Những bệnh thường gặp sau khi sinh mẹ cần lưu ý

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Thời kỳ hậu sản kéo dài khoảng sáu tuần đầu sau khi sinh con là khoảng thời gian cơ thể người mẹ trải qua những biến đổi lớn về giải phẫu và nội tiết để dần trở về trạng thái bình thường. Trong quá trình này, sức đề kháng của người mẹ suy giảm, các tổn thương mô mềm cần thời gian lành lại, tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều bệnh lý phát sinh nếu không được theo dõi và chăm sóc chu đáo.

Việc nhận diện sớm các bệnh thường gặp sau khi sinh giúp người mẹ chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân, phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm và đảm bảo nguồn sữa chất lượng cho trẻ sơ sinh. Các gia đình cần trang bị kiến thức chuẩn xác để phân biệt hiện tượng phục hồi sinh lý tự nhiên với các dấu hiệu bệnh lý cảnh báo cần can thiệp y khoa.

Bệnh thường gặp sau khi sinh là gì?

Thời kỳ hậu sản bắt đầu ngay sau khi người mẹ hoàn thành cuộc chuyển dạ đưa em bé và bánh nhau ra ngoài, thường kéo dài từ sáu đến tám tuần. Đây là giai đoạn cơ thể sản phụ thực hiện một chuỗi biến đổi sinh học phức tạp để các cơ quan sinh dục như tử cung, âm đạo, tầng sinh môn và hệ tuần hoàn dần hồi phục về kích thước và chức năng trước khi mang thai. Tuy nhiên, vết thương do rạch tầng sinh môn hoặc phẫu thuật mổ lấy thai, cùng với tình trạng mất máu, suy giảm miễn dịch tạm thời và những xáo trộn nội tiết tố khiến người mẹ rất dễ tổn thương. Bất kỳ sự lơ là nào trong chăm sóc vệ sinh cá nhân, nghỉ ngơi hoặc dinh dưỡng đều có thể dẫn tới các biến chứng từ viêm nhiễm cục bộ đến nhiễm trùng toàn thân, đe dọa sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của người phụ nữ sau sinh.

Nhiễm trùng đường sinh dục và vết mổ sau sinh

Nhiễm trùng hậu sản có thể khởi phát tại nội mạc tử cung, tầng sinh môn rách hoặc vết mổ lấy thai. Vi khuẩn có thể xâm nhập ngược dòng trong quá trình chuyển dạ hoặc do chăm sóc vết thương chưa đúng cách. Triệu chứng thường thấy gồm sốt trên 38 độ C, ớn lạnh, đau tức vùng bụng dưới âm ỉ hoặc dữ dội, sản dịch có mùi hôi nồng khó chịu. Vết rạch tầng sinh môn hoặc vết mổ có thể sưng đỏ, tấy rát, chảy dịch mủ hoặc bầm tím lan rộng. Nhiễm trùng nếu không được xử lý sớm có nguy cơ tiến triển thành viêm phúc mạc hoặc nhiễm trùng huyết đe dọa tính mạng. Người mẹ tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh uống mà cần được bác sĩ chuyên khoa sản khám trực tiếp để xác định ổ nhiễm trùng và chỉ định phác đồ thích hợp.

Tắc ống dẫn sữa và viêm tuyến vú sau sinh

Tắc tia sữa và viêm tuyến vú là vấn đề rất phổ biến ở phụ nữ nuôi con bằng sữa mẹ, thường xảy ra trong những tuần đầu sau khi sinh. Nguyên nhân xuất phát từ việc ống dẫn sữa bị tắc nghẽn, khớp ngậm của trẻ chưa đúng khiến sữa không được tống xuất hết, hoặc vi khuẩn xâm nhập qua vết nứt ở đầu núm vú. Biểu hiện ban đầu là bầu ngực căng cứng, nổi các cục lồi đau nhức, da ngực đỏ ửng và nóng rát. Nếu tiến triển thành viêm tuyến vú, người mẹ thường sốt cao, ớn lạnh, mệt mỏi như bị cúm. Xử trí sớm bao gồm việc tiếp tục cho con bú hoặc vắt sữa đều đặn để làm thông tuyến sữa, kết hợp chườm ấm và nghỉ ngơi. Khi bầu ngực hóa mủ tạo thành ổ áp xe, can thiệp y tế chuyên khoa là bắt buộc để rạch tháo mủ.

Xuất huyết bất thường và băng huyết muộn sau sinh

Băng huyết muộn sau sinh thường xuất phát từ nguyên nhân sót nhau thai, nhiễm trùng nội mạc tử cung hoặc tử cung co hồi kém. Tình trạng này có thể xuất hiện sau vài ngày đến vài tuần sau khi người mẹ xuất viện về nhà. Biểu hiện cảnh báo là lượng máu âm đạo ra nhiều bất thường, máu đỏ tươi ồ ạt làm ướt đẫm băng vệ sinh dày chỉ trong vòng một giờ, xuất hiện nhiều cục máu đông lớn, kèm theo cảm giác hoa mắt, chóng mặt, tụt huyết áp hoặc ngất xỉu. Đây là tình trạng cấp cứu sản khoa nghiêm trọng đòi hỏi phải chuyển ngay người bệnh đến cơ sở y tế có khoa sản gần nhất để kiểm soát nguồn chảy máu, làm sạch buồng tử cung và điều trị nâng đỡ tuần hoàn kịp thời.

Rối loạn tâm lý và trầm cảm sau sinh

Sự thay đổi đột ngột của nồng độ hormone estrogen và progesterone sau khi sinh cùng với áp lực chăm sóc trẻ sơ sinh, thiếu ngủ triền miên và mệt mỏi thể chất rất dễ tác động xấu đến tinh thần người mẹ. Hội chứng buồn bã sau sinh thường tự thoáng qua trong một đến hai tuần. Tuy nhiên, nếu tâm trạng u uất kéo dài quá hai tuần, người mẹ rơi vào tình trạng mất ngủ hoàn toàn, chán ăn, khóc lóc vô cớ, lo âu quá mức, cảm thấy tội lỗi hoặc mất kết nối với con, đó có thể là dấu hiệu của trầm cảm sau sinh. Sự đồng hành, chia sẻ việc nhà từ người thân cùng sự tư vấn chuyên môn từ bác sĩ tâm lý đóng vai trò quyết định giúp sản phụ vượt qua rào cản tinh thần an toàn.

Rối loạn đại tiểu tiện và bệnh trĩ sau sinh

Táo bón và trĩ là phiền toái thường gặp do áp lực tử cung đè nén tĩnh mạch vùng chậu trong thai kỳ, tình trạng giảm nhu động ruột sau sinh, tác dụng phụ của thuốc giảm đau hoặc thói quen kiêng khem quá mức. Vấn đề bí tiểu cũng hay xảy ra do sưng phù vùng cổ bàng quang sau chuyển dạ kéo dài. Để cải thiện chức năng tiêu hóa và bài tiết, người mẹ nên uống đủ 2 đến 2,5 lít nước mỗi ngày, ăn nhiều rau xanh giàu chất xơ hòa tan như mồng tơi, khoai lang, đu đủ chín và vận động đi lại nhẹ nhàng trong phòng. Người mẹ không nên rặn mạnh khi đi tiêu và cần trao đổi với bác sĩ nếu búi trĩ sưng đau nhiều hoặc bí tiểu kéo dài để được hỗ trợ dùng thuốc làm mềm phân an toàn.

Lưu ý an toàn

Thông tin y khoa trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức thường thức và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa sản. Sản phụ tuyệt đối không tự ý mua và dùng các loại thuốc kháng sinh, giảm đau, thuốc bôi trĩ hay các bài thuốc xông ngâm dân gian chưa qua kiểm chứng, vì hóa chất có thể bài tiết qua sữa mẹ hoặc gây nhiễm trùng vết thương nghiêm trọng hơn. Khi phát hiện các triệu chứng bất thường, người mẹ cần đến ngay cơ sở y tế uy tín để được thăm khám chuẩn xác.

Tóm tắt

Thời kỳ hậu sản là giai đoạn cơ thể người mẹ cần nhiều thời gian và sự chăm sóc để phục hồi toàn diện. Việc chủ động nhận biết sớm các bất thường, duy trì dinh dưỡng hợp lý, nghỉ ngơi khoa học và tái khám đúng hẹn theo chỉ dẫn y tế sẽ giúp người mẹ bảo vệ sức khỏe vững chắc, an tâm chăm sóc bé yêu mỗi ngày.