Những điều cần biết về cườm nước bẩm sinh ở trẻ nhỏ

Cườm nước bẩm sinh là gì?

Cườm nước bẩm sinh là một dạng bệnh lý nhãn áp xảy ra do sự khiếm khuyết trong quá trình hình thành cấu trúc góc tiền phòng của mắt trong giai đoạn phôi thai. Bình thường, dịch lỏng trong mắt liên tục được tiết ra để nuôi dưỡng các mô và sau đó thoát ra ngoài qua mạng lưới bè vào hệ tuần hoàn. Ở trẻ mắc bệnh, đường thoát dịch này bị cản trở hoặc kém phát triển, dẫn đến hiện tượng ứ dịch làm áp lực nội nhãn tăng cao bất thường.

Khác với người trưởng thành có củng mạc xơ cứng, mô mắt của trẻ nhỏ còn rất mềm và có độ đàn hồi cao. Do đó, khi nhãn áp tăng vọt, toàn bộ nhãn cầu của trẻ có thể bị giãn nở to dần ra, kèm theo hiện tượng giác mạc phù mờ mất đi độ trong suốt tự nhiên. Đây là bệnh lý cần được đánh giá khẩn trương bởi bác sĩ chuyên khoa nhãn nhi để bảo vệ cấu trúc thị giác non nớt của trẻ.

Nguyên nhân và cơ chế gây tăng nhãn áp ở trẻ nhỏ

Nguyên nhân cốt lõi gây cườm nước bẩm sinh bắt nguồn từ sự bất thường trong quá trình biệt hóa của góc tiền phòng và vùng bè dẫn lưu thủy dịch trước khi trẻ chào đời. Đa số các trường hợp xảy ra một cách ngẫu nhiên do sự phát triển phôi thai bị gián đoạn, nhưng cũng có một tỷ lệ nhất định liên quan đến yếu tố di truyền gen lặn trên nhiễm sắc thể thường từ gia đình. Khi dòng chảy của thủy dịch gặp cản trở, thể tích chất lỏng tích tụ sẽ tạo ra sức ép cơ học trực tiếp lên toàn bộ các thành phần giải phẫu bên trong mắt.

Đặc biệt, điểm tiếp nhận chịu tác động nặng nề nhất chính là đĩa thị và các sợi trục của dây thần kinh thị giác nằm ở đáy mắt. Dây thần kinh thị giác có nhiệm vụ truyền tải toàn bộ tín hiệu hình ảnh từ võng mạc lên não bộ. Khi áp lực đè nén liên tục mà không được giải tỏa, các sợi thần kinh thị giác dần bị teo thoái biến, làm thu hẹp trường nhìn của trẻ và cuối cùng dẫn tới mất thị lực không thể hồi phục.

Dấu hiệu cảnh báo giúp cha mẹ sớm nhận diện bệnh lý

Các biểu hiện của cườm nước bẩm sinh có thể bộc lộ ngay sau khi sinh hoặc tiến triển rõ nét trong năm đầu đời. Một trong những dấu hiệu kinh điển mà phụ huynh cần hết sức lưu ý là bộ ba triệu chứng: sợ ánh sáng, chảy nước mắt sống liên tục và co quắp mí mắt. Trẻ thường có xu hướng dụi mắt, quay mặt trốn tránh nơi có ánh sáng mạnh, quấy khóc nhiều và mí mắt hay nhắm chặt.

Bên cạnh đó, phụ huynh có thể quan sát thấy kích thước giác mạc của trẻ lớn hơn đáng kể so với bình thường, lòng đen của mắt có vẻ to bè ra, không còn độ trong bóng mà trở nên mờ đục hoặc có màu hơi xám xanh như mây mù. Một số bé có hiện tượng rung giật nhãn cầu hoặc giảm phản xạ nhìn theo đồ vật nhiều màu sắc. Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu khác lạ nào kể trên, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện chuyên khoa mắt có đơn vị nhãn nhi để kiểm tra đáy mắt và đo áp lực nhãn cầu chính xác.

Nguyên tắc can thiệp y khoa và kiểm soát bệnh lý

Điều trị cườm nước bẩm sinh là một quá trình chuyên sâu đòi hỏi sự can thiệp kịp thời của bác sĩ chuyên khoa mắt. Khác với người lớn thường khởi đầu bằng thuốc nhỏ hạ nhãn áp, phẫu thuật được xem là biện pháp can thiệp đầu tay và cốt lõi nhất đối với thể bệnh bẩm sinh ở trẻ nhỏ. Mục tiêu chính của phẫu thuật là tạo lập hoặc tái thông đường dẫn lưu mới cho thủy dịch thoát ra ngoài, từ đó nhanh chóng đưa nhãn áp về mức an toàn sinh lý.

Các kỹ thuật can thiệp ngoại khoa phổ biến bao gồm mở góc tiền phòng, mở bè hoặc đặt van dẫn lưu nội nhãn tùy thuộc vào mức độ tổn thương thực thể. Thuốc nhỏ mắt hạ áp có thể được bác sĩ sử dụng phối hợp tạm thời trước hoặc sau can thiệp nhằm hỗ trợ giảm tải áp lực nhãn cầu. Sau khi phẫu thuật thành công, việc kiểm soát nhãn áp cần được duy trì định kỳ suốt thời thơ ấu để kịp thời phát hiện nguy cơ tái tăng áp lực, phòng tránh tình trạng nhược thị và tật khúc xạ thứ phát.

Chăm sóc và đồng hành cùng trẻ trong quá trình hồi phục

Quá trình hồi phục thị giác của trẻ mắc cườm nước bẩm sinh đòi hỏi sự phối hợp kiên trì giữa gia đình và đội ngũ y tế. Sau can thiệp, phụ huynh cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch nhỏ mắt vệ sinh và bảo vệ mắt theo chỉ định của bác sĩ nhãn khoa, giữ vệ sinh vùng mặt sạch sẽ, tránh để nước bẩn hoặc bụi bẩn dính vào mắt trẻ. Cần che chắn cẩn thận hoặc cho trẻ đeo dụng cụ bảo hộ để hạn chế việc trẻ vô thức đưa tay dụi mắt gây tổn hại vết mổ.

Ngoài ra, tái khám định kỳ đúng hẹn là yếu tố sống còn để bác sĩ theo dõi độ trong của giác mạc, độ lõm của đĩa thị và đo nhãn áp. Trẻ bị cườm nước bẩm sinh sau can thiệp vẫn có nguy cơ cao bị cận thị nặng, loạn thị hoặc nhược thị do nhãn cầu từng bị giãn nở. Do vậy, trẻ cần được đo khúc xạ, tập phục hồi chức năng thị giác hoặc đeo kính chỉnh tật khúc xạ sớm để hoàn thiện thị lực tối đa trong những năm tháng đầu đời.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid hoặc thuốc hạ nhãn áp của người lớn để sử dụng cho trẻ nhỏ khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nhãn nhi. Việc tự dùng thuốc sai cách có thể làm trầm trọng thêm tình trạng tăng nhãn áp, gây loét giác mạc và đẩy nhanh nguy cơ teo dây thần kinh thị giác. Toàn bộ thông tin mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe tổng quan, không thay thế cho việc thăm khám lâm sàng. Khi mắt trẻ có biểu hiện bất thường, gia đình cần đưa bé đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt ngay lập tức.

Tóm tắt

Cườm nước bẩm sinh là bệnh lý nhãn khoa phức tạp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được chẩn đoán và can thiệp ngoại khoa trong giai đoạn vàng. Sự quan sát tinh tế của cha mẹ cùng việc tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị, chăm sóc và phục hồi thị lực định kỳ sẽ mang lại cơ hội bảo tồn ánh sáng quý giá cho tương lai của trẻ.