Những điều cần biết về nhồi máu cơ tim do co thắt mạch vành

Nhồi máu cơ tim do co thắt mạch vành là gì?

Động mạch vành là hệ thống mạch máu có nhiệm vụ nuôi dưỡng trực tiếp các tế bào cơ tim. Trong phần lớn các ca bệnh lý mạch vành kinh điển, nguyên nhân xuất phát từ sự tích tụ mảng xơ vữa gây chít hẹp dần lòng mạch theo thời gian. Tuy nhiên, nhồi máu cơ tim do co thắt mạch vành, hay còn gọi là đau thắt ngực biến thái, lại xảy ra do lớp cơ trơn bao quanh thành mạch máu bị co rút đột ngột và dữ dội.

Hiện tượng co thắt cơ học này có thể làm tắc nghẽn một phần hoặc toàn bộ dòng chảy của máu giàu oxy nuôi cơ tim trong một khoảng thời gian nhất định. Điểm đáng lưu ý là bệnh có thể xuất hiện ở cả những người trẻ tuổi, không có tiền sử rối loạn lipid máu hay xơ vữa động mạch. Khi mạch máu co thắt kéo dài, tế bào cơ tim rơi vào tình trạng thiếu máu cục bộ và hoại tử, gây nên tổn thương cơ tim cấp tính tương tự như nhồi máu cơ tim thông thường.

Cơ chế sinh lý dẫn đến co thắt mạch vành

Cơ chế cốt lõi của nhồi máu cơ tim do co thắt mạch vành bắt nguồn từ sự tăng trương lực bất thường của lớp cơ trơn nằm trên thành động mạch vành. Khi các tế bào cơ trơn bị kích thích quá mức, chúng co rút dữ dội và thu hẹp lòng mạch một cách đột ngột.

Hiện tượng này làm cản trở hoặc chặn đứng dòng máu giàu oxy vận chuyển đến các tế bào cơ tim. Nếu lòng mạch chỉ co thắt thoáng qua, người bệnh sẽ trải qua cơn đau thắt ngực biến thái Prinzmetal. Tuy nhiên, nếu tình trạng co thắt kéo dài liên tục, tế bào cơ tim sẽ rơi vào trạng thái thiếu máu cục bộ nghiêm trọng và hoại tử, dẫn đến biến cố nhồi máu cơ tim cấp tính dù trước đó lòng mạch có thể không có mảng bám xơ vữa lớn.

Những yếu tố kích hoạt cơn co thắt mạch vành cấp tính

Nhiều yếu tố nguy cơ có thể kích hoạt cơn co giật mạch vành cấp tính. Hút thuốc lá chủ động lẫn thụ động là tác nhân nguy hiểm hàng đầu bởi khói thuốc gây tổn thương lớp tế bào nội mô và tăng phản ứng co thắt thành mạch.

Căng thẳng tâm lý quá mức, thay đổi cảm xúc đột ngột hoặc mệt mỏi kiệt sức cũng kích thích hệ thần kinh giao cảm phóng thích nhiều chất dẫn truyền gây co mạch. Sự thay đổi nhiệt độ môi trường, đặc biệt là khi tiếp xúc đột ngột với gió lạnh hoặc tắm nước lạnh vào ban đêm, tạo phản xạ co mạch tức thì. Ngoài ra, việc lạm dụng đồ uống có cồn, chất kích thích hoặc sử dụng một số thuốc làm co mạch cũng là các tác nhân thường gặp.

Dấu hiệu cảnh báo đặc trưng cần lưu ý

Cơn đau thắt ngực do co thắt mạch vành có những đặc điểm nhận diện rất riêng biệt so với cơn đau thắt ngực do mảng xơ vữa kinh điển. Biểu hiện phổ biến nhất là cảm giác đè nặng, bóp nghẹt hoặc nóng rát sau xương ức, có thể lan lên cổ, hàm dưới, vai hoặc cánh tay trái.

Đặc biệt, cơn đau này thường xuất hiện khi cơ thể đang ở trạng thái nghỉ ngơi hoàn toàn, đặc biệt hay xảy ra vào ban đêm hoặc rạng sáng từ khoảng 0 giờ đến 6 giờ sáng, không phụ thuộc vào việc gắng sức. Cơn đau có thể kéo dài từ vài phút đến hơn mười lăm phút, kèm theo cảm giác khó thở, toát mồ hôi lạnh, choáng váng hoặc hồi hộp đánh trống ngực.

Nguyên tắc theo dõi và dùng thuốc đều đặn

Sau khi được bác sĩ thăm khám và thiết lập phác đồ, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch uống thuốc theo hướng dẫn y khoa. Các nhóm thuốc giãn mạch giúp thư giãn cơ trơn mạch vành, giảm tần suất và cường độ của những cơn co thắt tái phát.

Người bệnh không được tự ý ngừng hoặc thay đổi liều lượng thuốc ngay cả khi cảm thấy sức khỏe đã ổn định hoàn toàn. Cần tái khám định kỳ theo hẹn của bác sĩ chuyên khoa tim mạch để theo dõi đáp ứng điều trị, đo điện tâm đồ và điều chỉnh đơn thuốc phù hợp theo từng giai đoạn tiến triển.

Lối sống hỗ trợ phòng ngừa cơn co thắt tái phát

Một chế độ sinh hoạt khoa học đóng vai trò nền tảng trong việc kiểm soát trương lực mạch máu và bảo vệ sức khỏe tim mạch bền vững. Người bệnh cần kiên quyết từ bỏ thuốc lá và tránh xa môi trường có khói thuốc.

Bên cạnh đó, việc giữ ấm cơ thể trong mùa lạnh, ngủ đủ giấc và sắp xếp thời gian làm việc hợp lý sẽ giảm bớt áp lực lên hệ thần kinh giao cảm. Chế độ ăn uống nên tăng cường rau xanh, trái cây tươi, cá béo giàu omega 3 và hạn chế mỡ động vật, muối cùng rượu bia. Tập luyện thể dục vừa sức như đi bộ nhẹ nhàng hoặc tập thở dưỡng sinh giúp cải thiện tuần hoàn tim mạch hiệu quả.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Khi xuất hiện cơn đau thắt ngực dữ dội kéo dài trên 15 phút, khó thở hoặc choáng ngất, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế có chuyên khoa tim mạch gần nhất để cấp cứu kịp thời. Tuyệt đối không tự ý mua hoặc ngưng sử dụng bất kỳ loại thuốc tim mạch nào khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.

Tóm tắt

Nhồi máu cơ tim do co thắt mạch vành là tình trạng tim mạch nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa và kiểm soát tốt. Việc nắm rõ các yếu tố kích hoạt cơn co thắt, tuân thủ phác đồ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa tim mạch và duy trì nếp sống lành mạnh chính là giải pháp bền vững nhất để bảo vệ trái tim khỏe mạnh lâu dài.