Những lưu ý quan trọng khi dùng thuốc trị cảm cúm
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cảm cúm là bệnh lý đường hô hấp phổ biến do virus gây ra, thường xuất hiện khi thời tiết chuyển mùa với các triệu chứng như sốt, ho, nghẹt mũi và đau nhức cơ thể. Để giảm bớt cảm giác mệt mỏi, nhiều người thường tự ý mua thuốc trị cảm cúm tại các hiệu thuốc mà không tìm hiểu kỹ thành phần hoạt chất.
Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cảm cúm không đúng hướng dẫn có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe, từ tình trạng ngộ độc gan do quá liều paracetamol cho đến các cơn tăng huyết áp kịch phát do thuốc co mạch. Hiểu rõ công dụng, giới hạn và những cảnh báo y khoa cần thiết sẽ giúp người bệnh kiểm soát triệu chứng an toàn và phòng tránh các tương tác thuốc nguy hiểm.
Thuốc trị cảm cúm là gì?
Thuốc trị cảm cúm là nhóm các chế phẩm y tế nhằm mục đích làm dịu các biểu hiện khó chịu của đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên chứ không có khả năng tiêu diệt tận gốc virus gây bệnh. Đa phần các loại thuốc cảm cúm bày bán trên thị trường là thuốc không kê đơn dạng viên nén, viên nang hoặc bột sủi hòa tan, được phối hợp nhiều hoạt chất cùng lúc. Một công thức điển hình thường bao gồm thành phần hạ sốt giảm đau như paracetamol, chất giảm ho như dextromethorphan, chất chống dị ứng kháng histamin và chất co mạch giảm phù nề niêm mạc mũi. Do chứa nhiều hoạt chất tác động lên các cơ quan khác nhau, việc sử dụng các loại thuốc này đòi hỏi người bệnh phải nắm vững nguyên tắc cơ bản để không dùng trùng lặp thuốc, tránh quá liều và kiểm soát tốt các phản ứng bất lợi tiềm ẩn đối với tim mạch, gan và thận.
Tránh trùng lặp hoạt chất hạ sốt và giảm đau
Nhiều sản phẩm điều trị cảm cúm không kê đơn trên thị trường hiện nay là dạng phối hợp đa thành phần, trong đó paracetamol thường đóng vai trò chính để hạ sốt và giảm đau mình mẩy. Nguy cơ ngộ độc rất dễ xảy ra khi người bệnh vừa uống viên sủi hạ sốt vừa dùng thêm viên cảm cúm dạng vỉ mà không biết cả hai đều chứa cùng một hoạt chất. Việc dùng paracetamol vượt quá ngưỡng an toàn trong ngày có thể dẫn đến hoại tử tế bào gan cấp tính. Bên cạnh đó, các thuốc giảm đau kháng viêm không steroid như ibuprofen cũng không nên tự ý dùng chung hoặc dùng bừa bãi vì có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày và ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng lọc của cầu thận. Trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, người bệnh cần kiểm tra kỹ bảng thành phần và hàm lượng trên bao bì.
Cảnh giác với tác dụng phụ của thuốc kháng histamin và co mạch mũi
Để giải quyết tình trạng nghẹt mũi, sổ mũi và chảy nước mắt, các công thức thuốc cảm cúm thường bổ sung hoạt chất kháng histamin như chlorpheniramine kết hợp với thuốc co mạch như phenylephrine hoặc pseudoephedrine. Nhóm kháng histamin thế hệ một tác động lên hệ thần kinh trung ương gây buồn ngủ, khô miệng, mờ mắt và giảm phản xạ, do đó người đang lái xe hoặc làm việc trên cao tuyệt đối không nên dùng. Đối với thuốc co mạch đường uống, dù giảm sung huyết mũi hiệu quả nhưng chúng có thể làm tăng nhịp tim và co thắt mạch máu toàn thân. Người có bệnh lý tim mạch, xơ vữa động mạch, bệnh mạch vành hoặc tăng nhãn áp góc đóng cần tránh xa các hoạt chất này để phòng ngừa biến chứng tim mạch nguy hiểm.
Không tự ý dùng kháng sinh và thuốc kháng virus
Cảm cúm là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do các chủng virus như virus cúm mùa hoặc rhinovirus gây ra, trong khi thuốc kháng sinh chỉ có tác dụng ức chế hoặc tiêu diệt vi khuẩn. Tự ý mua kháng sinh khi bị cảm cúm không giúp rút ngắn thời gian nhiễm bệnh mà còn tiêu diệt hệ vi sinh vật có lợi trong đường ruột, gây tiêu chảy và làm suy yếu hệ miễn dịch tự nhiên. Nghiêm trọng hơn, hành vi lạm dụng kháng sinh tràn lan đang là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới hiện tượng kháng kháng sinh trong cộng đồng. Với các thuốc kháng virus đặc hiệu như oseltamivir, người bệnh chỉ được phép sử dụng khi có chỉ định nghiêm ngặt từ bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm hoặc hô hấp trong các trường hợp cúm nặng hoặc nhóm đối tượng nguy cơ cao.
Thận trọng đặc biệt trên các nhóm đối tượng nhạy cảm
Trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú và người cao tuổi có các bệnh lý mạn tính như suy gan, suy thận, hen phế quản hoặc đái tháo đường là những đối tượng rất nhạy cảm với độc tính của dược phẩm. Một số hoạt chất giảm ho như dextromethorphan hay thuốc co mạch có thể gây kích thích thần kinh hoặc ức chế hô hấp nghiêm trọng ở trẻ nhỏ nếu dùng sai liều lượng theo cân nặng. Phụ nữ mang thai trong ba tháng đầu cần đặc biệt cẩn trọng vì nhiều hoạt chất có khả năng đi qua hàng rào nhau thai gây ảnh hưởng xấu tới thai nhi. Đối với người cao tuổi, sự suy giảm chức năng chuyển hóa ở gan và bài tiết ở thận khiến thuốc tích tụ lâu hơn trong cơ thể, do đó việc tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thuốc là yêu cầu bắt buộc.
Lưu ý an toàn
Thông tin về thuốc chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thể thay thế cho chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa hoặc tư vấn của dược sĩ lâm sàng. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý tăng liều, không kéo dài thời gian dùng thuốc quá năm ngày nếu không có theo dõi y tế và không uống rượu bia trong thời gian dùng thuốc vì sẽ làm tăng nguy cơ hoại tử tế bào gan cấp tính.
Tóm tắt
Sử dụng thuốc cảm cúm đúng cách giúp kiểm soát triệu chứng khó chịu mà không gây hại cho sức khỏe. Người bệnh cần giữ thói quen đọc kỹ nhãn thuốc, không tự ý tăng liều hoặc kết hợp nhiều chế phẩm cùng lúc. Nghỉ ngơi hợp lý và tham khảo ý kiến chuyên môn của bác sĩ hoặc dược sĩ luôn là giải pháp an toàn hàng đầu khi cơ thể nhiễm bệnh.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bị cảm cúm có nên tự mua thuốc kháng sinh uống không?
Cảm cúm thông thường do virus gây ra nên thuốc kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt mầm bệnh. Việc tự ý uống thuốc kháng sinh chỉ làm tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa và thúc đẩy vi khuẩn kháng thuốc trong cộng đồng.
Có thể uống chung paracetamol với thuốc cảm sủi bọt không?
Không nên tự phối hợp hai thuốc này tại nhà khi chưa có hướng dẫn y tế. Việc dùng đồng thời rất dễ dẫn đến quá liều vô ý do nhiều loại thuốc cảm tổng hợp đã chứa sẵn paracetamol trong thành phần hoạt chất.
Người mắc bệnh tăng huyết áp cần tránh thành phần nào trong thuốc cảm?
Người có tiền sử tăng huyết áp cần thận trọng với hoạt chất co mạch như phenylephrine hay pseudoephedrine. Các chất này có thể làm co mạch máu ngoại vi và khiến huyết áp tăng vọt ngoài tầm kiểm soát.
Vì sao uống thuốc cảm cúm lại hay bị buồn ngủ và mệt mỏi?
Thuốc kháng histamin thế hệ một như chlorpheniramine thường gây buồn ngủ, giảm tập trung và khô miệng. Người cần lái xe, vận hành máy móc hoặc làm việc đòi hỏi độ tập trung cao nên hỏi dược sĩ để đổi sang hoạt chất phù hợp.
Khi nào người bị cảm cúm cần đến bệnh viện thăm khám ngay?
Người bệnh cần đi khám ngay nếu sốt cao liên tục không hạ, khó thở, tức ngực, ho ra đờm đặc lẫn máu, nôn nhiều hoặc các triệu chứng kéo dài quá bảy ngày mà không có dấu hiệu thuyên giảm.
