Những bệnh nhiễm khuẩn mắt thường gặp ở trẻ em và cách chăm sóc
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiễm khuẩn mắt ở trẻ em là tình trạng các tác nhân vi khuẩn xâm nhập vào các cấu trúc của mắt như màng kết mạc, bờ mi, tuyến lệ hoặc giác mạc, gây ra phản ứng viêm cấp tính. Trẻ nhỏ với hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và thói quen thường xuyên đưa tay bẩn lên dụi mắt là đối tượng rất dễ mắc các bệnh lý này, đặc biệt trong môi trường tập thể như nhà trẻ hay trường học.
Việc nhận biết sớm dạng nhiễm khuẩn và hiểu rõ nguyên tắc xử trí ban đầu giúp phụ huynh chăm sóc trẻ an toàn, ngăn chặn kịp thời các biến chứng nguy hiểm có thể làm tổn hại đến thị lực. Bài viết này tổng hợp những bệnh nhiễm khuẩn mắt phổ biến nhất ở trẻ nhỏ, dấu hiệu nhận diện và cách bảo vệ đôi mắt cho con đúng chuẩn y khoa.
Nhiễm khuẩn mắt ở trẻ em là gì?
Nhiễm khuẩn mắt ở trẻ em bao gồm một nhóm các bệnh lý viêm nhiễm tại nhãn cầu và các phần phụ của mắt do vi khuẩn gây ra. Cấu trúc mắt của trẻ em rất mỏng manh, tuyến lệ chưa phát triển hoàn chỉnh ở giai đoạn sơ sinh cùng với hàng rào bảo vệ bề mặt còn non nớt khiến vi khuẩn dễ dàng khu trú và gây bệnh. Tùy thuộc vào vị trí tổn thương, bệnh có thể biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau từ nhẹ như viêm bờ mi, chắp, lẹo, viêm kết mạc cho đến những bệnh cảnh nặng đe dọa thị lực như viêm loét giác mạc hay viêm mủ nội nhãn. Triệu chứng chung thường thấy gồm có mắt đỏ, mi mắt sưng phù, chảy nước mắt, tăng tiết dịch ghèn mủ dính chặt và trẻ có biểu hiện ngứa cộm, quấy khóc nhiều. Việc phân định chính xác thể bệnh đóng vai trò quyết định trong việc lựa chọn biện pháp chăm sóc và điều trị thích hợp.
Viêm kết mạc do vi khuẩn ở trẻ nhỏ
Viêm kết mạc do vi khuẩn là dạng nhiễm khuẩn mắt thường gặp nhất ở lứa tuổi mầm non và tiểu học. Bệnh thường do các chủng vi khuẩn như tụ cầu khuẩn, phế cầu khuẩn hoặc Haemophilus influenzae xâm nhập vào màng kết mạc lót mặt trong mí mắt và tròng trắng. Biểu hiện đặc trưng bao gồm tròng trắng đỏ ửng, mi mắt sưng nhẹ và tiết nhiều dịch ghèn màu vàng hoặc xanh vàng. Vào buổi sáng sau khi thức dậy, hai mí mắt của trẻ thường dính chặt vào nhau do lớp ghèn khô đặc lại, khiến trẻ khó mở mắt và thường xuyên quấy khóc. Bệnh rất dễ lây lan trong môi trường trường học thông qua việc dùng chung khăn mặt, dụi tay bẩn lên mắt hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mắt bạn học. Để điều trị, bác sĩ chuyên khoa mắt thường thăm khám để phân biệt với viêm kết mạc do virus, từ đó chỉ định dung dịch nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ kháng sinh phù hợp cho từng độ tuổi.
Viêm bờ mi kèm theo lẹo và chắp mắt
Viêm bờ mi là tình trạng nhiễm trùng mạn tính hoặc bán cấp tại chân các sợi lông mi, thường liên quan trực tiếp đến vi khuẩn tụ cầu vàng Staphylococcus aureus. Trẻ mắc bệnh thường có bờ mi đỏ rực, đóng nhiều vảy nhỏ như gàu bám chặt quanh chân lông mi, kèm theo cảm giác ngứa ngáy, cộm rát và rụng lông mi. Nếu tình trạng viêm tắc này lan sâu vào các tuyến bã nhờn của mi mắt, trẻ có thể xuất hiện chắp hoặc lẹo mắt. Lẹo mắt hình thành do viêm cấp tính tuyến chân lông mi, biểu hiện bằng một nốt sưng đỏ, căng tức, có đầu mủ trắng tương tự như nhọt nhỏ ở bờ mi, gây đau nhiều khi trẻ chớp mắt. Chắp mắt lại phát triển âm thầm hơn do tắc nghẽn tuyến meibomius, tạo thành cục tròn cứng chắc, ít đau nhưng có thể kéo dài nhiều tuần và gây cản trở tầm nhìn nếu kích thước lớn. Cha mẹ không nên nặn mủ vì có thể làm vi khuẩn lan rộng vào mô liên kết lân cận.
Viêm túi lệ và biến chứng từ tắc tuyến lệ sơ sinh
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới một tuổi, tắc tuyến lệ bẩm sinh là nguyên nhân cơ học rất hay gặp dẫn tới nhiễm khuẩn thứ phát. Tuyến lệ bài tiết nước mắt để bôi trơn nhãn cầu, sau đó lượng nước mắt này được dẫn lưu xuống mũi qua một ống nhỏ gọi là ống lệ mũi. Khi van niêm mạc ở đoạn cuối ống này chưa mở hoàn toàn sau sinh, nước mắt bị ứ trệ tại túi lệ ở góc trong mắt. Môi trường ẩm ướt và đọng dịch kéo dài tạo điều kiện thuận lợi cho các loại vi khuẩn phát triển, dẫn đến viêm túi lệ. Biểu hiện điển hình là trẻ liên tục chảy nước mắt sống, góc trong của mắt có khối sưng nề đỏ, khi ấn nhẹ vào vùng đầu mắt có thể thấy dịch mủ nhầy màu vàng trào ngược ra ngoài qua lỗ lệ. Tình trạng này cần được bác sĩ chuyên khoa mắt kiểm tra để hướng dẫn cha mẹ bài tập mát-xa túi lệ đúng cách hoặc can thiệp thông tuyến lệ khi trẻ đủ tháng tuổi.
Viêm loét giác mạc và các nhiễm trùng sâu nguy hiểm
Viêm loét giác mạc là tổn thương nhiễm trùng nặng nề tại lớp màng trong suốt phía trước nhãn cầu, đe dọa trực tiếp đến thị lực vĩnh viễn của trẻ em. Bệnh thường bắt nguồn sau một vết trầy xước giác mạc do trẻ tự cào móng tay vào mắt, dị vật như hạt bụi hoặc cành cây quẹt trúng, tạo ngõ vào cho vi khuẩn xâm nhập sâu vào nhu mô. Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm bao gồm trẻ đau nhức mắt dữ dội, sợ ánh sáng gay gắt, chảy nước mắt giàn giụa, không thể mở mắt và trên tròng đen xuất hiện một đốm màu trắng hoặc xám đục. Ngoài ra, vi khuẩn có thể lan tỏa sâu vào bên trong hốc mắt gây viêm tổ chức hốc mắt, biểu hiện qua tình trạng mắt lồi, mi mắt sưng tím nề, sốt cao và trẻ khó cử động nhãn cầu. Đây đều là những tình huống cấp cứu nhãn khoa đòi hỏi trẻ phải được đưa đến bệnh viện ngay lập tức để điều trị tích cực, tránh nguy cơ thủng giác mạc và mù lòa.
Nguyên tắc vệ sinh và phòng ngừa lây nhiễm chéo
Để phòng ngừa và hỗ trợ hồi phục khi trẻ bị nhiễm khuẩn mắt, quy trình vệ sinh hằng ngày đóng vai trò then chốt. Cha mẹ cần rèn luyện cho trẻ thói quen rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi chơi đồ chơi, đồng thời nhắc nhở trẻ không được lấy tay dụi lên mắt. Mỗi thành viên trong gia đình cần có khăn mặt, gối và chăn riêng biệt, được giặt sạch và phơi nắng thường xuyên để tiêu diệt mầm bệnh. Khi vệ sinh mắt cho trẻ, phụ huynh nên dùng nước muối sinh lý đẳng trương kết hợp với gạc bông tiệt trùng dùng một lần, lau nhẹ nhàng từ khóe mắt trong ra đuôi mắt ngoài và thay miếng gạc mới cho từng mắt để tránh lây nhiễm chéo. Cắt tỉa móng tay gọn gàng cho trẻ cũng là biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả để hạn chế nguy cơ vô tình làm trầy xước giác mạc khi trẻ đùa nghịch.
Lưu ý an toàn
Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức và không thay thế cho việc thăm khám y khoa trực tiếp. Cha mẹ tuyệt đối không được tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh mạnh hoặc hoạt chất corticoid cho trẻ khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Không áp dụng các mẹo dân gian như nhỏ sữa mẹ, đắp lá trầu hay xông hơi lá cây vào mắt trẻ vì dễ gây nhiễm trùng nặng hơn. Nếu trẻ có biểu hiện đau nhức dữ dội, sợ ánh sáng, mắt mờ hoặc sưng đỏ tăng nhanh, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt ngay lập tức.
Tóm tắt
Nhiễm khuẩn mắt ở trẻ em là tình trạng rất phổ biến nhưng có thể kiểm soát tốt nếu cha mẹ nhận diện sớm và xử trí đúng cách. Việc chủ động giữ gìn vệ sinh, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc và tuân thủ hướng dẫn khám chuyên khoa mắt sẽ giúp bảo vệ đôi mắt sáng khỏe cùng thị lực lâu dài cho trẻ.
Nguồn tham khảo
- Scientific Research Journal of Clinical and Medical Sciences: Infection Alert!: How Well Does the Public Understand Eye Infections Like Stye, Blepharitis and Keratitis?
- Eye: Safety of topical ophthalmic antibiotics in pregnant women with hordeola, chalazia, blepharitis, or bacterial conjunctivitis: propensity score analyses
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng nước muối sinh lý vệ sinh mắt cho trẻ hằng ngày không?
Nước muối sinh lý 0.9% dùng vệ sinh mắt rất lành tính và có thể dùng hằng ngày để lau rửa ghèn bẩn. Tuy nhiên, phụ huynh chỉ nên dùng gạc tiệt trùng lau nhẹ nhàng bên ngoài mi mắt, không nhỏ liên tục quá mức hoặc dùng loại tự pha tại nhà vì không đảm bảo vô khuẩn.
Có được dùng lại thuốc nhỏ mắt cũ có chứa corticoid cho trẻ không?
Cha mẹ tuyệt đối không được tự ý nhỏ thuốc chứa corticoid cho trẻ. Các hoạt chất này nếu dùng sai chỉ định có thể gây tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc làm vết loét giác mạc lan rộng dẫn tới tổn thương thị lực vĩnh viễn. Mọi thuốc nhỏ mắt điều trị đều cần bác sĩ chuyên khoa chỉ định.
Trẻ bị viêm kết mạc nhiễm khuẩn có cần nghỉ học không?
Khi trẻ bị đau mắt đỏ do vi khuẩn, cha mẹ nên cho trẻ tạm nghỉ học từ vài ngày đến một tuần tùy mức độ tiết dịch ghèn. Việc này vừa giúp mắt trẻ được nghỉ ngơi, vừa ngăn ngừa nguy cơ lây lan dịch bệnh sang các bạn cùng lớp qua tiếp xúc chung đồ chơi.
Trẻ sơ sinh hay đổ ghèn một bên mắt có phải bị nhiễm trùng không?
Mắt trẻ sơ sinh thường xuyên đổ ghèn có thể do tắc tuyến lệ bẩm sinh gây ứ đọng dịch và bội nhiễm vi khuẩn. Cha mẹ cần đưa bé đi khám chuyên khoa mắt để được hướng dẫn cách massage góc mắt đúng kỹ thuật, không tự ý nặn bóp hay nhỏ kháng sinh kéo dài.
Đắp các loại lá dân gian lên mắt trẻ có giúp giảm sưng đỏ không?
Đắp lá dâu tằm, lá trầu hay xông hơi mắt theo kinh nghiệm dân gian tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng bội nhiễm rất nặng do bụi bẩn, nấm và vi khuẩn xâm nhập vào mắt trẻ đang tổn thương. Cha mẹ tuyệt đối không áp dụng các biện pháp này cho trẻ nhỏ.
