Nhịp thở bình thường của trẻ sơ sinh là bao nhiêu và cách nhận biết bất thường

Nhịp thở bình thường của trẻ sơ sinh là gì?

Hệ hô hấp của trẻ sơ sinh có nhiều đặc điểm giải phẫu và sinh lý rất khác biệt so với trẻ lớn và người trưởng thành. Đường thở của bé có kích thước hẹp, niêm mạc giàu mạch máu và cơ hoành đóng vai trò chủ đạo trong quá trình co bóp thông khí lồng ngực. Ở giai đoạn này, trung tâm điều hòa hô hấp tại thân não chưa trưởng thành hoàn toàn, dẫn đến hiện tượng nhịp thở thường xuyên thay đổi biên độ và tần số.

Một trạng thái sinh lý rất phổ biến ở trẻ sơ sinh đủ tháng là kiểu thở chu kỳ, trong đó bé có thể thở nhanh một vài nhịp rồi tạm dừng khoảng vài giây trước khi thở lại bình thường, miễn là da dẻ bé vẫn hồng hào và nhịp tim ổn định. Hiểu rõ bản chất sinh lý này giúp phụ huynh phân biệt được đâu là biến đổi tự nhiên của cơ thể và đâu là dấu hiệu bệnh lý của đường hô hấp như viêm phổi hay co thắt phế quản.

Chỉ số nhịp thở bình thường của trẻ sơ sinh theo từng trạng thái

Ở trạng thái yên tĩnh hoặc khi ngủ say, nhịp thở bình thường của trẻ sơ sinh đủ tháng khỏe mạnh là từ 40 đến 60 lần mỗi phút. Khi trẻ lớn dần qua từng tháng tuổi, tần số thở sẽ giảm dần theo sự phát triển của dung tích phổi và hệ cơ liên sườn.

Tuy nhiên, phụ huynh cần phân biệt rõ tần số thở khi nghỉ ngơi với nhịp thở khi trẻ đang hoạt động thể chất. Khi trẻ bú mẹ no, vặn mình, quấy khóc hoặc sốt, nhịp thở có thể tạm thời tăng lên trên 60 lần mỗi phút do nhu cầu tiêu thụ oxy gia tăng. Ngược lại, khi ngủ sâu, nhịp thở có thể chậm lại đôi chút nhưng hiếm khi xuống dưới mức 30 lần mỗi phút. Vì vậy, để đánh giá chính xác nhịp thở cơ bản của trẻ sơ sinh, cha mẹ chỉ nên kiểm tra vào lúc trẻ hoàn toàn bình tĩnh, không khóc quấy và không bị sốt.

Hướng dẫn cách đếm nhịp thở cho trẻ sơ sinh chính xác tại nhà

Để thu được kết quả đo lường chuẩn xác, cha mẹ nên thực hiện đếm nhịp thở khi trẻ đang nằm yên hoặc đang ngủ sâu, tốt nhất là sau cữ bú khoảng 30 phút. Không nên đếm ngay sau khi trẻ vừa khóc thét hay vận động mạnh vì chỉ số lúc đó sẽ phản ánh sai lệch tình trạng hô hấp thực tế.

Cha mẹ hãy vén nhẹ áo để quan sát rõ toàn bộ vùng ngực và bụng của trẻ. Trẻ sơ sinh chủ yếu thở bằng cơ hoành nên bụng sẽ phồng lên khi hít vào và xẹp xuống khi thở ra. Mỗi một lần bụng phồng lên và hạ xuống được tính là một nhịp thở trọn vẹn. Phụ huynh cần dùng đồng hồ có kim giây hoặc ứng dụng bấm giờ để đếm liên tục trong trọn vẹn 60 giây. Tuyệt đối không đếm trong 15 hoặc 30 giây rồi nhân lên, bởi trẻ sơ sinh có kiểu thở không đều nên việc nhân nhẩm sẽ gây sai số rất lớn. Để đảm bảo tính khách quan, cha mẹ nên thực hiện đếm lại 2 đến 3 lần và lấy chỉ số trung bình.

Hiện tượng thở chu kỳ sinh lý và cách phân biệt với cơn ngừng thở

Nhiều cha mẹ giật mình lo sợ khi thấy con thở nhanh dồn dập vài nhịp rồi đột ngột ngưng thở trong chốc lát. Trong y khoa, đây được gọi là hiện tượng thở chu kỳ, một đặc tính sinh lý rất lành tính ở trẻ sơ sinh do hệ thần kinh trung ương chưa hoàn thiện cơ chế điều hòa. Trẻ có thể ngừng thở trong khoảng 3 đến 5 giây, sau đó tự thở lại bình thường mà môi vẫn hồng, trương lực cơ tốt và không hề có biểu hiện khó chịu.

Trái lại, cơn ngừng thở bệnh lý là tình trạng trẻ ngưng thở kéo dài trên 15 đến 20 giây, hoặc ngưng thở kèm theo nhịp tim chậm, da tái mét, môi và đầu ngón tay tím tái hoặc cơ thể mềm nhũn. Đây là tình trạng khẩn cấp cần có sự can thiệp y tế ngay lập tức. Phụ huynh cần quan sát kỹ sắc thái toàn thân của trẻ thay vì chỉ nhìn vào khoảng lặng ngắn giữa các nhịp thở.

Các dấu hiệu thở bất thường cảnh báo nguy cơ suy hô hấp ở trẻ sơ sinh

Bên cạnh tần số thở, cha mẹ cần đặc biệt lưu tâm đến các biểu hiện gắng sức khi hô hấp ở trẻ sơ sinh. Nếu nhịp thở của bé lúc nằm yên liên tục vượt quá 60 lần mỗi phút hoặc chậm dưới 30 lần mỗi phút, đây có thể là tín hiệu sớm của tình trạng thiếu oxy mô hoặc bệnh lý đường hô hấp dưới.

Những dấu hiệu nguy hiểm cảnh báo suy hô hấp bao gồm rút lõm lồng ngực rõ rệt, tức là phần hõm dưới ức hoặc các khe liên sườn co rút sâu vào trong mỗi khi hít vào. Trẻ có thể phát ra tiếng thở rên rỉ ừ ừ ở thì thở ra, cánh mũi phập phồng liên tục, đầu gật gù theo từng nhịp thở hoặc môi và niêm mạc miệng trở nên tím tái. Ngoài ra, việc trẻ bú ngắt quãng, bỏ bú, ngủ li bì khó đánh thức hoặc quấy khóc dữ dội khi thở cũng là những chỉ điểm cho thấy phổi của trẻ đang gặp áp lực nặng nề và cần được bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin về nhịp thở trên đây chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho các đánh giá y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua các thiết bị đo oxy hay thuốc giãn phế quản để điều trị cho trẻ tại nhà khi thấy nhịp thở bất thường mà chưa có chỉ định y tế. Nếu nhận thấy trẻ thở nhanh liên tục, thở rên, co kéo lồng ngực hoặc có dấu hiệu tím tái, gia đình cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Nhịp thở là một trong những chỉ số sinh tồn nhạy bén và quan trọng hàng đầu phản ánh sức khỏe của trẻ sơ sinh. Việc duy trì thói quen theo dõi nhịp thở đúng kỹ thuật trong những tuần đầu đời giúp cha mẹ yên tâm chăm sóc con và sớm nhận biết những thay đổi bất thường. Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu khó thở hoặc gắng sức nào, việc tìm kiếm sự tư vấn chuyên môn từ bác sĩ nhi khoa là lựa chọn an toàn nhất cho sự phát triển của bé.