Nhiễm nấm Candida miệng họng ở trẻ sơ sinh là gì và cách chăm sóc

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Nhiễm nấm Candida miệng họng ở trẻ sơ sinh, thường được dân gian gọi là bệnh tưa miệng hay đẹn trăng, là một vấn đề sức khỏe rất hay gặp trong những tháng đầu đời. Tình trạng này xảy ra khi chủng vi nấm men họ Candida phát triển quá mức trên lớp niêm mạc nhạy cảm của khoang miệng, tạo thành các mảng trắng bám dai dẳng. Nhiều bậc phụ huynh lần đầu nuôi con thường nhầm lẫn các mảng tưa nấm này với cặn sữa còn đọng lại sau cữ bú.

Mặc dù phần lớn các trường hợp nhiễm nấm Candida miệng họng đều lành tính và đáp ứng tốt với các biện pháp y khoa, bệnh vẫn gây ra cảm giác đau rát khó chịu khiến trẻ quấy khóc, biếng bú và sút cân nếu không được xử lý đúng cách. Hiểu rõ căn nguyên, cách nhận diện chính xác và tuân thủ các nguyên tắc vệ sinh khoa học sẽ giúp phụ huynh chăm sóc trẻ an toàn, hiệu quả và phòng ngừa nguy cơ tái phát.

Nấm candida miệng họng ở trẻ sơ sinh là gì?

Nhiễm nấm Candida miệng họng ở trẻ sơ sinh là tình trạng nhiễm trùng nông do nấm men, chủ yếu là loài Candida albicans, cư trú và sinh sôi mạnh mẽ trên biểu mô niêm mạc miệng của trẻ nhỏ. Bình thường, vi nấm Candida có thể tồn tại một lượng nhỏ vô hại trong khoang miệng và đường ruột như một phần của hệ vi sinh vật tự nhiên. Tuy nhiên, ở lứa tuổi sơ sinh, hệ thống miễn dịch của trẻ còn rất non nớt và hàng rào bảo vệ tự nhiên chưa hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm sinh sôi vượt tầm kiểm soát. Khi đó, nấm tấn công lớp tế bào bề mặt niêm mạc, kích hoạt phản ứng viêm nhẹ và tạo nên các mảng giả mạc màu trắng hoặc trắng ngà đặc trưng bám trên bề mặt lưỡi, niêm mạc má, nướu và vòm khẩu cái của trẻ.

Nguyên nhân gây nhiễm nấm Candida miệng họng ở trẻ sơ sinh

Trẻ sơ sinh có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và hệ vi sinh vật tự nhiên trong khoang miệng chưa thực sự ổn định. Đây là điều kiện thuận lợi để chủng vi nấm Candida albicans phát triển mạnh mẽ và hình thành tổn thương. Trẻ có thể tiếp xúc với vi nấm này ngay trong quá trình sinh ngả âm đạo nếu người mẹ bị nhiễm nấm sinh dục chưa được điều trị dứt điểm. Ngoài ra, việc dùng thuốc kháng sinh sớm ở trẻ sơ sinh hoặc người mẹ đang cho con bú cũng vô tình làm suy giảm các lợi khuẩn bảo vệ, tạo cơ hội cho vi nấm bùng phát. Núm vú giả, bình sữa, dụng cụ hút sữa hoặc bàn tay người chăm sóc không được tiệt trùng sạch sẽ cũng là con đường phổ biến đưa nấm vào khoang miệng của bé.

Dấu hiệu nhận biết tưa miệng do nấm ở trẻ nhỏ

Dấu hiệu điển hình nhất là sự xuất hiện của các mảng trắng đục hoặc hơi vàng, trông như váng sữa đông hoặc sữa chua bám trên bề mặt lưỡi, vòm họng, nướu và mặt trong hai bên má. Khác với cặn sữa sinh lý có thể lau trôi dễ dàng, mảng tưa nấm bám rất chặt vào lớp niêm mạc bên dưới. Khi dùng gạc cố lau chùi, niêm mạc bên dưới thường lộ ra vùng màu đỏ rực, sưng nề và rất dễ rỉ máu. Tình trạng viêm này khiến khoang miệng trẻ bị đau rát, dẫn đến biểu hiện lười bú, bỏ bú, hay nhả núm vú và quấy khóc liên tục mỗi khi ngậm mút. Một số trẻ có thể bị trớ sữa nhiều hơn bình thường hoặc đi kèm hăm tã nặng do nấm đi qua đường tiêu hóa.

Nguyên tắc xử trí y khoa và chăm sóc khi trẻ bị nấm miệng

Khi phát hiện trẻ có biểu hiện tưa miệng, cha mẹ nên đưa bé đến gặp bác sĩ chuyên khoa Nhi để được chẩn đoán chính xác. Trong y khoa, các bác sĩ thường chỉ định dung dịch rơ miệng chứa hoạt chất kháng nấm tại chỗ phù hợp với lứa tuổi sơ sinh, chẳng hạn như nystatin hoặc miconazole dạng gel rơ. Cha mẹ cần tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn về thời gian và cách bôi thuốc của nhân viên y tế, không tự ý ngưng thuốc khi thấy mảng trắng vừa biến mất vì nấm rất dễ tái phát. Song song với việc điều trị cho bé, nếu mẹ đang nuôi con bằng sữa mẹ trực tiếp và xuất hiện cảm giác đau rát núm vú, mẹ cũng cần được bác sĩ kiểm tra và bôi thuốc điều trị tại chỗ để tránh hiện tượng lây nhiễm chéo qua lại.

Biện pháp vệ sinh và phòng ngừa nấm miệng tái phát

Chăm sóc vệ sinh miệng hằng ngày đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát và ngăn ngừa nấm tái phát. Người chăm sóc cần rửa tay thật sạch bằng xà phòng trước khi thực hiện vệ sinh cho trẻ. Sử dụng gạc rơ lưỡi tiệt trùng dùng một lần, thấm nước muối sinh lý ấm hoặc dung dịch chỉ định, nhẹ nhàng chấm nhẹ vào các mảng bám, tuyệt đối không dùng lực chà xát mạnh gây tổn thương niêm mạc miệng. Tất cả bình sữa, núm vú cao su, núm vú giả và các bộ phận tiếp xúc với sữa của máy hút sữa đều phải được rửa sạch và tiệt trùng kỹ bằng nước sôi hoặc máy tiệt trùng chuyên dụng sau mỗi lần sử dụng. Đối với phụ nữ cho con bú, cần giữ bầu ngực luôn khô thoáng, lau sạch núm vú trước và sau khi cho con bú.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh tuyệt đối không dùng móng tay, khăn thô cứng hoặc que nhọn để cố cạo sạch các mảng trắng trong miệng trẻ, vì hành động này gây trầy xước niêm mạc, chảy máu và tăng nguy cơ nhiễm trùng vi khuẩn thứ phát. Không tự ý sử dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng khoa học như bôi mật ong, nước cốt chanh hoặc các loại thuốc dân gian không rõ nguồn gốc cho trẻ sơ sinh. Không tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng nấm đường uống để dùng cho trẻ khi chưa có chỉ định và hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa Nhi.

Tóm tắt

Nhiễm nấm Candida miệng họng ở trẻ sơ sinh là tình trạng nhiễm trùng vi nấm phổ biến, có thể xử trí an toàn khi được phát hiện kịp thời và chăm sóc đúng cách. Phụ huynh không nên chủ quan tự cạo mảng trắng hay tự ý dùng thuốc bôi, mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa Nhi để bác sĩ thăm khám và hướng dẫn phác đồ điều trị phù hợp nhất.