Những nguyên nhân gây sưng lưỡi gà mà bạn cần biết

Nguyên nhân gây sưng lưỡi gà là gì?

Lưỡi gà là một cấu trúc cơ và mô liên kết nhỏ, mềm mại, treo lơ lửng ở giữa bờ sau của vòm khẩu cái mềm. Cơ quan này đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ phát âm, ngăn thức ăn và chất lỏng trào ngược lên khoang mũi khi nuốt, đồng thời tiết ra một lượng chất nhầy giúp bôi trơn vùng họng.

Hiện tượng sưng lưỡi gà, trong y khoa gọi là viêm lưỡi gà, xảy ra khi mô vùng này bị ứ dịch, giãn mạch và tăng kích thước do phản ứng viêm hoặc phù nề. Người bệnh có thể cảm nhận thấy lưỡi gà chạm vào đáy lưỡi, gây cảm giác ngứa ngáy, vướng họng, muốn ho hoặc có phản xạ nôn ói liên tục. Mức độ sưng có thể thay đổi từ nhẹ thoáng qua đến phù nề nghiêm trọng gây cản trở sự lưu thông của không khí qua đường hô hấp.

Nhiễm trùng hầu họng do vi khuẩn và virus

Nhiễm trùng đường hô hấp trên là nguyên nhân phổ biến hàng đầu khiến lưỡi gà bị sưng đỏ và phù nề. Các tác nhân vi sinh vật bao gồm vi khuẩn như liên cầu khuẩn nhóm A gây viêm họng hạt, viêm amidan hốc mủ, hoặc các loại virus gây cảm lạnh thông thường, virus cúm và virus Epstein-Barr. Khi vi khuẩn hoặc virus tấn công vòm họng, hệ thống miễn dịch tạo phản ứng viêm tại chỗ, làm các mạch máu giãn nở và dịch viêm tích tụ khiến mô lưỡi gà căng mọng, dài ra. Người bệnh thường cảm thấy đau rát họng dữ dội, khó nuốt, nuốt đau lan lên tai, kèm theo sốt cao, mệt mỏi toàn thân và nổi hạch góc hàm. Trong một số trường hợp, viêm nấm miệng do Candida ở người suy giảm miễn dịch cũng có thể lan đến vùng hầu họng và gây tổn thương lưỡi gà.

Phản ứng dị ứng và hiện tượng phù mạch cấp tính

Phản ứng dị ứng cấp tính là tình huống cần đặc biệt cảnh giác khi xuất hiện sưng nề lưỡi gà đột ngột. Cơ thể có thể phản ứng quá mẫn với các dị nguyên như thức ăn lạ, hải sản, đậu phộng, nọc côn trùng cắn hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc điều trị, điển hình là thuốc ức chế men chuyển dùng trong tim mạch và huyết áp. Trong trường hợp này, hóa chất trung gian histamin được phóng thích ồ ạt dẫn đến phù mạch, khiến lưỡi gà và mô mềm vùng hầu họng sưng to nhanh chóng chỉ trong vài phút đến vài giờ. Nếu không được cấp cứu kịp thời, phù nề có thể lan xuống thanh quản gây tắc nghẽn đường thở, dẫn đến sốc phản vệ đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.

Tổn thương cơ học, bỏng nhiệt và kích thích niêm mạc

Các tác động vật lý và hóa học trực tiếp lên niêm mạc họng cũng là yếu tố thường gặp gây sưng viêm lưỡi gà. Thói quen sử dụng đồ ăn hoặc thức uống quá nóng có thể gây bỏng nhiệt niêm mạc vòm miệng. Tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc lá, rượu bia nồng độ cao, hơi hóa chất độc hại hoặc gia vị cay nồng dễ làm tổn thương lớp màng nhầy bảo vệ, dẫn đến kích ứng sung huyết. Ngoài ra, chấn thương cơ học sau các thủ thuật y tế vùng cổ họng như nội soi dạ dày thực quản, đặt ống nội khí quản khi gây mê phẫu thuật hoặc phẫu thuật cắt amidan cũng có thể khiến lưỡi gà bị bầm dập và sưng nề tạm thời trong vài ngày đầu.

Trào ngược dạ dày thực quản và khô đường thở khi ngủ

Hội chứng trào ngược dạ dày thực quản đưa axit dịch vị và men tiêu hóa từ dạ dày trào ngược lên vòm họng, liên tục bào mòn niêm mạc nhạy cảm của lưỡi gà và thành sau họng. Tình trạng viêm mạn tính này khiến lưỡi gà đỏ ửng, dày lên và luôn có cảm giác vướng víu như có dị vật ở cổ họng, thường kèm theo ợ chua, ợ nóng và ho khan kéo dài về đêm. Bên cạnh đó, thói quen ngủ ngáy to, hội chứng ngưng thở khi ngủ hoặc việc thở bằng miệng do nghẹt mũi kéo dài làm mất độ ẩm tự nhiên, khiến bề mặt lưỡi gà cọ xát liên tục với mô xung quanh, gây nên hiện tượng sưng tấy và đau rát rõ rệt mỗi khi thức dậy vào buổi sáng.

Biểu hiện cảnh báo nguy hiểm cần thăm khám y tế ngay

Mặc dù sưng lưỡi gà có thể do các nguyên nhân lành tính, người bệnh tuyệt đối không được chủ quan trước các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Cần đến ngay phòng cấp cứu hoặc cơ sở y tế gần nhất nếu tình trạng sưng tiến triển nhanh chóng kèm theo cảm giác khó thở, thở rít, thở khò khè, nghẹn họng không nuốt được nước bọt, thay đổi giọng nói hoặc tím tái môi đầu chi. Với các trường hợp sưng nhẹ nhưng kéo dài trên ba ngày, sốt cao không hạ, đau họng tăng dần hoặc có mủ trắng quanh amidan, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng là cần thiết để chẩn đoán chính xác nguyên nhân và có phác đồ can thiệp an toàn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc giảm viêm hay chọc hút vùng lưỡi gà tại nhà vì có thể gây nhiễm trùng lan rộng và bít tắc đường thở nguy hiểm. Khi có dấu hiệu khó thở hoặc khó nuốt, cần gọi cấp cứu hoặc đến bệnh viện ngay.

Tóm tắt

Sưng lưỡi gà là triệu chứng cảnh báo nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau từ kích ứng nhẹ đến phản ứng dị ứng nguy hiểm. Việc theo dõi sát các biểu hiện đi kèm giúp người bệnh chủ động đi khám chuyên khoa tai mũi họng kịp thời. Tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa bảo vệ đường hô hấp trên an toàn.