Những nhóm người cần thận trọng và lưu ý sức khỏe khi chạy bộ

Lưu ý khi chạy bộ

Chạy bộ tác động trực tiếp lên toàn bộ hệ thống cơ, xương, khớp và cơ quan hô hấp tim mạch. Khi đôi chân tiếp đất, các khớp gối, cổ chân và cột sống phải chịu một lực nén lớn gấp nhiều lần trọng lượng cơ thể. Đồng thời, nhu cầu cung cấp oxy tăng cao buộc tim và phổi phải làm việc liên tục ở cường độ lớn.

Đối với những người sở hữu nền tảng sức khỏe tốt, đây là tác nhân kích thích tích cực giúp rèn luyện sức bền. Nhưng đối với những người có sẵn bệnh lý mạn tính hoặc tổn thương cơ quan vận động, áp lực này có thể khiến bệnh bùng phát hoặc trở nên trầm trọng hơn. Việc xác định đúng tình trạng sức khỏe cá nhân trước khi lựa chọn bộ môn chạy bộ là yếu tố quyết định để bảo vệ an toàn cho bản thân.

Người mắc bệnh lý tim mạch và tăng huyết áp mạn tính

Những người có tiền sử mắc bệnh mạch vành, suy tim, loạn nhịp tim hoặc tăng huyết áp chưa kiểm soát ổn định cần hết sức thận trọng với chạy bộ. Khi chạy, nhu cầu tiêu thụ oxy của cơ tim gia tăng nhanh chóng, khiến tim phải đập nhanh hơn và huyết áp tăng cao đột ngột. Điều này có thể dẫn đến nguy cơ thiếu máu cơ tim cục bộ, bùng phát cơn đau thắt ngực hoặc thậm chí là tai biến mạch máu não.

Bệnh nhân tim mạch không bắt buộc phải từ bỏ hoàn toàn thói quen vận động. Tuy nhiên, trước khi bắt đầu, người bệnh nhất định phải tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Việc đo điện tâm đồ hoặc làm xét nghiệm gắng sức sẽ giúp xác định ngưỡng vận động an toàn. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ sẽ khuyến cáo thay thế chạy bộ bằng các hình thức vận động nhẹ nhàng hơn như đi bộ chậm hoặc đạp xe.

Người có tổn thương hoặc thoái hóa khớp gối và khớp cổ chân

Cơ chế của động tác chạy bộ đòi hỏi sự co dãn và chịu lực liên tục từ hệ thống khớp chi dưới, đặc biệt là khớp gối và khớp cổ chân. Với những người đang bị thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, tổn thương sụn chêm hoặc thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, việc chạy bộ sẽ gia tăng áp lực ma sát giữa các đầu xương.

Hệ quả là tình trạng sưng, đau, nóng và hạn chế vận động tại các khớp sẽ tiến triển nặng hơn. Lớp sụn khớp vốn đã bị mòn sẽ ngày càng tổn thương nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến biến dạng khớp. Người gặp vấn đề về cơ xương khớp nên ưu tiên các môn thể thao ít chịu lực ép như bơi lội, tập xà đơn hoặc bài tập phục hồi chức năng dưới sự hướng dẫn của chuyên gia y tế.

Người mắc bệnh lý đường hô hấp mạn tính như hen suyễn

Các bệnh lý đường hô hấp mạn tính bao gồm hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính khiến đường dẫn khí của người bệnh luôn trong trạng thái nhạy cảm. Khi chạy bộ ngoài trời, việc hít thở nhanh và sâu liên tục làm luồng không khí lạnh, khô hoặc chứa nhiều bụi bẩn đi thẳng vào phế quản, dễ gây ra phản ứng co thắt đường thở cấp tính.

Người bệnh hen suyễn có thể xuất hiện triệu chứng khó thở, thở khò khè, ho kéo dài và tức ngực ngay trong quá trình tập luyện. Để đảm bảo an toàn, bệnh nhân hô hấp cần mang theo thuốc xịt cắt cơn theo chỉ định của bác sĩ. Việc theo dõi chỉ số chức năng hô hấp và tránh chạy bộ vào những ngày thời tiết lạnh ẩm hoặc ô nhiễm không khí là điều cần thiết.

Người bị thừa cân nặng và béo phì độ hai trở lên

Ở những người có chỉ số khối cơ thể ở mức béo phì, trọng lượng phần thân trên dồn xuống hai chân là rất lớn. Khi chạy bộ, lực tác động lên mặt khớp gối và gót chân có thể tăng gấp ba đến năm lần so với trọng lượng cơ thể thực tế. Điều này khiến dây chằng, gân gót chân và bao khớp dễ bị quá tải, dẫn đến nguy cơ viêm gân Achilles hay viêm cân bàn chân.

Bên cạnh đó, hệ tim mạch của người thừa cân nhiều cũng phải chịu áp lực làm việc lớn hơn bình thường khi vận động mạnh. Thay vì chạy bộ ngay từ đầu, người béo phì nên lựa chọn lộ trình giảm cân bằng cách kết hợp chế độ ăn dinh dưỡng hợp lý với bài tập đi bộ nhanh, tập xe đạp tại chỗ hoặc thể dục dưới nước để giảm tải cho hệ xương khớp.

Người đang trong giai đoạn hồi phục sau chấn thương hoặc phẫu thuật

Sau khi trải qua phẫu thuật tái tạo dây chằng, mổ khớp hoặc mới bình phục từ các chấn thương như bong gân, rách cơ, cấu trúc mô liên kết và hệ cơ quanh khớp vẫn chưa khôi phục được độ dẻo dai ban đầu. Việc vội vàng quay lại chạy bộ cường độ cao khi tổn thương chưa lành hoàn toàn sẽ làm gia tăng nguy cơ tái phát chấn thương.

Quá trình phục hồi đòi hỏi thời gian để các sợi collagen tái tạo và cơ bắp xung quanh đủ khỏe để gia cố cho khớp. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt lộ trình tập phục hồi chức năng từ chuyên khoa y học thể thao. Việc chuyển từ bài tập thụ động, đi bộ nhẹ nhàng sang chạy bộ cần phải có sự đánh giá và đồng ý từ bác sĩ điều trị.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo kiến thức y khoa tổng quan, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị y tế trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Mọi kế hoạch tập luyện thể thao cường độ cao cần dựa trên sự đánh giá thể trạng cụ thể của từng cá nhân. Người đọc tuyệt đối không tự ý ngưng sử dụng thuốc điều trị mạn tính hoặc chủ quan bỏ qua các dấu hiệu bất thường của cơ thể khi vận động. Nếu xuất hiện triệu chứng đau ngực, choáng váng hay đau nhói khớp trong lúc chạy, cần ngừng tập ngay và tìm sự hỗ trợ y tế.

Tóm tắt

Chạy bộ là thói quen rèn luyện sức khỏe tuyệt vời nhưng cần được thực hiện đúng cách và phù hợp với thể trạng từng người. Nhận biết các yếu tố rủi ro và chủ động lắng nghe phản ứng của cơ thể là chìa khóa để tập luyện an toàn. Khi có thắc mắc hoặc bất kỳ bệnh lý nền nào, hãy trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế để xây dựng phương pháp vận động hiệu quả nhất.