Những thói quen sinh hoạt xấu làm tăng nguy cơ đột quỵ cần sớm thay đổi

Thói quen xấu dẫn đến đột quỵ là gì?

Đột quỵ, hay tai biến mạch máu não, là tình trạng cấp tính nguy hiểm đe dọa trực tiếp đến tính mạng hoặc để lại di chứng tàn phế lâu dài. Bệnh lý này gồm hai dạng chính là nhồi máu não do tắc nghẽn lòng mạch và xuất huyết não do vỡ mạch máu. Mặc dù các yếu tố như tuổi tác và di truyền không thể thay đổi, phần lớn các yếu tố nguy cơ dẫn đến đột quỵ lại xuất phát từ chính lối sống và thói quen sinh hoạt thường ngày.

Những hành vi tưởng chừng bình thường như thức khuya triền miên, chế độ ăn nhiều dầu mỡ và muối, căng thẳng kéo dài hoặc lười vận động đều tác động âm thầm lên hệ thống tuần hoàn. Chúng làm tổn thương nội mạc mạch máu, thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa, gia tăng huyết áp và gây rối loạn chuyển hóa. Khi các tổn thương này tích tụ qua nhiều năm, nguy cơ xuất hiện cục máu đông hoặc vỡ mạch máu não sẽ tăng vọt, dẫn đến biến cố đột quỵ bất ngờ.

Chế độ ăn nhiều muối, dầu mỡ và thực phẩm siêu chế biến

Thói quen tiêu thụ quá nhiều muối là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tăng huyết áp, yếu tố nguy cơ lớn nhất gây đột quỵ não. Khi nồng độ natri trong máu tăng cao, cơ thể giữ nước nhiều hơn, làm gia tăng thể tích tuần hoàn và tạo áp lực liên tục lên thành động mạch. Tình trạng huyết áp cao kéo dài làm thành mạch bị xơ cứng, suy yếu và dễ nứt vỡ hoặc hình thành cục máu đông.

Bên cạnh đó, khẩu phần ăn chứa nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa từ đồ chiên rán, thức ăn nhanh và nội tạng động vật làm gia tăng lượng cholesterol xấu trong máu. Lượng mỡ dư thừa này dần lắng đọng vào thành mạch, tạo nên các mảng xơ vữa làm hẹp lòng mạch máu não. Khi mảng xơ vữa bị nứt rách, tiểu cầu sẽ kết tụ tạo thành huyết khối làm tắc nghẽn dòng máu nuôi dưỡng tế bào não. Do đó, việc duy trì chế độ ăn giảm muối, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và tăng cường rau xanh là thay đổi thiết thực để bảo vệ hệ mạch.

Lối sống tĩnh tại và thói quen lười vận động thể chất

Ngồi một chỗ quá nhiều trong thời gian dài kết hợp với việc ít tập luyện thể thao là thói quen phổ biến ở người làm việc văn phòng hiện nay. Khi cơ thể không được vận động đều đặn, tốc độ tuần hoàn máu chậm lại, làm tăng nguy cơ ứ trệ tuần hoàn và dễ hình thành các cục máu đông bất thường trong lòng mạch.

Thiếu hoạt động thể lực còn dẫn đến tích tụ năng lượng dư thừa, gây thừa cân, béo phì và làm suy giảm độ nhạy của insulin. Tình trạng này thúc đẩy sự phát triển của bệnh đái tháo đường típ hai cùng rối loạn lipid máu, những bệnh lý nền làm tổn thương hệ thống mạch máu toàn thân. Để cải thiện tình trạng này, các chuyên gia y tế khuyến khích mỗi người nên duy trì ít nhất ba mươi phút vận động thể chất vừa sức mỗi ngày như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội nhằm tăng cường sức co bóp cơ tim, ổn định huyết áp và cải thiện lưu thông máu lên não.

Thói quen hút thuốc lá và lạm dụng đồ uống có cồn

Hút thuốc lá, bao gồm cả việc hít phải khói thuốc thụ động, gây tổn hại trực tiếp và nghiêm trọng đến thành mạch máu. Các chất độc hại trong khói thuốc kích hoạt phản ứng viêm mạch máu, làm giảm lượng oxy trong máu và kích thích co thắt các động mạch nuôi não. Khói thuốc còn làm tăng nồng độ fibrinogen và kết tập tiểu cầu, khiến máu dễ đông đặc hơn bình thường và tạo điều kiện hình thành huyết khối gây tắc mạch não.

Tương tự, thói quen tiêu thụ rượu bia thường xuyên với lượng lớn có thể gây ra những đợt tăng huyết áp kịch phát, rối loạn nhịp tim và làm suy giảm chức năng gan trong việc chuyển hóa chất béo. Tình trạng nhịp tim không đều, đặc biệt là rung nhĩ do rượu, là nguồn gốc phổ biến tạo ra cục máu đông di chuyển từ tim lên làm tắc nghẽn mạch máu não. Hạn chế tối đa rượu bia và kiên quyết từ bỏ thuốc lá là biện pháp rõ rệt giúp giảm nguy cơ đột quỵ.

Thường xuyên thức khuya, thiếu ngủ và căng thẳng tinh thần kéo dài

Giấc ngủ đóng vai trò thiết yếu giúp cơ thể phục hồi năng lượng và điều hòa hoạt động của hệ thần kinh thực vật cũng như hệ tim mạch. Thói quen thường xuyên thức khuya, ngủ không đủ giấc hoặc rối loạn giấc ngủ kéo dài khiến hệ thần kinh giao cảm bị kích thích liên tục. Điều này làm tăng tiết các hormone gây căng thẳng như cortisol và adrenaline, dẫn đến tình trạng tim đập nhanh và tăng huyết áp vào ban đêm.

Song song đó, căng thẳng tâm lý mạn tính không được giải tỏa cũng gây co thắt mạch máu và thúc đẩy phản ứng viêm toàn thân, làm gia tăng nguy cơ tổn thương nội mạc mạch máu não. Tình trạng mệt mỏi do thiếu ngủ kéo dài còn ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng chuyển hóa đường và mỡ của cơ thể. Xây dựng thói quen đi ngủ đúng giờ, đảm bảo giấc ngủ sâu từ bảy đến tám tiếng mỗi đêm và biết cách cân bằng áp lực cuộc sống là nền tảng quan trọng giúp hệ thần kinh và mạch máu luôn khỏe mạnh.

Chủ quan bỏ qua việc khám sức khỏe và tầm soát định kỳ

Nhiều người có tâm lý chỉ đi khám bệnh khi xuất hiện các triệu chứng rõ rệt, trong khi các yếu tố nguy cơ dẫn đến đột quỵ như tăng huyết áp, đái tháo đường và mỡ máu cao thường tiến triển hoàn toàn âm thầm. Việc không đo huyết áp định kỳ khiến người bệnh không biết bản thân đang bị huyết áp cao, dẫn đến thành mạch máu não bị tổn thương liên tục mà không có biện pháp kiểm soát kịp thời.

Ngoài ra, một số người khi đã được bác sĩ chẩn đoán bệnh lý nền lại có thói quen tự ý ngưng thuốc hoặc uống thuốc ngắt quãng khi thấy cơ thể không còn khó chịu. Việc tự ý điều chỉnh kế hoạch dùng thuốc kiểm soát huyết áp hay mỡ máu có thể gây ra hiện tượng huyết áp tăng vọt đột ngột, làm tăng nguy cơ vỡ mạch máu não. Thăm khám định kỳ và tuân thủ chặt chẽ chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa là cách hiệu quả nhất để phòng ngừa đột quỵ từ sớm.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về thói quen sinh hoạt và nguy cơ đột quỵ mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa chuyên sâu. Người dân không nên tự ý tìm mua các loại thuốc phòng ngừa đột quỵ hoặc tự ý thay đổi phác đồ điều trị các bệnh tim mạch, huyết áp khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Khi bản thân hoặc người xung quanh xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ như méo miệng, yếu liệt tay chân hoặc khó nói, cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa đột quỵ gần nhất để được cấp cứu kịp thời trong thời gian vàng.

Tóm tắt

Đột quỵ não là biến cố nguy hiểm nhưng phần lớn có thể chủ động phòng ngừa thông qua việc điều chỉnh lối sống hàng ngày. Từ bỏ các thói quen xấu như ăn mặn, hút thuốc, thức khuya, đồng thời duy trì vận động và kiểm tra sức khỏe định kỳ sẽ tạo lá chắn bảo vệ vững chắc cho hệ tim mạch và não bộ.