Những người không nên hiến máu và các trường hợp cần tạm hoãn

Những người không nên hiến máu là gì?

Tiêu chuẩn hiến máu được xây dựng dựa trên các hướng dẫn y khoa nghiêm ngặt của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới. Việc sàng lọc trước khi tiếp nhận máu không chỉ nhằm ngăn chặn các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm mà còn phòng ngừa các biến chứng có thể xảy ra cho người hiến như tụt huyết áp, chóng mặt, ngất xỉu hoặc thiếu máu sau khi lấy máu.

Đối tượng không phù hợp để hiến máu được phân chia thành hai nhóm chính. Nhóm chống chỉ định vĩnh viễn là những người mang bệnh lý mạn tính nặng hoặc bệnh truyền nhiễm qua đường máu không thể chữa khỏi. Nhóm trì hoãn tạm thời bao gồm những người đang trong giai đoạn phục hồi sau bệnh cấp tính, vừa trải qua thủ thuật can thiệp, phụ nữ trong thời kỳ thai sản hoặc đang sử dụng một số loại thuốc đặc trị. Việc tuân thủ phân nhóm này là nền tảng để giữ vững an toàn cho toàn bộ hệ thống truyền máu.

Trường hợp chống chỉ định hiến máu vĩnh viễn

Các trường hợp chống chỉ định tuyệt đối vĩnh viễn được áp dụng cho những người mang mầm bệnh có nguy cơ lây truyền cao qua đường máu hoặc bản thân việc mất máu sẽ đe dọa trực tiếp đến tính mạng của họ.

Về bệnh truyền nhiễm, người nhiễm virus suy giảm miễn dịch ở người HIV, virus viêm gan B, virus viêm gan C và xoắn khuẩn giang mai sẽ không được tham gia hiến máu dưới mọi hình thức, bất kể nồng độ virus hay tình trạng tải lượng hiện tại. Điều này nhằm triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm cho người nhận máu, đặc biệt là trong giai đoạn cửa sổ khi xét nghiệm sàng lọc có thể chưa phát hiện được mầm bệnh.

Về bệnh lý nội khoa mạn tính, người mắc các bệnh về máu như ung thư máu, tan máu bẩm sinh thalassemia, rối loạn đông máu hemophilia hoặc suy tủy xương đều không được hiến máu. Ngoài ra, những người có tiền sử bệnh tim mạch nặng như suy tim, nhồi máu cơ tim, bệnh van tim; bệnh suy thận mạn; suy gan mạn tính; đái tháo đường phụ thuộc insulin hoặc các bệnh tự miễn hệ thống như lupus ban đỏ hệ thống cũng bị loại trừ vĩnh viễn để bảo toàn chức năng tạng và sự ổn định sinh lý của cơ thể.

Trường hợp cần tạm hoãn do thể trạng và bệnh cấp tính

Bên cạnh chống chỉ định tuyệt đối, rất nhiều trường hợp cần tạm hoãn hiến máu trong một khoảng thời gian nhất định để cơ thể hồi phục hoàn toàn trạng thái cân bằng.

Trước hết là các tiêu chuẩn về thể trạng cơ bản tại thời điểm khám sàng lọc. Người có cân nặng dưới mức quy định chuẩn (dưới 45 kg đối với nam và dưới 42 kg đối với nữ), nồng độ huyết sắc tố dưới 120 g/l hoặc có biểu hiện thiếu máu trên lâm sàng sẽ không được lấy máu. Tương tự, nếu đo thấy huyết áp quá cao hoặc tụt quá thấp, nhịp tim quá nhanh hoặc quá chậm không đều, bác sĩ sẽ yêu cầu nghỉ ngơi và hẹn lại vào dịp khác.

Người đang mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính như cảm cúm, sốt xuất huyết, viêm họng hạt, viêm phổi hoặc viêm đường tiết niệu cần chờ cho đến khi dứt điểm hoàn toàn triệu chứng lâm sàng và ngừng điều trị ít nhất 7 đến 14 ngày. Đối với phụ nữ, giai đoạn mang thai và nuôi con bằng sữa mẹ đòi hỏi lượng sắt và dưỡng chất lớn cho sự phát triển của thai nhi và trẻ nhỏ, do đó cần trì hoãn hiến máu và chỉ nên tham gia lại sau khi cai sữa ít nhất 12 tháng.

Tạm hoãn hiến máu sau thủ thuật y tế và can thiệp qua da

Các can thiệp ngoại khoa hoặc tác động xuyên qua bề mặt da tiềm ẩn nguy cơ phơi nhiễm vi sinh vật gây bệnh, do đó đòi hỏi thời gian theo dõi cần thiết để vượt qua giai đoạn cửa sổ miễn dịch.

Những người vừa trải qua phẫu thuật ngoại khoa cần hoãn hiến máu từ 1 đến 12 tháng tùy thuộc vào mức độ đại phẫu hay tiểu phẫu cũng như tốc độ hồi phục của vết thương. Các can thiệp nội soi chẩn đoán có can thiệp như nội soi dạ dày, đại tràng sinh thiết hoặc thủ thuật nhổ răng, tiểu phẫu vùng hàm mặt cũng cần thời gian trì hoãn từ 1 đến 6 tháng nhằm phòng ngừa nhiễm khuẩn huyết thoáng qua hoặc tổn thương mô chưa lành.

Đặc biệt, các hoạt động thẩm mỹ can thiệp xâm lấn như xăm hình, xỏ khuyên tai, xỏ khuyên cơ thể hoặc châm cứu nếu thực hiện tại những cơ sở không đảm bảo vô trùng tuyệt đối sẽ có nguy cơ lây truyền virus viêm gan và HIV. Quy định y tế hiện hành yêu cầu người thực hiện các thủ thuật này phải tạm hoãn hiến máu tối thiểu 6 tháng kể từ thời điểm can thiệp để kết quả xét nghiệm huyết thanh học đạt độ chính xác cao nhất.

Quy định thời gian trì hoãn sau khi tiêm vắc xin và dùng thuốc

Việc sử dụng dược phẩm hoặc tiêm chủng gần thời điểm hiến máu có thể ảnh hưởng đến chất lượng máu thu nhận hoặc tác động tiêu cực đến sức khỏe người nhận.

Đối với tiêm chủng phòng bệnh, thời gian trì hoãn phụ thuộc vào bản chất của từng loại chế phẩm sinh học. Các vắc xin bất hoạt hoặc giải độc tố như vắc xin cúm mùa, uốn ván thường chỉ cần hoãn 24 đến 48 giờ nếu người tiêm hoàn toàn khỏe mạnh. Ngược lại, các loại vắc xin sống giảm động lực như vắc xin phòng sởi, quai bị, rubella, thủy đậu hoặc sốt vàng da yêu cầu hoãn tối thiểu từ 2 đến 4 tuần để đảm bảo kháng nguyên không lưu hành ở mức có thể gây hại cho người nhận có hệ miễn dịch yếu.

Về phương diện dùng thuốc, người đang uống thuốc kháng sinh cần ngừng thuốc ít nhất 7 ngày và khỏi hẳn nhiễm trùng mới được hiến máu. Những người sử dụng thuốc ức chế kết tập tiểu cầu như aspirin cần tạm dừng tối thiểu 3 ngày nếu hiến thành phần tiểu cầu gạn tách. Đáng chú ý, người đang điều trị mụn trứng cá nặng bằng isotretinoin phải ngừng thuốc ít nhất 1 tháng vì hoạt chất này có nguy cơ gây dị tật thai nhi nếu truyền chế phẩm máu cho phụ nữ mang thai.

Lưu ý an toàn

Khám sàng lọc và điền phiếu thông tin sức khỏe trước khi hiến máu là bước bắt buộc đòi hỏi sự trung thực tuyệt đối từ người tham gia. Không bao giờ sử dụng việc hiến máu như một cách để kiểm tra xem bản thân có bị nhiễm HIV hay virus viêm gan hay không, vì xét nghiệm có thể cho kết quả âm tính giả trong giai đoạn cửa sổ. Nếu cảm thấy mệt mỏi, sốt hoặc nhận thấy bản thân có hành vi nguy cơ lây nhiễm, bạn cần thông báo ngay cho bác sĩ để được tư vấn hoãn hiến máu nhằm bảo vệ an toàn cho người bệnh nhận máu.

Tóm tắt

Hiến máu là hành động cao đẹp nhưng phải luôn đặt yếu tố an toàn lên hàng đầu. Việc từ chối hoặc tạm hoãn hiến máu không mang tính kỳ thị mà là giải pháp khoa học thiết yếu để bảo vệ sức khỏe của cả người trao lẫn người nhận. Khi hiểu rõ các tiêu chuẩn y tế, mỗi cá nhân sẽ biết cách chăm sóc thể trạng tốt hơn và chọn lựa thời điểm thích hợp nhất để chia sẻ giọt máu an toàn.