Nhiễm nấm họng thực quản: Nguyên nhân, biểu hiện và cách phòng ngừa

Nấm họng thực quản là gì?

Nấm họng thực quản, còn được gọi là viêm thực quản do nấm Candida, là bệnh lý nhiễm trùng cơ hội ở biểu mô niêm mạc thực quản và vùng hầu họng. Bình thường, nấm Candida tồn tại cộng sinh vô hại trong khoang miệng và đường tiêu hóa với số lượng nhỏ, chịu sự kiểm soát chặt chẽ của hệ vi sinh vật bản địa cùng hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể.

Tuy nhiên, khi hàng rào bảo vệ miễn dịch suy giảm hoặc môi trường vi sinh bị mất cân bằng, nấm Candida sẽ tăng sinh nhanh chóng, hình thành các giả mạc màu trắng hoặc vàng nhạt bám chặt vào niêm mạc. Tình trạng này làm niêm mạc sung huyết, viêm đỏ, trợt loét và rất dễ chảy máu khi va chạm thức ăn. Bệnh có thể gặp ở cả người suy giảm miễn dịch nặng như người nhiễm HIV, bệnh nhân ung thư đang hóa trị, lẫn những người có yếu tố thuận lợi tại chỗ như đái tháo đường kiểm soát kém, người cao tuổi đeo răng giả hoặc người lạm dụng thuốc kháng sinh và corticoid dạng hít kéo dài.

Những yếu tố nguy cơ khiến nấm họng thực quản phát triển

Sự bùng phát của nấm Candida tại họng và thực quản bắt nguồn từ nhiều yếu tố nguy cơ làm suy yếu khả năng đề kháng tại chỗ hoặc toàn thân. Phổ biến nhất là việc sử dụng thuốc corticoid đường toàn thân hoặc dạng xịt hít kéo dài trong điều trị các bệnh lý hô hấp mãn tính như hen phế quản hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính mà không súc miệng sạch sau khi dùng thuốc.

Ngoài ra, việc lạm dụng kháng sinh phổ rộng trong thời gian dài làm tiêu diệt các vi khuẩn có lợi, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm sinh sôi. Những người mắc bệnh lý chuyển hóa như đái tháo đường không kiểm soát tốt lượng đường huyết cũng có nguy cơ cao do môi trường giàu đường kích thích vi nấm phát triển. Đặc biệt, người mắc hội chứng suy giảm miễn dịch, người suy dinh dưỡng nặng, người già yếu hoặc bệnh nhân đang tiếp nhận hóa trị ung thư, người dùng thuốc ức chế miễn dịch sau ghép tạng là nhóm đối tượng dễ bị nấm họng thực quản tấn công nhất.

Dấu hiệu thường gặp khi bị nhiễm nấm họng thực quản

Biểu hiện của nấm họng thực quản thường tiến triển từ nhẹ đến nặng tùy thuộc vào mức độ lan rộng của tổn thương nấm trên bề mặt niêm mạc. Triệu chứng điển hình và phổ biến nhất là cảm giác khó nuốt và nuốt đau, người bệnh cảm thấy thức ăn hoặc nước uống bị ứ nghẹn, vướng lại sau xương ức ngay khi vừa nuốt qua cổ họng.

Bên cạnh đó, người bệnh thường xuất hiện cảm giác đau rát vùng cổ họng, nóng rát dọc sau xương ức tương tự như triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản, đôi khi cơn đau lan ra sau lưng. Khi soi gương hoặc kiểm tra khoang miệng, có thể quan sát thấy các mảng bám màu trắng đục giống cặn sữa ở vòm họng, lưỡi gà và amidan, khi cạo ra để lại bề mặt đỏ rực hoặc rớm máu. Tình trạng nuốt đau kéo dài khiến người bệnh sợ ăn, chán ăn, dẫn đến mệt mỏi và sụt cân không rõ nguyên nhân.

Phương pháp chẩn đoán và nguyên tắc điều trị y khoa

Để chẩn đoán chính xác nấm họng thực quản, phương pháp tiêu chuẩn có giá trị nhất hiện nay là nội soi thực quản dạ dày tá tràng. Qua ống nội soi mềm, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa có thể quan sát trực tiếp các mảng bám trắng xốp trên niêm mạc thực quản, đánh giá mức độ loét viêm và thực hiện sinh thiết hoặc quét dịch niêm mạc để nhuộm soi, nuôi cấy tìm nấm Candida.

Về nguyên tắc xử trí, người bệnh cần được thăm khám tại các cơ sở y tế để được bác sĩ chỉ định các nhóm thuốc chống nấm đường uống hoặc đường tiêm tĩnh mạch phù hợp với mức độ tổn thương, phổ biến nhất là fluconazole hoặc các dẫn xuất azole khác. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại viên ngậm thông thường hoặc tự mua thuốc kháng nấm khi chưa có chỉ định y khoa. Đồng thời, việc kiểm soát tốt các bệnh lý nền như ổn định đường huyết ở người đái tháo đường hay điều chỉnh liều thuốc ức chế miễn dịch cũng đóng vai trò quyết định giúp điều trị triệt để và hạn chế tái phát.

Hướng dẫn chăm sóc và biện pháp phòng ngừa tái phát

Việc duy trì chế độ sinh hoạt và vệ sinh răng miệng đúng cách giúp hỗ trợ phục hồi niêm mạc thực quản và ngăn chặn nấm tái phát hiệu quả. Người đang sử dụng thuốc xịt chứa corticoid trị hen suyễn cần tạo thói quen súc họng và súc miệng kỹ bằng nước lọc ngay sau mỗi lần xịt thuốc để loại bỏ cặn thuốc đọng lại tại vòm họng.

Trong chế độ ăn uống hàng ngày, nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, nguội hoặc ấm vừa phải như cháo dinh dưỡng, súp, sữa hạt để giảm bớt ma sát và hạn chế kích ứng niêm mạc họng thực quản đang tổn thương. Tránh tiêu thụ các loại thực phẩm cay nóng, nhiều gia vị chua cay, đồ uống có cồn, nước ngọt có ga và đồ ăn quá cứng, giòn. Vệ sinh răng miệng sạch sẽ ngày hai lần, làm sạch hàm giả mỗi đêm và duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối giàu vitamin sẽ tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho cơ thể.

Lưu ý an toàn

Nấm họng thực quản là bệnh lý nhiễm trùng cần được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa chẩn đoán qua nội soi và kê đơn thuốc kháng nấm đặc hiệu; người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng nấm hay áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng để chữa trị tại nhà vì có thể gây loét thủng thực quản, nhiễm nấm huyết hoặc kháng thuốc. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như không thể nuốt được nước bọt, nôn ra máu, sốt cao kéo dài hoặc đau thắt ngực dữ dội, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Nấm họng thực quản tuy gây nhiều phiền toái trong ăn uống và sinh hoạt nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ y khoa. Chủ động bảo vệ sức khỏe thông qua vệ sinh họng miệng kỹ lưỡng, kiểm soát bệnh lý nền và thăm khám chuyên khoa khi có dấu hiệu nuốt vướng, nuốt đau là cách tốt nhất để bảo vệ đường tiêu hóa trên khỏe mạnh.