Những quan niệm sai lầm về HIV thường gặp và sự thật

Quan niệm sai lầm về HIV là gì?

HIV viết tắt của cụm từ tiếng Anh Human Immunodeficiency Virus, là loại virus tấn công hệ thống miễn dịch của cơ thể, đặc biệt là các tế bào lympho T CD4. Khi số lượng tế bào miễn dịch này bị suy giảm nghiêm trọng, cơ thể sẽ mất đi khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh nhiễm trùng cơ hội và một số khối u.

Tuy nhiên, nhiễm HIV không đồng nghĩa với án tử như định kiến trước đây. HIV tiến triển qua nhiều giai đoạn và AIDS chỉ là giai đoạn tiến triển muộn nhất khi hệ miễn dịch đã bị tổn thương nặng nề mà không được can thiệp y tế kịp thời. Nếu được phát hiện sớm và tiếp cận điều trị kháng virus liên tục, người nhiễm có thể kiểm soát lượng virus ở mức rất thấp, bảo toàn chức năng miễn dịch và có tuổi thọ tương đương người bình thường.

Hiểu lầm về khả năng lây truyền HIV qua tiếp xúc thông thường

Một trong những quan niệm sai lầm phổ biến nhất là lo sợ HIV lây qua các sinh hoạt hằng ngày như bắt tay, ôm hôn, dùng chung bát đũa, cốc uống nước hoặc dùng chung nhà vệ sinh. Nhiều người còn lo ngại muỗi đốt hoặc côn trùng cắn có thể truyền virus từ người này sang người khác.

Về mặt sinh học, HIV là loại virus rất yếu khi ở ngoài môi trường không khí và không thể tồn tại lâu bên ngoài cơ thể sống. Virus không lây truyền qua nước bọt, mồ hôi, nước mắt, nước tiểu hay qua tiếp xúc da kề da nguyên vẹn. Muỗi cũng không thể truyền HIV vì virus không thể nhân lên trong cơ thể côn trùng và cấu tạo vòi muỗi không bơm máu của người trước vào người sau. HIV chỉ lây truyền qua ba con đường chính gồm đường máu, quan hệ tình dục không bảo vệ và truyền từ mẹ sang con. Do đó, việc cô lập hay xa lánh người nhiễm trong sinh hoạt thường nhật là hoàn toàn không có cơ sở y khoa.

Nhầm lẫn giữa việc nhiễm HIV và giai đoạn bệnh AIDS

Nhiều người vẫn đồng nhất khái niệm nhiễm HIV với bệnh AIDS, cho rằng một khi có kết quả xét nghiệm dương tính thì sức khỏe sẽ suy kiệt nhanh chóng. Quan niệm này dẫn đến tâm lý tuyệt vọng và trốn tránh việc tìm kiếm hỗ trợ y tế.

Trên thực tế, nhiễm HIV và AIDS là hai trạng thái khác nhau trong quá trình diễn tiến bệnh lý. Nhiễm HIV là tình trạng virus xâm nhập vào cơ thể, có thể kéo dài nhiều năm mà người nhiễm hoàn toàn không có triệu chứng rõ rệt bên ngoài. Trong khi đó, AIDS là hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải, xảy ra khi tải lượng virus tăng cao làm số lượng tế bào miễn dịch giảm xuống dưới ngưỡng an toàn, khiến cơ thể dễ mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội. Hiện nay, với sự can thiệp sớm của thuốc ARV, hầu hết người nhiễm HIV đều có thể ngăn chặn hoàn toàn việc chuyển sang giai đoạn AIDS và duy trì thể trạng khỏe mạnh lâu dài.

Quan niệm người nhiễm HIV không thể sinh con khỏe mạnh

Nhiều người cho rằng phụ nữ nhiễm HIV mang thai chắc chắn sẽ truyền bệnh cho thai nhi, do đó người nhiễm không nên kết hôn hay sinh con. Đây là nỗi sợ hãi bắt nguồn từ việc thiếu thông tin về các biện pháp can thiệp dự phòng hiện đại.

Y học đã chứng minh nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con hoàn toàn có thể kiểm soát và giảm thiểu xuống mức rất thấp nếu người mẹ được điều trị kháng virus đúng quy trình. Khi người phụ nữ tuân thủ điều trị ARV để đưa tải lượng virus về mức dưới ngưỡng phát hiện trước và trong suốt thai kỳ, kết hợp với các can thiệp y khoa an toàn khi sinh nở và chăm sóc trẻ sơ sinh đúng hướng dẫn chuyên môn, tỷ lệ lây truyền sang con có thể giảm xuống dưới 1-2%. Nhiều gia đình có người nhiễm HIV vẫn sinh ra những đứa trẻ hoàn toàn khỏe mạnh và âm tính với virus.

Hiệu quả thực tế của điều trị ARV và thông điệp không phát hiện bằng không lây truyền

Một hiểu lầm đáng tiếc khác là xem việc điều trị ARV chỉ mang tính chất kéo dài thời gian sống trong đau đớn mà không đem lại chất lượng cuộc sống thực chất hay không thể ngăn ngừa lây lan.

Thực tế điều trị ARV hiện nay đã giúp biến HIV từ một căn bệnh đe dọa tính mạng thành một tình trạng bệnh mạn tính có thể kiểm soát tốt, tương tự như đái tháo đường hay tăng huyết áp. Đặc biệt, khái niệm y khoa K=K (Không phát hiện = Không lây truyền), hay trong tiếng Anh là U=U (Undetectable = Untransmittable), đã được các tổ chức y tế thế giới công nhận. Khi người nhiễm HIV tuân thủ phác đồ thuốc kháng virus liên tục và đạt được tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện khi xét nghiệm máu định kỳ, họ sẽ không còn nguy cơ lây truyền HIV cho bạn tình qua đường tình dục. Điều này giúp người bệnh xây dựng mối quan hệ gia đình trọn vẹn và an tâm hòa nhập cộng đồng.

Lưu ý an toàn

Mặc dù HIV có thể kiểm soát hiệu quả bằng thuốc kháng virus, người bệnh không được tự ý ngưng thuốc, đổi thuốc hoặc dùng ngắt quãng vì nguy cơ dẫn đến đột biến kháng thuốc. Bên cạnh đó, tình trạng K=K chỉ áp dụng với nguy cơ lây truyền HIV qua đường quan hệ tình dục và không bảo vệ khỏi các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như lậu, giang mai hay viêm gan B. Việc sử dụng bao cao su, duy trì lối sống lành mạnh và tái khám xét nghiệm định kỳ theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm vẫn là nguyên tắc an toàn hàng đầu.

Tóm tắt

Loại bỏ những quan niệm sai lầm về HIV là giải pháp thiết thực nhất để xóa bỏ sự kỳ thị và hỗ trợ người bệnh tiếp cận chăm sóc y tế kịp thời. Khoa học hiện đại đã chứng minh người sống chung với HIV hoàn toàn có thể sống khỏe mạnh, làm việc và hạnh phúc khi được điều trị đúng cách và nhận được sự sẻ chia từ gia đình, cộng đồng.