Những biến chứng của bệnh ho thường gặp và cách nhận diện sớm

Biến chứng của bệnh ho là gì?

Về bản chất, phản xạ ho bao gồm ba giai đoạn: hít sâu, đóng thanh môn kết hợp co mạnh các cơ thở để tạo áp lực lớn trong khoang ngực, sau đó mở thanh môn đột ngột để luồng khí tốc độ cao phóng ra ngoài. Quá trình này tạo nên một áp lực dương tính rất lớn trong lồng ngực và ổ bụng. Khi một người bị ho mạn tính hoặc trải qua những cơn ho kịch phát liên tục không kiểm soát, sự gia tăng áp lực lặp đi lặp lại sẽ tác động cơ học trực tiếp lên nhiều cơ quan lân cận. Biến chứng có thể biểu hiện từ mức độ nhẹ như đau rát họng, mệt mỏi cho tới mức độ nghiêm trọng như rạn xương, tràn khí màng phổi hoặc rối loạn nhịp tim. Việc hiểu rõ những nguy cơ tiềm ẩn này giúp người bệnh nâng cao cảnh giác, không tự ý dùng thuốc kéo dài mà chủ động tìm kiếm sự chăm sóc y tế chuyên khoa phù hợp.

Mệt mỏi toàn thân, mất ngủ và đau mỏi cơ hô hấp

Những cơn ho dai dẳng, đặc biệt là ho nhiều vào ban đêm, làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ tự nhiên. Tình trạng thức giấc liên tục khiến cơ thể không thể phục hồi năng lượng, dẫn đến cảm giác mệt mỏi mạn tính, giảm khả năng tập trung và suy giảm hiệu suất học tập, làm việc vào ban ngày.

Bên cạnh mệt mỏi thể chất, sự co thắt liên tục của các nhóm cơ hô hấp phụ ở vùng ngực, cổ và bụng trong mỗi cơn ho dữ dội dễ gây đau mỏi cơ vân. Nhiều người cảm thấy đau nhức âm ỉ vùng ngực và thượng vị, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý tim mạch hoặc dạ dày. Hơn nữa, việc mất ngủ kéo dài kết hợp đau cơ liên miên có thể tạo ra áp lực tâm lý tiêu cực, khiến người bệnh trở nên căng thẳng, lo âu và giảm sút rõ rệt chất lượng cuộc sống hàng ngày.

Tổn thương cơ học ở thành ngực và sàn chậu

Khi ho dữ dội hoặc ho thành từng cơn dài, áp lực nội lồng ngực tăng vọt có thể truyền lực rất lớn lên khung xương sườn. Ở những người có mật độ xương giảm như người cao tuổi, phụ nữ sau mãn kinh hoặc người dùng corticosteroid kéo dài, áp lực này có thể gây nứt hoặc rạn gãy xương sườn, thường gặp nhất ở cung bên của các xương sườn từ số năm đến số chín.

Ngoài tổn thương xương, sự co kéo đột ngột của cơ thành bụng và cơ đáy chậu có thể làm rách các bó cơ hoặc gây thoát vị thành bụng, thoát vị bẹn. Ở phụ nữ, đặc biệt là những người từng sinh nở nhiều lần, áp lực ổ bụng tăng cao khi ho thường dẫn đến chứng són tiểu do gắng sức, gây ra không ít phiền toái, mặc cảm và bất tiện trong sinh hoạt giao tiếp thường nhật.

Biến chứng tại đường thở và nhu mô phổi

Áp lực dương lớn trong lồng ngực khi ho có thể làm rách các phế nang bị tổn thương sẵn hoặc làm vỡ bóng khí dưới màng phổi, dẫn đến biến chứng tràn khí màng phổi hoặc tràn khí trung thất. Khi khí thoát ra khoang màng phổi, phổi bị chèn ép xẹp lại, gây ra cơn đau ngực nhói dữ dội và tình trạng khó thở đột ngột, đòi hỏi phải được can thiệp y tế khẩn cấp.

Bên cạnh đó, phản xạ ho liên tục với cường độ mạnh tạo ra áp lực cắt lớn lên bề mặt niêm mạc đường hô hấp. Dây thanh âm có thể bị phù nề, xuất huyết dưới niêm mạc hoặc hình thành hạt xơ dây thanh, dẫn đến khàn tiếng kéo dài, mất tiếng. Cơn ho thốc tháo cũng có thể làm xước rách vi mạch ở niêm mạc họng và phế quản, gây khạc ra đờm lẫn vệt máu tươi, làm người bệnh vô cùng hoang mang.

Tác động lên huyết động và hệ thần kinh

Áp lực nội lồng ngực tăng cao kéo dài trong một cơn ho kịch phát sẽ cản trở dòng máu tĩnh mạch trở về tim phải, làm giảm cung lượng tim và hạ huyết áp động mạch tức thì. Tình trạng này làm giảm tưới máu não thoáng qua, kết hợp với phản xạ phó giao cảm bị kích thích quá mức, có thể dẫn đến ngất do ho. Người bệnh đột ngột mất ý thức trong vài giây và có nguy cơ chấn thương do té ngã.

Đồng thời, áp lực tĩnh mạch vùng đầu cổ tăng đột ngột cũng có thể làm vỡ các mao mạch nhỏ ở vùng da mặt hoặc xuất huyết dưới kết mạc mắt, biểu hiện bằng các đốm đỏ tươi trên tròng trắng mắt. Ở người có bệnh lý mạch máu não nền hoặc phình mạch, sự dao động huyết áp và áp lực nội sọ đột ngột này tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng cần được theo dõi thận trọng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thể thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho ức chế thần kinh trung ương hoặc tự điều chỉnh đơn thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Một số thuốc giảm ho có thể làm ứ đọng dịch đờm, khiến tình trạng nhiễm trùng phế quản phổi trở nên phức tạp hơn. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường đi kèm cơn ho, người bệnh cần tới các cơ sở y tế uy tín để được đánh giá cẩn trọng.

Tóm tắt

Ho là phản xạ tự nhiên của đường thở nhưng khi ho dữ dội hoặc kéo dài có thể gây ra nhiều biến chứng thực thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Việc chủ động thăm khám y tế sớm để xác định căn nguyên sẽ giúp ngăn ngừa tổn thương thứ phát, giảm thiểu tác động tiêu cực và bảo vệ chất lượng cuộc sống lâu dài.