng phát do thời tiết lạnh và độ ẩm thấp tạo điều kiện thuận lợi cho các loại virus đường hô hấp như Rhinovirus phát triển và lây lan, trong khi hàng rào bảo vệ niêm mạc mũi họng của con người dễ bị suy yếu trước không khí lạnh. Trong giai đoạn cơ thể đang tập trung năng lượng để đối phó với virus, các cơ quan chức năng, đặc biệt là hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch, trở nên nhạy cảm hơn với các yếu tố kích thích từ thức ăn.

Một chế độ ăn uống không phù hợp có thể làm trầm trọng thêm tình trạng mất nước, cản trở sự lưu thông của dịch tiết đường hô hấp và thúc đẩy các phản ứng viêm mô mềm tại họng và xoang mũi. Ngược lại, việc loại bỏ các tác nhân gây gánh nặng cho hệ tiêu hóa và đường thở sẽ tạo điều kiện tối ưu để cơ thể tự chữa lành, cải thiện triệu chứng mệt mỏi và rút ngắn thời gian mắc bệnh trong những ngày lạnh giá.

Đồ uống chứa cồn và nhiều caffeine làm cơ thể mất nước

Rượu, bia và các loại đồ uống chứa caffeine như cà phê đặc hay nước tăng lực là nhóm thức uống cần hạn chế hàng đầu khi mắc cảm lạnh mùa đông. Cồn và caffeine đều có tác dụng lợi tiểu nhẹ, khiến cơ thể đào thải nước nhanh hơn bình thường qua đường tiết niệu. Trong khi đó, việc duy trì đủ lượng nước là điều kiện tiên quyết để giữ ẩm niêm mạc đường hô hấp, làm loãng chất nhầy ở mũi xoang và hỗ trợ các tế bào miễn dịch hoạt động hiệu quả.

Khi cơ thể bị thiếu nước, dịch đờm tại vòm họng và phế quản sẽ đặc quánh lại, gây cản trở phản xạ tống xuất tự nhiên và khiến tình trạng nghẹt mũi, ho khan kéo dài. Hơn nữa, cồn còn làm giãn mạch máu ngoại vi, làm giảm khả năng điều nhiệt của cơ thể trong thời tiết lạnh giá, đồng thời có thể tương tác bất lợi với một số loại thuốc cảm sốt thông thường. Do đó, thay vì các đồ uống này, người bệnh nên chọn nước lọc ấm, nước canh thanh đạm hoặc trà thảo mộc ấm.

Thức ăn và đồ uống chứa nhiều đường kích thích phản ứng viêm

Bánh kẹo ngọt, nước ngọt đóng chai, nước trái cây cô đặc chứa lượng lớn đường đơn giản và tinh luyện. Khi nạp quá nhiều đường vào cơ thể, lượng đường huyết tăng vọt có thể kích hoạt các phản ứng viêm toàn thân và làm giảm tạm thời khả năng thực bào của bạch cầu đối với các tác nhân gây bệnh như virus cảm lạnh.

Bên cạnh tác động đến hệ miễn dịch, thực phẩm ngọt đậm còn dễ đọng lại ở khoang miệng và vùng hầu họng, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển thứ phát và kích thích niêm mạc họng đang nhạy cảm, khiến cảm giác ngứa họng và ho trở nên dai dẳng hơn. Trong mùa đông, thay vì sử dụng đồ ngọt công nghiệp để giải tỏa mệt mỏi, người bệnh nên bổ sung đường tự nhiên qua một lượng nhỏ trái cây tươi hoặc một thìa mật ong hòa cùng nước ấm để vừa làm dịu họng vừa cung cấp năng lượng an toàn.

Món ăn nhiều dầu mỡ và đồ chiên rán gây khó tiêu

Các món ăn chiên rán nhiều dầu mỡ như gà rán, khoai tây chiên, thịt mỡ hay đồ ăn nhanh chứa tỷ lệ chất béo bão hòa cao. Nhóm thực phẩm này đòi hỏi hệ tiêu hóa phải làm việc nhiều hơn, kéo dài thời gian làm rỗng dạ dày và dễ dẫn đến tình trạng đầy hơi, khó tiêu, buồn nôn. Khi bị cảm lạnh, năng lượng của cơ thể cần được ưu tiên cho các phản ứng phòng vệ miễn dịch thay vì phải tiêu tốn quá nhiều vào việc xử lý thức ăn khó tiêu.

Không chỉ gây gánh nặng cho dạ dày, thức ăn nhiều dầu mỡ còn có thể làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày thực quản. Dịch axit từ dạ dày khi trào ngược lên vòm họng sẽ gây bỏng rát, làm tổn thương thêm lớp niêm mạc vốn đang sưng đỏ do nhiễm virus, dẫn đến các cơn ho khan kích ứng kéo dài về đêm. Vì vậy, trong thời gian mắc bệnh, các món hấp, luộc hoặc hầm nhừ là lựa chọn phù hợp hơn cho người bệnh.

Sữa và các chế phẩm béo từ sữa làm tăng cảm giác đặc đờm

Sữa bò, phô mai và kem tươi cung cấp nhiều dưỡng chất nhưng có thể mang lại cảm giác khó chịu cho một số người đang bị cảm lạnh kèm theo nhiều đờm đặc. Mặc dù các bằng chứng khoa học cho thấy sữa không trực tiếp kích thích sản xuất thêm dịch nhầy trong đường thở, nhưng kết cấu nhũ tương của chất béo trong sữa khi hòa quyện với nước bọt có thể tạo cảm giác đờm đặc quánh hơn ở vòm họng.

Cảm giác này khiến người bệnh phản xạ tằng hắng hoặc ho nhiều hơn để làm sạch cổ họng, vô tình gây kích ứng dây thanh âm và niêm mạc hầu họng. Đối với những trường hợp đang ho nhiều đờm, nghẹt mũi nghiêm trọng trong mùa lạnh, việc tạm thời giảm bớt sữa đặc hoặc chuyển sang dùng nước ấm, súp loãng sẽ giúp đường thở thông thoáng và dễ chịu hơn trong vài ngày đầu nhiễm bệnh.

Thực phẩm quá cay nóng và đồ ăn nhiều muối gây kích ứng niêm mạc họng

Ớt cay, hạt tiêu nồng, mù tạt và các món ăn ướp nhiều muối thường xuất hiện trong mâm cơm mùa đông vì cảm giác làm ấm người tạm thời. Tuy nhiên, capsaicin và các hợp chất cay nồng lại là tác nhân gây kích ứng trực tiếp lên bề mặt biểu mô của niêm mạc họng và phế quản đang bị viêm đỏ, dễ khơi mào cho các cơn ho kịch phát dữ dội.

Bên cạnh đó, thức ăn quá mặn chứa nhiều natri có thể hút nước từ các tế bào niêm mạc, làm khô rát cổ họng và góp phần gây mất cân bằng dịch thể trong cơ thể. Niêm mạc mũi họng bị khô sẽ mất đi lớp màng nhầy bảo vệ tự nhiên, tạo điều kiện cho các triệu chứng viêm nhiễm đường hô hấp trên trở nên trầm trọng hơn. Giữ khẩu vị thanh nhạt, vừa phải là nguyên tắc dinh dưỡng tối ưu trong giai đoạn này.

Lưu ý an toàn

Các thông tin dinh dưỡng trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức thường thức và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Người bệnh không nên tự ý áp dụng các biện pháp kiêng khem quá mức gây thiếu hụt dinh dưỡng. Khi có các dấu hiệu bất thường như sốt cao kéo dài, khó thở, tức ngực, ho ra máu hoặc các triệu chứng cảm lạnh không thuyên giảm sau 10 ngày, cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Chế độ ăn uống trong thời gian mắc cảm lạnh đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hệ miễn dịch phục hồi. Tránh tiêu thụ các loại thực phẩm gây mất nước, kích ứng niêm mạc họng hoặc làm tăng gánh nặng tiêu hóa giúp cơ thể dồn năng lượng để chống lại virus. Khi xây dựng thực đơn, nên ưu tiên các món ăn lỏng, ấm, giàu vi chất và tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ nếu có các vấn đề sức khỏe nền kèm theo.