Những bệnh thường gặp nhất khi thời tiết quá lạnh và cách phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Thời tiết chuyển lạnh đột ngột hoặc rét đậm kéo dài gây ra nhiều xáo trộn sinh lý trong cơ thể con người. Sự giảm sút nhiệt độ môi trường kết hợp độ ẩm thấp không chỉ khiến hệ miễn dịch suy yếu mà còn tạo điều kiện cho các bệnh lý tiềm ẩn bùng phát dữ dội.
Những bệnh thường gặp nhất khi thời tiết quá lạnh thường tập trung ở hệ hô hấp, hệ tim mạch và hệ cơ xương khớp. Việc nắm rõ đặc điểm của từng bệnh lý cùng các biện pháp bảo vệ cơ bản sẽ giúp mỗi cá nhân chủ động phòng ngừa và duy trì sức khỏe tốt nhất trong suốt mùa đông.
Bệnh thường gặp khi thời tiết quá lạnh là gì?
Thời tiết quá lạnh tác động toàn diện lên các cơ quan trong cơ thể thông qua các cơ chế thích nghi nhiệt học. Khi tiếp xúc với không khí lạnh buốt, cơ thể phản xạ co các mạch máu dưới da để hạn chế tối đa sự tỏa nhiệt ra môi trường ngoài, nhằm duy trì nhiệt độ ổn định cho các cơ quan nội tạng quan trọng. Tuy nhiên, sự co mạch này vô tình làm gia tăng áp lực lên thành mạch, dẫn tới biến động huyết áp và suy giảm tuần hoàn ngoại vi. Đồng thời, việc hít thở trực tiếp luồng không khí khô lạnh khiến lớp niêm mạc đường thở bị kích ứng, khô ráp và giảm khả năng làm sạch các hạt bụi hay vi khuẩn xâm nhập. Hệ thống miễn dịch của cơ thể cũng có xu hướng phản ứng chậm chạp hơn ở nhiệt độ thấp, tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều mầm bệnh xâm nhập và phát triển.
Bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính và mạn tính
Nhiệt độ hạ thấp kèm độ ẩm không khí thay đổi là môi trường thuận lợi để virus và vi khuẩn phát triển, đồng thời làm suy giảm hàng rào bảo vệ niêm mạc đường thở. Người bệnh rất dễ mắc các bệnh lý hô hấp phổ biến như cảm lạnh thông thường, cúm mùa, viêm mũi họng, viêm xoang và viêm phế quản. Không khí khô lạnh khiến lông chuyển trong biểu mô phế quản hoạt động kém hiệu quả, tạo cơ hội cho vi sinh vật xâm nhập sâu xuống đường hô hấp dưới gây viêm phổi. Đối với người đã mắc sẵn các bệnh mạn tính như hen phế quản hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, thời tiết lạnh là yếu tố kích phát trực tiếp gây các đợt co thắt phế quản cấp, ho dữ dội, khó thở và khò khè. Việc phòng ngừa nhóm bệnh này đòi hỏi đeo khẩu trang khi ra đường, súc họng bằng nước muối sinh lý, tiêm phòng vắc xin cúm hàng năm và giữ ấm vùng cổ họng.
Gia tăng các biến cố tim mạch và nguy cơ đột quỵ
Khi tiếp xúc với nhiệt độ quá thấp, cơ thể phản ứng tự nhiên bằng cách co thắt các mạch máu ngoại vi để giữ nhiệt cho các cơ quan trung tâm. Hiện tượng co mạch này dẫn đến áp lực dòng máu tăng cao, làm huyết áp tăng vọt bất thường ở người có tiền sử tăng huyết áp. Đồng thời, độ nhớt của máu và mức độ kết tập tiểu cầu cũng có xu hướng gia tăng trong mùa lạnh, làm tăng nguy cơ hình thành các cục máu đông làm tắc nghẽn mạch vành hoặc mạch máu não. Những thay đổi huyết động này khiến nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ não tăng cao đột biến, đặc biệt vào buổi sáng sớm khi người bệnh vừa rời giường ấm bước ra ngoài trời rét. Để bảo vệ hệ tuần hoàn, người cao tuổi cần tránh ra ngoài tập thể dục quá sớm, vận động nhẹ trong nhà trước khi ra khỏi giường và kiểm soát huyết áp đều đặn.
Đau nhức cơ xương khớp và co cứng khớp
Nhiệt độ hạ thấp và áp suất khí quyển suy giảm tác động trực tiếp đến các khớp xương và dây chằng xung quanh. Hiện tượng co mạch do lạnh làm giảm lưu lượng máu đến nuôi dưỡng các cơ, gân và màng hoạt dịch khớp. Chất lỏng hoạt dịch có nhiệm vụ bôi trơn khớp trở nên đặc quánh hơn, khiến cho các đầu khớp ma sát mạnh gây ra tình trạng cứng khớp buổi sáng và đau nhức dai dẳng. Những người mắc thoái hóa khớp gối, viêm khớp dạng thấp, thoái hóa cột sống thắt lưng thường cảm nhận rõ sự suy giảm khả năng vận động, đau buốt tăng nặng khi trời chuyển rét. Để hạn chế tình trạng này, người bệnh nên xoa bóp nhẹ nhàng các khớp bằng tay ấm, duy trì các bài tập kéo giãn nhẹ nhàng trong nhà và không để tay chân bị nhiễm lạnh kéo dài.
Nguy cơ hạ thân nhiệt và các tổn thương da do lạnh
Hạ thân nhiệt xảy ra khi cơ thể mất nhiệt nhanh hơn lượng nhiệt có thể tự sản sinh, khiến nhiệt độ trung tâm cơ thể tụt xuống dưới mức sinh lý an toàn. Tình trạng này rất dễ gặp ở người già sống một mình, trẻ sơ sinh chưa hoàn thiện trung tâm điều nhiệt hoặc người lao động ngoài trời thời gian dài mà không đủ đồ bảo hộ. Hạ thân nhiệt có thể gây run rẩy mất kiểm soát, nói lắp, lú lẫn, rối loạn nhịp tim và đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được sưởi ấm kịp thời. Bên cạnh đó, không khí lạnh kèm gió hanh khô làm suy yếu lớp màng lipid bảo vệ da, gây ra nứt nẻ da, viêm da cơ địa bùng phát hoặc tổn thương cước ngón tay ngón chân do tuần hoàn mao mạch bị tê liệt cục bộ. Việc che chắn kín gió và bôi kem dưỡng ẩm giữ ẩm da là cách bảo vệ thiết thực.
Biện pháp giữ ấm và chăm sóc cơ thể trong mùa lạnh
Để giảm thiểu tối đa các tác động tiêu cực của thời tiết lạnh đối với sức khỏe, mỗi người cần xây dựng chế độ sinh hoạt và bảo vệ cơ thể hợp lý. Nguyên tắc giữ ấm hiệu quả là mặc nhiều lớp áo mỏng thay vì một lớp áo dày để tạo các tầng đệm không khí giữ nhiệt, đồng thời luôn chú trọng giữ ấm các vị trí nhạy cảm như đầu, cổ, ngực, bàn tay và bàn chân. Trong chế độ ăn uống, cần ưu tiên các món ấm nóng, giàu năng lượng và bổ sung đầy đủ vitamin từ rau xanh, trái cây để củng cố hệ miễn dịch. Duy trì việc uống đủ nước ấm hàng ngày vì không khí hanh khô mùa đông vẫn gây mất nước qua hô hấp mà cơ thể khó nhận biết. Khi sử dụng các thiết bị sưởi ấm, cần đảm bảo phòng ngủ có sự lưu thông không khí cần thiết, tuyệt đối không đốt than tổ ong hay củi sưởi trong phòng kín để tránh ngộ độc khí carbon monoxide nguy hiểm.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị y khoa. Người bệnh mắc các bệnh nền mạn tính như huyết áp, tim mạch hay bệnh phổi cần tuân thủ nghiêm ngặt đơn thuốc của bác sĩ, không tự ý thay đổi liều dùng hoặc ngưng thuốc. Khi sử dụng thiết bị sưởi điện hay lò sưởi, cần chú ý an toàn phòng cháy và tuyệt đối không đốt than sưởi trong phòng kín.
Tóm tắt
Thời tiết quá lạnh tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe của mọi lứa tuổi, đặc biệt là nhóm người cao tuổi và trẻ nhỏ. Việc chủ động nhận biết sớm các vấn đề bệnh lý, giữ ấm đúng cách kết hợp duy trì lối sống khoa học là chìa khóa then chốt để bảo vệ bản thân và gia đình an toàn qua mùa rét.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bị tăng huyết áp cần lưu ý gì khi trời rét đậm?
Người có tiền sử tăng huyết áp cần đo huyết áp định kỳ, giữ ấm phòng ngủ, không thức dậy đột ngột bước ra ngoài gió rét và tuân thủ chặt chẽ chỉ định thuốc của bác sĩ điều trị.
Tại sao đau nhức xương khớp lại gia tăng khi trời chuyển lạnh?
Thời tiết lạnh khiến mạch máu ngoại vi co lại, chất hoạt dịch bôi trơn khớp đặc hơn và giảm tuần hoàn tại chỗ, từ đó dẫn đến tình trạng căng cứng cơ và đau nhức dữ dội hơn.
Cách giữ ấm cơ thể hiệu quả nhất trong mùa đông là gì?
Nên mặc nhiều lớp quần áo mỏng thay vì một áo quá dày, ưu tiên cản gió bên ngoài và giữ nhiệt bên trong, đồng thời che kín cổ, ngực, bàn tay, bàn chân và đầu khi ra ngoài.
Trời lạnh có nên tắm nước ấm hàng ngày không?
Có thể tắm bằng nước ấm trong phòng kín gió, không tắm quá muộn vào ban đêm, thời gian tắm nhanh dưới mười phút và lau khô người trước khi mặc ấm ngay lập tức.
Khi nào người bệnh cần đến bệnh viện cấp cứu trong mùa lạnh?
Cần đi khám ngay khi xuất hiện dấu hiệu đau thắt ngực, khó thở dữ dội, méo miệng yếu liệt nửa người, sốt cao kéo dài hoặc lú lẫn li bì do hạ thân nhiệt.
