Những điều cần biết về bệnh lý viêm đa dây thần kinh do đái tháo đường

Viêm đa dây thần kinh do đái tháo đường là gì?

Viêm đa dây thần kinh do đái tháo đường là tổn thương lan tỏa đối xứng của hệ thần kinh ngoại biên, phát sinh như một hậu quả trực tiếp của tình trạng rối loạn chuyển hóa glucose mạn tính. Dạng phổ biến nhất trên lâm sàng là bệnh lý viêm đa dây thần kinh cảm giác – vận động đối xứng ở ngọn chi, hay còn được gọi là tổn thương theo kiểu mang găng và mang bít tất.

Trong bệnh lý này, các sợi thần kinh cảm giác nhỏ tiếp nhận cảm nhận đau và nhiệt độ thường bị tổn thương đầu tiên, sau đó tổn thương tiếp tục tiến triển đến các sợi thần kinh lớn chịu trách nhiệm dẫn truyền cảm giác rung, vị trí khớp và phản xạ gân xương. Nếu không được phát hiện và can thiệp từ giai đoạn sớm, sự suy giảm cảm giác bảo vệ kết hợp với biến dạng bàn chân sẽ làm tăng nguy cơ hình thành các vết loét tỳ đè khó lành, tạo điều kiện cho nhiễm trùng mô mềm và viêm xương tủy xương phát triển.

Cơ chế tác động của đường huyết cao lên các sợi thần kinh ngoại biên

Bệnh tiến triển qua thời gian dài do lượng đường trong máu duy trì ở mức cao liên tục, gây tổn thương đồng thời hệ mạch máu nuôi và cấu trúc sợi thần kinh ngoại biên. Khi nồng độ glucose huyết tương tăng vọt, các con đường chuyển hóa nội bào bị rối loạn, làm tích tụ các sản phẩm chuyển hóa có hại và gia tăng stress oxy hóa. Hiện tượng này làm tổn thương lớp màng bảo vệ myelin và làm thoái hóa sợi trục thần kinh.

Bên cạnh đó, các mạch máu siêu nhỏ chịu trách nhiệm nuôi dưỡng dây thần kinh cũng bị dày thành mạch và thu hẹp lòng mạch, làm giảm lưu lượng máu và oxy cục bộ. Khi các sợi thần kinh cảm giác, vận động và tự chủ bị thiếu hụt dinh dưỡng kéo dài, chúng dần mất đi khả năng dẫn truyền tín hiệu bình thường, dẫn đến rối loạn cảm giác và suy giảm phản xạ tại các chi.

Những biểu hiện lâm sàng thường gặp ở bàn chân và cẳng chân

Biểu hiện lâm sàng của bệnh thường xuất hiện âm thầm và tiến triển tăng dần từ ngoại vi vào trung tâm. Dấu hiệu điển hình nhất là cảm giác tê bì, châm chích như kiến bò hoặc rát bỏng ở các đầu ngón chân và bàn chân, có tính chất đối xứng hai bên. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể cảm thấy đau buốt nhức nhối, cơn đau thường gia tăng nhiều hơn về ban đêm làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ.

Đặc biệt nguy hiểm là tình trạng giảm hoặc mất dần cảm giác nhận biết đau, nóng và lạnh. Người bệnh có thể dẫm phải dị vật nhọn, gai hoặc bị bỏng do nước nóng mà hoàn toàn không nhận ra. Tình trạng này kéo dài dễ dẫn đến vết thương hở, loét sâu không đau, sưng tấy và nguy cơ hoại tử chi nếu không được kiểm soát kịp thời. Ngoài ra, một số trường hợp có thể gặp biểu hiện yếu cơ bàn chân, khiến dáng đi thiếu vững vàng.

Phương pháp thăm khám và kiểm tra chức năng thần kinh

Để phát hiện và đánh giá mức độ tổn thương thần kinh, bác sĩ chuyên khoa thường phối hợp giữa thăm khám lâm sàng tỉ mỉ và các xét nghiệm chuyên sâu. Trong quá trình khám lâm sàng, bác sĩ sử dụng sợi cước đơn monofilament 10g để kiểm tra cảm giác xúc giác nông ở các điểm cố định dưới lòng bàn chân, kết hợp dùng âm thoa chuyên dụng để đánh giá cảm nhận rung âm sâu và búa phản xạ để kiểm tra phản xạ gân gót.

Nếu các dấu hiệu lâm sàng chưa rõ ràng hoặc cần phân biệt với bệnh lý chèn ép rễ thần kinh, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện đo điện cơ và đo tốc độ dẫn truyền thần kinh ngoại biên. Kỹ thuật này giúp xác định chính xác vị trí, mức độ suy giảm dẫn truyền của các sợi vận động và cảm giác, từ đó xây dựng kế hoạch quản lý phù hợp cho từng cá nhân.

Nguyên tắc kiểm soát bệnh và giảm nhẹ triệu chứng đau nhức

Mục tiêu cốt lõi trong kiểm soát biến chứng này là ổn định đường huyết để làm chậm tối đa quá trình thoái hóa sợi thần kinh. Người bệnh cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa nội tiết để duy trì chỉ số đường huyết lúc đói và chỉ số HbA1c trong ngưỡng an toàn mục tiêu thông qua phác đồ dùng thuốc, chế độ dinh dưỡng cân đối và vận động thể lực phù hợp.

Bên cạnh việc kiểm soát đường huyết, kiểm soát huyết áp và mỡ máu cũng đóng vai trò bảo vệ thành mạch máu nuôi thần kinh. Đối với các cơn đau buốt khó chịu, bác sĩ có thể kê đơn một số nhóm thuốc điều trị đau thần kinh chuyên biệt như thuốc chống co giật hoặc thuốc chống trầm cảm giảm đau thần kinh. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc giảm đau thông thường vì chúng ít có hiệu quả trên đau thần kinh và tiềm ẩn tác dụng phụ cho thận và dạ dày.

Biện pháp chăm sóc và bảo vệ bàn chân mỗi ngày

Chăm sóc bàn chân hàng ngày là biện pháp then chốt để phòng tránh nguy cơ loét và cắt cụt chi ở người mắc bệnh lý này. Người bệnh cần tạo thói quen quan sát kỹ toàn bộ bàn chân mỗi ngày, bao gồm cả các kẽ ngón và lòng bàn chân, có thể dùng một chiếc gương nhỏ để quan sát những vị trí khó nhìn. Khi phát hiện các vết xước nhỏ, vết chai sần, nứt nẻ hoặc mụn nước, cần thông báo ngay cho nhân viên y tế để được xử lý đúng kỹ thuật.

Người bệnh nên rửa chân bằng nước ấm vừa phải, lau khô nhẹ nhàng bằng khăn mềm sạch, đặc biệt là vùng giữa các ngón chân. Khi sinh hoạt hàng ngày, không bao giờ đi chân trần, kể cả ở trong nhà. Cần chọn giày dép mềm mại, vừa vặn, không gây cọ xát và luôn kiểm tra bên trong lòng giày xem có dị vật hay sỏi cát trước khi xỏ chân vào.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức giáo dục sức khỏe tổng quát và không thay thế cho việc chẩn đoán, điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý mua thuốc giảm đau, thuốc bôi ngoài da hay áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng để đắp lên bàn chân có vết thương. Mọi thay đổi trong phác đồ thuốc hạ đường huyết hoặc thuốc điều trị đau thần kinh cần có sự chỉ định và giám sát trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Viêm đa dây thần kinh do đái tháo đường là biến chứng mạn tính cần được nhận biết sớm và can thiệp kịp thời. Việc duy trì chỉ số đường huyết ổn định, kết hợp chăm sóc bàn chân đúng cách và tái khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa nội tiết, thần kinh sẽ giúp người bệnh bảo tồn tối đa chức năng vận động cũng như chất lượng cuộc sống lâu dài.