Những quan niệm sai lầm về bệnh dại thường gặp và sự thật

Quan niệm sai lầm về bệnh dại là gì?

Bệnh dại do virus dại thuộc họ Rhabdoviridae gây ra, chủ yếu truyền sang người qua vết cắn, vết cào hoặc khi nước bọt của động vật bị dại tiếp xúc với niêm mạc và vết thương hở. Động vật lây nhiễm phổ biến nhất tại Việt Nam là chó và mèo. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus dại di chuyển dọc theo các dây thần kinh ngoại biên để tiến về脑 bộ và tủy sống. Thời gian ủ bệnh dại có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, phụ thuộc vào vị trí vết thương, khoảng cách từ vết thương tới hệ thần kinh trung ương và lượng virus xâm nhập. Dù nguy hiểm, bệnh dại hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả nếu vết thương được rửa sạch kịp thời và người bệnh được tiêm vắc xin hoặc huyết thanh kháng dại đúng phác đồ dự phòng sau phơi nhiễm.

Quan niệm đắp lá thuốc hoặc chữa dân gian có thể khỏi bệnh dại

Một trong những ngộ nhận nguy hiểm nhất là tin rằng các bài thuốc nam, đắp lá cây, thử máu hoặc nhờ thầy lang bắt mạch có thể chữa trị hoặc thử xem có bị nhiễm virus dại hay không. Hiện nay, y học hiện đại khẳng định chưa có bất kỳ bài thuốc Đông y hay phương pháp dân gian nào được chứng minh có khả năng tiêu diệt virus dại hay ngăn chặn bệnh dại phát tác.

Khi bị chó mèo cắn, việc tự ý bôi đắp các loại lá cây, cao dán hoặc hoá chất không rõ nguồn gốc lên vết thương không những không ngăn được virus dại mà còn làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, bội nhiễm vi khuẩn và gây hoại tử mô. Biện pháp duy nhất để phòng ngừa bệnh dại sau khi bị động vật nghi dại cắn là xử lý rửa sạch vết thương dưới nước chảy và đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm vắc xin phòng dại kịp thời.

Quan niệm tiêm vắc xin phòng dại gây suy giảm trí nhớ và ảnh hưởng thần kinh

Nhiều người lo lắng tiêm vắc xin dại sẽ làm ảnh hưởng đến trí nhớ, gây giảm sút trí tuệ hoặc phản ứng phụ nghiêm trọng cho hệ thần kinh. Tình trạng lo ngại này xuất phát từ quá khứ khi vắc xin dại thế hệ cũ sản xuất từ mô脳 động vật còn tồn tại một số tác dụng phụ trên hệ thần kinh.

Tuy nhiên, hiện nay các loại vắc xin phòng bệnh dại thế hệ mới được sản xuất trên tế bào vi sinh vật tinh chế theo công nghệ hiện đại. Những vắc xin này đạt tiêu chuẩn an toàn cao của Tổ chức Y tế Thế giới, không chứa tế bào thần kinh động vật nên không gây ảnh hưởng đến trí nhớ hay tổn thương脑. Việc tiêm vắc xin phòng dại thế hệ mới được đánh giá an toàn cho cả trẻ em, người cao tuổi và phụ nữ mang thai khi có chỉ định dự phòng sau phơi nhiễm.

Quan niệm chó mèo đã tiêm phòng dại thì không thể lây bệnh dại

Không ít người cho rằng nếu con vật đã được tiêm phòng dại thì vết cắn hoàn toàn an toàn và người bị cắn không cần quan tâm đến vết thương. Đây là quan niệm chưa hoàn toàn chính xác trong thực tế phòng bệnh. Việc tiêm phòng dại cho chó mèo làm giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh ở vật nuôi, nhưng không bảo đảm chống lây nhiễm một trăm phần trăm nếu liều vắc xin cho vật nuôi không đạt hiệu quả miễn dịch hoặc đã hết hạn bảo vệ.

Ngoài ra, nước bọt của chó mèo vẫn có thể chứa các loại vi khuẩn gây nhiễm trùng vết thương khác như tụ cầu hoặc liên cầu. Do đó, ngay cả khi bị vật nuôi đã tiêm phòng cắn hoặc cào, người bệnh vẫn cần rửa sạch vết thương bằng xà phòng và tham khảo ý kiến bác sĩ y tế để đánh giá đúng tình trạng phơi nhiễm và hướng theo dõi thích hợp.

Quan niệm chỉ khi chó hung dữ và sùi bọt bóng mới lây virus dại

Nhiều người chỉ cảnh giác với bệnh dại khi thấy chó mèo có biểu hiện hung dữ, cắn xé hoảng loạn, sợ nước hoặc sùi bọt bóng. Tuy nhiên, bệnh dại ở động vật còn tồn tại ở thể câm hay thể liệt. Ở thể này, con vật không hung dữ mà trở nên ủ rủ, nằm xó, liệt cơ hàm hoặc liệt chân và lẳng lặng chết.

Đáng lưu ý hơn, virus dại có thể xuất hiện trong nước bọt của chó mèo khoảng vài ngày trước khi con vật phát bệnh và xuất hiện triệu chứng lâm sàng rõ rệt. Vì vậy, một con vật trông hoàn toàn bình thường tại thời điểm cào hoặc cắn vẫn có khả năng truyền virus dại. Người dân không nên dựa vào vẻ ngoài bình thường của vật nuôi để chủ quan bỏ qua việc xử lý y tế.

Quan niệm chỉ cần theo dõi con vật 10 ngày mà không xử lý vết thương ngay

Một sai lầm phổ biến khác là người bị cắn tự ý trì hoãn mọi biện pháp xử trí để chờ theo dõi chó mèo trong mười ngày. Việc theo dõi tình trạng sức khỏe của con vật cắn là một phần quan trọng trong quy trình dự phòng, nhưng việc trì hoãn sơ cứu vết thương ban đầu hoặc chậm trễ tiêm vắc xin đối với các vết thương nghiêm trọng có thể dẫn đến hậu quả đáng tiếc.

Ngay sau khi bị động vật cắn, việc rửa vết thương dưới nguồn nước chảy liên tục với xà phòng trong khoảng mười lăm phút là bước sơ cứu tối quan trọng để làm giảm bớt lượng virus tại chỗ. Nếu vết thương ở các vị trí có nhiều dây thần kinh như đầu, mặt, cổ, đầu ngón tay ngón chân, hoặc vết thương sâu, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay để tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại mà không được chờ đợi.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo tổng quát, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Khi bị động vật cào, cắn hoặc liếm lên vết thương hở, người dân tuyệt đối không tự chẩn đoán nguy cơ, không tự mua thuốc hoặc đắp các loại lá cây dân gian. Cần đến ngay trung tâm y tế hoặc cơ sở tiêm chủng gần nhất để được bác sĩ trực tiếp thăm khám, đánh giá mức độ phơi nhiễm và đưa ra chỉ định dự phòng sau phơi nhiễm phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Tóm tắt

Hiểu rõ những quan niệm sai lầm về bệnh dại giúp mỗi cá nhân chủ động bảo vệ bản thân và gia đình trước nguy cơ lây nhiễm virus dại. Sơ cứu rửa vết thương đúng cách và tiêm vắc xin dự phòng sau phơi nhiễm kịp thời theo hướng dẫn của bác sĩ là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa căn bệnh nguy hiểm này.