Nhiễm vi rút Covid-19 và những lưu ý chăm sóc theo dõi sức khỏe tại nhà
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiễm vi rút Covid-19 là tình trạng lây nhiễm đường hô hấp cấp tính do vi rút SARS-CoV-2 gây ra, có thể biểu hiện từ không triệu chứng, sốt nhẹ, ho, mệt mỏi cho đến những biến chứng hô hấp phức tạp hơn. Việc phát hiện sớm và có kế hoạch chăm sóc đúng đắn ngay từ những ngày đầu giúp người bệnh hồi phục thuận lợi và bảo vệ an toàn cho người thân xung quanh.
Khi nhận kết quả dương tính, điều quan trọng nhất là giữ tâm lý bình tĩnh, thực hiện cách ly tại phòng riêng và chủ động chuẩn bị các vật dụng y tế thiết yếu như nhiệt kế, máy đo SpO2 kẹp ngón tay cùng thuốc hạ sốt thông thường. Nắm vững những bước tự theo dõi và nguyên tắc dinh dưỡng sẽ giúp giảm bớt lo lắng và phòng ngừa hiệu quả các rủi ro sức khỏe.
Nhiễm vi rút Covid-19 là gì?
Vi rút Covid-19, tên khoa học là SARS-CoV-2, lây lan chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc qua việc chạm tay vào các bề mặt có chứa mầm bệnh rồi đưa lên mắt, mũi, miệng. Sau thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ vài ngày, người nhiễm có thể bắt đầu xuất hiện các biểu hiện như sốt, ho khan, đau rát họng, ngạt mũi, giảm hoặc mất khứu giác, đau mỏi cơ bắp và mệt mỏi toàn thân. Đối với đa số người đã tiêm phòng vắc xin đầy đủ và không có bệnh lý nền nặng, bệnh thường diễn tiến ở mức độ nhẹ đến trung bình và có xu hướng thuyên giảm sau 7 đến 10 ngày. Tuy nhiên, ở các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người mắc bệnh mạn tính về tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn, vi rút có thể gây tổn thương phế nang dẫn đến viêm phổi và suy hô hấp. Do đó, việc hiểu rõ bản chất của bệnh giúp người mắc có thái độ ứng phó đúng mực, không hoang mang nhưng cũng không được chủ quan.
Cách ly an toàn và thiết lập không gian nghỉ ngơi thông thoáng
Khi phát hiện dương tính với vi rút SARS-CoV-2, người bệnh cần nhanh chóng thực hiện cách ly tại phòng riêng có cửa sổ thoáng khí, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với các thành viên khác trong gia đình. Trong phòng cách ly, nên bố trí đồ dùng sinh hoạt cá nhân riêng biệt, từ bát đĩa, khăn mặt đến thùng rác có nắp đậy và túi lót. Việc mở cửa sổ thông gió tự nhiên giúp giảm mật độ giọt bắn và nồng độ vi rút trong không khí, tránh bật điều hòa ở chế độ quá lạnh hoặc đóng kín mít cả ngày. Khi bắt buộc phải nhận thực phẩm hoặc trao đổi với người chăm sóc, cả hai bên cần đeo khẩu trang y tế đúng quy cách, giữ khoảng cách tối thiểu hai mét và sát khuẩn tay bằng dung dịch cồn ngay sau đó. Những biện pháp đơn giản này đóng vai trò quan trọng nhằm ngăn chặn vi rút lây lan cho người thân, đặc biệt là người cao tuổi hoặc người có bệnh nền trong nhà.
Theo dõi các chỉ số sinh tồn và dấu hiệu hô hấp hằng ngày
Trong suốt quá trình tự chăm sóc tại nhà, việc theo dõi các chỉ số sinh tồn ít nhất hai lần mỗi ngày vào buổi sáng và buổi chiều là bước vô cùng cần thiết. Người bệnh nên ghi chép lại thân nhiệt, nhịp thở, mạch và chỉ số nồng độ oxy trong máu qua máy đo SpO2 kẹp ngón tay. Ở người bình thường, SpO2 dao động từ 96 đến 99 phần trăm; nếu chỉ số này giảm xuống dưới 95 phần trăm hoặc có xu hướng tụt dần, người bệnh cần báo ngay cho cơ sở y tế quản lý tại địa phương. Bên cạnh các chỉ số đo đạc, hãy lắng nghe cảm giác của cơ thể, chú ý đến các triệu chứng như ho, đau họng, nghẹt mũi, mất khứu giác, mỏi cơ hay đau đầu. Việc chủ động theo dõi và ghi chép nhật ký triệu chứng sẽ giúp bác sĩ nắm bắt chính xác tiến triển bệnh để đưa ra tư vấn phù hợp nhất.
Chế độ dinh dưỡng bù nước và nghỉ ngơi giúp phục hồi thể trạng
Cơ thể khi chống lại sự xâm nhập của vi rút cần tiêu tốn nhiều năng lượng, do đó chế độ dinh dưỡng đầy đủ và cân đối đóng vai trò quyết định đến tốc độ bình phục. Người bệnh nên ăn đủ các nhóm chất gồm chất đạm từ thịt nạc, cá, trứng, sữa kết hợp cùng tinh bột và chất xơ. Do tình trạng mệt mỏi hoặc giảm vị giác thường gặp, thức ăn nên được chế biến dạng mềm, lỏng như cháo, súp ấm để dễ nuốt và dễ tiêu hóa, đồng thời chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Bù nước là yếu tố đặc biệt quan trọng, nhất là khi có sốt cao; người bệnh cần uống đủ từ hai lít nước mỗi ngày, có thể luân phiên giữa nước lọc ấm, nước ép hoa quả tươi và dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ. Bên cạnh ăn uống, việc duy trì giấc ngủ sâu từ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm và vận động nhẹ nhàng tại chỗ giúp lưu thông khí huyết, nâng cao thể trạng.
Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm cần liên hệ y tế khẩn cấp
Mặc dù phần lớn các trường hợp mắc bệnh có thể tự hồi phục, một tỷ lệ nhất định vẫn có nguy cơ diễn tiến nặng cần được cấp cứu y tế khẩn cấp. Người bệnh và người chăm sóc cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu suy hô hấp cấp tính như cảm giác hụt hơi, thở dốc, nhịp thở nhanh trên 20 lần mỗi phút hoặc SpO2 đo được liên tục dưới 95 phần trăm. Các triệu chứng khác bao gồm đau thắt hoặc tức nặng vùng ngực kéo dài, môi và đầu ngón tay tím tái, da xanh xao hoặc vã mồ hôi lạnh. Ở khía cạnh thần kinh, tình trạng lơ mơ, ngủ gà, li bì, khó đánh thức hoặc phản ứng chậm chạp là biểu hiện thiếu oxy não nghiêm trọng. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện nguy hiểm nào kể trên, cần lập tức gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất, không được chần chừ chờ đợi qua đêm.
Lưu ý an toàn
Người bệnh không được tự ý tìm mua và sử dụng các loại thuốc kháng viêm corticoid, thuốc chống đông máu hoặc thuốc kháng vi rút khi chưa có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không dùng lại đơn thuốc của người khác hoặc làm theo các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc. Việc xông hơi chỉ nên thực hiện vừa phải ở vùng mũi họng, tránh xông toàn thân quá nóng gây mất nước và bỏng rát. Khi triệu chứng sốt kéo dài trên ba ngày không hạ hoặc xuất hiện bất kỳ dấu hiệu khó thở nào, cần trao đổi ngay với nhân viên y tế để được thăm khám kịp thời.
Tóm tắt
Phần lớn các trường hợp nhiễm vi rút Covid-19 thể nhẹ có thể hồi phục thuận lợi nếu được nghỉ ngơi, dinh dưỡng hợp lý và chăm sóc đúng cách tại nhà. Việc giữ bình tĩnh, theo dõi sát các chỉ số cơ thể và chủ động liên hệ nhân viên y tế khi xuất hiện dấu hiệu bất thường là chìa khóa giúp bảo vệ sức khỏe cho chính người bệnh lẫn cộng đồng.
Nguồn tham khảo
- Research Review: Fatigue Symptom and Oximetry Sign in a Patient with a Positive Covid-19 Antigen Test for Sars-Cov-2 Síntoma Fatiga y Signo Oximetría en paciente con prueba de Antígeno Covid-19 positivo para Sars-Cov-2
- Wiley: Use of home pulse oximetry to enhance remote COVID-19 monitoring: Evaluating a single centre experience
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người nhiễm Covid-19 cách ly tại nhà nên đo SpO2 bao nhiêu lần mỗi ngày?
Người bệnh nên đo SpO2 từ 2 đến 3 lần mỗi ngày vào các thời điểm cố định hoặc đo ngay khi cảm thấy mệt, khó thở, tức ngực. Trước khi đo, cần ngồi nghỉ ngơi vài phút, giữ ấm và làm sạch đầu ngón tay để kết quả phản ánh chính xác nồng độ oxy trong máu.
Có nên tự ý mua và dùng thuốc kháng sinh khi nhiễm Covid-19 không?
Vi rút Covid-19 do tác nhân vi rút gây ra, do đó thuốc kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt vi rút này. Việc tự ý sử dụng kháng sinh không giúp bệnh nhanh khỏi mà còn có thể gây rối loạn tiêu hóa và làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc nguy hiểm về sau.
Người nhiễm Covid-19 nên duy trì chế độ ăn uống ra sao để nhanh hồi phục?
Người bệnh nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày, ưu tiên thức ăn mềm dễ tiêu, giàu đạm và vitamin từ rau củ, quả tươi. Đồng thời, cần bổ sung đủ nước ấm, dung dịch oresol nếu có sốt hoặc tiêu chảy để tránh mất nước và hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả.
Khi nào người mắc Covid-19 cần được đưa đến cơ sở y tế cấp cứu?
Cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện dấu hiệu khó thở, SpO2 dưới 95 phần trăm, đau tức ngực liên tục, tím tái môi đầu ngón tay hoặc tinh thần lơ mơ, li bì. Đây là các dấu hiệu cảnh báo tình trạng suy hô hấp cần được can thiệp y khoa kịp thời.
Sau khi có kết quả âm tính người bệnh có cần tiếp tục theo dõi sức khỏe không?
Sau khi kết quả xét nghiệm trở về âm tính, người bệnh vẫn nên theo dõi sức khỏe thêm vài tuần vì một số triệu chứng như mệt mỏi, ho nhẹ hoặc hụt hơi có thể kéo dài. Nếu các khó chịu này không thuyên giảm hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, nên đi khám để được tư vấn cụ thể.
